Maka- at makapag- sa kakayahan
Gamitin ang maka- at makapag- upang sabihin ang kakayahan at pagkakataong kumilos, at piliin ang wastong anyo ayon sa aspekto at diwa ng pangungusap.
Kakayahan at pagkakataong kumilos
Ginagamit ang maka- at makapag- upang sabihin na kaya ng isang tao ang isang kilos o may pagkakataon siyang gawin ito. Matututuhan mong piliin ang karaniwang anyo at ipakita kung naganap na, nagaganap o hindi pa nasisimulan ang kilos.
Hindi lamang lakas o kasanayan ang tinutukoy. Maaari ring nakasalalay ang pagkilos sa oras, kalusugan o ibang kalagayan.
- Magaling na ang paa ni Liza. Nakakatakbo na siya.
- Tahimik dito. Nakakapag-aral ako nang mabuti.
- Wala akong pasok bukas. Makakapagluto ako para sa pamilya.
Sa unang halimbawa, kalusugan ang dahilan. Sa ikalawa at ikatlo, ang lugar at oras ang nagbibigay ng pagkakataon.
Pagpili ng maka- o makapag-
Isang kapaki-pakinabang na gabay: maraming pandiwang may -um- ang may katumbas na maka-, at maraming pandiwang may mag- ang may katumbas na makapag-.
| Karaniwang pandiwa | Anyo para sa kakayahan o pagkakataon |
|---|---|
| tumakbo | makatakbo |
| kumain | makakain |
| mag-aral | makapag-aral |
| magluto | makapagluto |
Hindi idinadagdag ang panlapi sa buong pandiwang nasa kaliwa. Halimbawa, makatakbo, hindi makatumakbo; makapag-aral, hindi makapagmag-aral.
Gabay lamang ang pagtutugmang ito, hindi tuntunin para sa lahat ng pandiwa. Hindi laging mapagpapalit ang maka- at makapag-. Alamin ang karaniwang anyo kasama ng kahulugan nito.
Mga anyo ayon sa aspekto
Ipinapakita ng aspekto kung paano tinitingnan ang kilos: natapos na ba, nagpapatuloy o nauulit, o hindi pa nasisimulan? Hindi ito simpleng pagtukoy sa nakaraan, kasalukuyan at hinaharap.
| Gamit o aspekto | Makatakbo | Makapag-aral |
|---|---|---|
| Batayang anyo | makatakbo | makapag-aral |
| Perpektibo: naganap na | nakatakbo | nakapag-aral |
| Imperpektibo: nagpapatuloy o nauulit | nakakatakbo | nakakapag-aral |
| Kontemplatibo: hindi pa nasisimulan | makakatakbo | makakapag-aral |
Gusto kong makatakbo ulit.
Nakatakbo ako kahapon kahit kaunti lang.
Nakakatakbo ako tuwing umaga dahil maaga akong gumigising.
Makakatakbo ako bukas kung hindi uulan.
Kailangan kong makapag-aral sa tahimik na lugar.
Nakapag-aral ako kagabi dahil walang ingay.
Nakakapag-aral ako tuwing gabi habang natutulog ang mga bata.
Makakapag-aral ako mamaya kapag tapos na ang trabaho.
Sa mga halimbawang perpektibo, talagang naganap ang kilos: tumakbo ako at nag-aral ako. Hindi lamang sinasabing kaya ko itong gawin.
Makikita rin ang nakatatakbo / makatatakbo at nakapag-aaral / makapag-aaral. Mga tinatanggap na baryante ang mga ito ng mga anyong imperpektibo at kontemplatibo sa talahanayan. Karaniwan sa usapan ang mga anyong may nakaka- / makaka-.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Kakayahan, pagkakataon at aktuwal na kilos
Ihambing ang mga pangungusap. Pareho ang pangunahing kilos, ngunit magkaiba ang impormasyong idinadagdag.
| Pangungusap | Ipinahahayag |
|---|---|
| Nagluto si Ben kagabi. | Naganap ang pagluluto. |
| Nakapagluto si Ben kagabi kahit abala siya. | Naganap ang pagluluto sa kabila ng kanyang kalagayan. |
| Nakapagluluto si Ben tuwing Linggo. | May kakayahan o pagkakataon siyang magluto nang regular. |
Sa mga halimbawang ito, si Ben ang gumagawa ng kilos. Hindi binabago ng makapag- ang papel niya bilang tagaganap.
Para sa pagtanggi, gamitin ang hindi:
- Hindi ako makatakbo ngayon dahil masakit ang paa ko.
- Hindi ako nakapag-aral kagabi dahil nawalan ng ilaw.
- Hindi ako makakapagluto bukas dahil wala ako sa bahay.
Hindi awtomatikong kawalan ng kasanayan ang hindi makapag-. Ang “Hindi ako makapagluto ngayon” ay maaaring mangahulugang wala akong oras o sangkap, kahit marunong akong magluto.
Gabay sa pagpili
- Tukuyin ang kilos at ang karaniwang anyo nito: makatakbo, makakain, makapag-aral o makapagluto.
- Piliin ang aspekto: nakapag-aral kung naganap na; nakakapag-aral kung nauulit; makakapag-aral kung hindi pa nasisimulan.
- Magdagdag ng malinaw na kalagayan kung kailangan: dahil tahimik, kapag may oras o kahit abala.
Tandaan: ang maka- at makapag- ay maaaring magpahayag ng kakayahan o pagkakataon. Ang anyo ng pandiwa at ang buong pangungusap ang nagpapalinaw kung ano ang ibig sabihin.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
4 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 4 words and review them later.
Mga pandiwa sa kakayahan at pagkakataon
4 wordsLast updated October 31, 2026