Mang- at pagbabago ng tunog sa mga karaniwangΒ pandiwa
Kilalanin ang mang-, mam- at man- sa karaniwang pandiwa. Alamin ang pagbabago ng tunog sa mamitas, mamili at manahi, at ang gamit ng mangisda.
Mga kilos sa araw-araw
Ginagamit ang mang- sa ilang karaniwang pandiwa, tulad ng mangisda, mamitas, mamili at manahi. Nagbabago kung minsan ang tunog at baybay kapag ikinakabit ito sa salitang-ugat. Makikilala mo rito ang mga anyong ito at magagamit sa simpleng pangungusap.
- Gusto ni Lito na mangisda sa dagat.
- Gusto ni Ana na mamitas ng bulaklak.
- Kailangan kong mamili sa palengke.
- Marunong manahi si Rosa.
Ang mga pandiwang ito ay nagsasabi ng ginagawa ng isang tao. Sa huling halimbawa, si Rosa ang gumagawa ng kilos.
Mula sa ugat tungo sa pandiwa
Ang salitang-ugat ang batayang salita. Ang panlapi naman ay ikinakabit dito upang makabuo ng ibang salita. Sa mga halimbawa sa ibaba, nasa unahan ang panlaping mang-.
| Salitang-ugat | Nabuong pandiwa | Kahulugan o gamit |
|---|---|---|
| isda | mangisda | humuli ng isda |
| pitas | mamitas | kumuha ng bulaklak o bunga mula sa halaman |
| bili | mamili | bumili ng mga kailangan, halimbawa sa palengke |
| tahi | manahi | gumawa o magkumpuni ng damit gamit ang karayom at sinulid |
Isinusulat ang buong pandiwa nang walang gitling: mamitas, hindi mam-itas.
Ano ang nagbabago sa tunog?
Pansinin ang simula ng bawat salita:
- mang- + isda β mangisda: nananatili ang mang- bago ang patinig na i.
- mang- + pitas β mamitas: nagiging mam- ang panlapi at nawawala ang p ng ugat.
- mang- + bili β mamili: nagiging mam- ang panlapi at nawawala ang b ng ugat.
- mang- + tahi β manahi: nagiging man- ang panlapi at nawawala ang t ng ugat.
Kaya ang mga anyong dapat tandaan ay mamitas, mamili at manahi, hindi mangpitas, mangbili at mangtahi.
Narito ang ilang karaniwang padron. May mga eksepsiyon, kaya tandaan din ang buong pandiwa.
| Simula ng ugat | Pagbabago sa mga halimbawang ito | Ugat β pandiwa |
|---|---|---|
| p, b | Nagiging mam- ang panlapi; nawawala ang p o b. | pitas β mamitas; bili β mamili |
| t, s | Nagiging man- ang panlapi; nawawala ang t o s. | tahi β manahi; sulat β manulat |
| d | Nagiging man- ang panlapi; nananatili ang d. | daya β mandaya |
| k | Nananatili ang mang-; nawawala ang k. | kuha β manguha |
| patinig, h, g | Nananatili ang mang- at ang simula ng ugat. | isda β mangisda; hiram β manghiram; gupit β manggupit |
Sa mang- + bato β mambato, nagiging mam- ang panlapi ngunit nananatili ang b. Eksepsiyon ito sa pagkawala ng b na makikita sa bili β mamili.
Hindi laging nawawala ang unang katinig ng ugat. Halimbawa, mang- + hiram β manghiram: nananatili ang h. Tandaan muna ang buong anyo ng mga karaniwang pandiwa; huwag ilapat ang isang pagbabago sa lahat ng salita.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Piliin ayon sa kahulugan
Hindi sapat na kilalanin ang ugat. Kailangan ding tandaan ang karaniwang kahulugan ng buong pandiwa.
Sa ilang pandiwa, ang mang- ay ginagamit para sa isang pangkalahatang gawain o kilos na paulit-ulit. Halimbawa, ang mangisda ay maaaring tumukoy sa gawain o hanapbuhay ng paghuli ng isda. Nakadepende sa ugat at sa pangungusap ang kahulugan; hindi laging paulit-ulit ang kilos kapag may mang-.
Kailangan kong bumili ng isang lapis.
Isang tiyak na bagay ang bibilhin ko.
Kailangan kong mamili sa palengke.
Pupunta ako sa palengke upang bumili ng mga kailangan.
Madalas gamitin ang mamili para sa pagbili ng mga kailangan. Hindi ito basta kapalit ng bumili sa lahat ng pangungusap.
May mamili rin na mula sa pili: pumili ng isa sa marami. Magkapareho ang baybay ng mamili mula sa bili at mamili mula sa pili. Ang pangungusap ang tumutulong upang malaman ang kahulugan.
- Mamili ka sa dalawang damit. β Mula sa pili: pumili ng isang damit.
- Mamimili ako sa palengke. β Mula sa bili: bibili ako ng mga kailangan. Ang mamimili ay anyo para sa kilos na gagawin pa lamang.
Hindi mo maaaring ikabit ang mang- sa anumang ugat at asahang tama na ang pandiwa o pareho pa rin ang kahulugan. Alamin ang anyo at gamit ng buong salita.
Mga anyong pang-aspekto
Ipinapakita ng aspekto kung tapos na, nagpapatuloy o nakagawian, o gagawin pa lamang ang kilos.
| Batayang anyo | Naganap: tapos na | Nagaganap: nagpapatuloy o nakagawian | Magaganap: gagawin pa lamang |
|---|---|---|---|
| mamitas | namitas | namimitas | mamimitas |
| mangisda | nangisda | nangingisda | mangingisda |
| mamili | namili | namimili | mamimili |
Sa mga anyong naganap at nagaganap sa talahanayan, nagiging n ang unang m. Sa nagaganap at magaganap, may pag-uulit din: mi sa namimitas/mamimitas at namimili/mamimili, at ngi sa nangingisda/mangingisda. Tandaan ang buong anyo kasama ng kahulugan nito.
- Namitas kami ng mangga kahapon. Namimitas kami ngayon. Mamimitas ulit kami bukas.
- Nangisda si Lito kahapon. Nangingisda siya tuwing umaga. Mangingisda rin siya bukas.
- Namili ako sa palengke kahapon. Namimili ako ngayon. Mamimili ulit ako sa Sabado.
Mabilis na pagbalik
Tandaan ang mga pares:
- isda β mangisda: nananatili ang mang-.
- pitas β mamitas at bili β mamili: mam-, walang unang p o b ng ugat.
- tahi β manahi: man-, walang unang t ng ugat.
- hiram β manghiram: nananatili ang h.
Gamitin ang mga ito sa simpleng padron: Gusto kong mamitas ng bulaklak. Piliin ang pandiwa ayon sa kilos na gusto mong sabihin.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
9 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known β or save it to study later.
Save any of these 9 words and review them later.
Mga pandiwang may pagbabago sa tunog
9 wordsLast updated October 31, 2026