B1 · IntermediateLesson 1 of 5

Pokus sa ganapan gamit ang -an

Alamin kung paano itinatampok ng pokus sa ganapan ang lugar gamit ang -an, ang mga anyong may aspekto, at ang papel ng tagaganap sa pangungusap.

By the flumi team About 8 min read 11 vocabulary wordsGrammar learning path: Mga papel sa pokus: mula ganapan hanggang kagamitan

Kapag inilalarawan mo ang isang kilos, maaari mong gawing sentro ng pangungusap ang lugar na kaugnay nito. Sa pokus sa ganapan, ang lugar ang tinutukoy ng ang-parirala. Matututuhan mong gamitin ang ilang pandiwang may -an, piliin ang kanilang aspekto, at tukuyin kung sino ang gumagawa ng kilos.

Ang lugar bilang paksa

Ihambing ang dalawang pangungusap:

  • Umupo ang bata sa bangko. — Ang bata ang tagaganap at siyang tinutukoy ng ang-parirala.
  • Inupuan ng bata ang bangko. — Ang bangko ang lugar na inupuan at siyang tinutukoy ng ang-parirala.

Sa ikalawang pangungusap, ang ng bata ang nagsasabi kung sino ang umupo. Hindi nagiging tagaganap ang bangko dahil lamang may ang ito.

Madalas ding ipinahihiwatig ng inupuan at tinapakan na direktang naapektuhan o nadikitan ng katawan ang bagay o ibabaw. Halimbawa, sa Tinapakan ng bata ang laruan, ang laruan mismo ang natapakan; hindi lamang ito lugar na malapit sa kilos. Ang Umupo ang bata sa bangko ay karaniwang paglalarawan kung sino ang umupo at saan. Kaya hindi malayang mapagpapalit ang dalawang pokus sa bawat konteksto: piliin ang anyong angkop sa nais mong sabihin tungkol sa lugar o bagay.

Ang pokus dito ay ugnayan ng anyo ng pandiwa at papel ng ang-parirala. Hindi lamang ito pagdiin sa isang salita habang nagsasalita.

Mga pandiwang may -an

Sa mga halimbawang ito, ipinapakita ng pandiwang may -an o -han ang lugar o ibabaw na kaugnay ng kilos.

Ugat Batayang anyo Lugar na kaugnay ng kilos
upo upuan bangko o silyang inuupuan
tapak tapakan sahig o damuhang tinatapakan
punta puntahan lugar na pinupuntahan
tira tirhan bahay na tinitirhan
pasok pasukan gusaling pinapasukan
sulat sulatan ibabaw na sinusulatan
lagay lagyan lalagyan o lugar na nilalagyan ng isang bagay
tanim taniman lupang tinataniman

Sa upo → upuan, nagiging u ang huling o bago ang hulapi. Aralin ang buong anyo ng pandiwa; huwag ipalagay na sapat ang basta pagdaragdag ng -an sa anumang ugat.

May dalawang anyo ang hulaping ito: -an at -han. Bilang pangkalahatang tuntunin, ginagamit ang -an pagkatapos ng katinig, gaya ng sulat → sulatan. Sa mga ugat na nagtatapos sa patinig, pangunahing batayan ang impit sa dulo: kung may impit, ginagamit ang -an, gaya ng upô → upuan; kung walang impit, ginagamit ang -han, gaya ng punta → puntahan at tira → tirahan. Ipinapakita ng tuldik sa upô ang impit sa dulo, na karaniwang hindi minamarkahan sa pang-araw-araw na pagsulat. May mga eksepsiyon at pagbabagong-tunog, gaya ng pagpapaikli ng tirahan → tirhan at lagay → lagyan, kaya mahalagang aralin ang buong pandiwa.

  • Puntahan mo ang klinika bukas. — Ang klinika ang pupuntahang lugar.
  • Tirhan muna ninyo ang bahay ng lola. — Ang bahay ang magiging tirahan.
  • Pinasukan niya ang paaralang iyon noong bata pa siya. — Ang paaralan ang lugar kung saan siya nag-aral.
  • Sulatan mo ng pangalan mo ang papel. — Ang papel ang ibabaw na susulatan.
  • Lagyan mo ng tubig ang timba. — Ang timba ang lalagyan ng tubig.
  • Taniman natin ng gulay ang bakuran. — Ang bakuran ang lupang pagtataniman.

Maaaring pangalan ng bagay o pandiwa ang upuan. Sa “Bago ang upuan,” pangalan ito ng bagay. Sa “Upuan mo ang bangko,” pandiwa ito: sinasabi kung ano ang gagawin mo.

Mga pandiwang may pag-…-an

Karaniwan ding ginagamit ang pag-…-an, kasama ang anyong pag-…-han, upang tukuyin ang lugar na pinangyarihan ng kilos. Sa perpektibo, makikita ang pinag- sa mga anyong tulad ng pinaglutuan, pinagtaguan at pinagtrabahuhan.

  • Ang kusinang ito ang pinaglutuan ni Mara ng hapunan. — Dito nagluto si Mara.
  • Ang lumang bahay ang pinagtaguan ng mga bata nang maglaro sila ng taguan. — Dito nagtago ang mga bata.
  • Ang pabrikang iyon ang pinagtrabahuhan ng tatay ko noon. — Doon nagtrabaho ang tatay ko.

Ihambing ang Tinaniman ni Mara ng gulay ang bakuran at Pinagtrabahuhan ni Mara ang bakuran buong umaga. Sa una, ang bakuran ang nilagyan ng mga tanim. Sa ikalawa, ang bakuran ang lugar kung saan siya nagtrabaho; hindi tinutukoy kung ano ang ginawa niya roon. Hindi basta naipagpapalit ang simpleng -an at pag-…-an: nakadepende sa pandiwa at nais na kahulugan ang angkop na anyo.

Ang tagaganap at ang ganapan

Isang karaniwang ayos ang:

Pandiwa + tagaganap + ganapan

Sa ganitong ayos, maaaring gamitin ang ng o ni bago ang tagaganap. Ang lugar naman ay may ang.

Inupuan ni Mara ang silya sa tabi ng pinto.

  • Inupuan — ang kilos.
  • Ni Mara — ang tagaganap: sino ang umupo?
  • Ang silya sa tabi ng pinto — ang ganapan: alin ang inupuan?

Tinapakan ng bata ang basang sahig.

Ang bata ang tumapak. Ang basang sahig ang ibabaw na tinapakan.

Kapag panghalip ang tagaganap, ginagamit ang mga anyong tulad ng ko, mo, niya, namin, natin, ninyo at nila.

  • Inupuan ko ang bangko.
  • Tinapakan niya ang basang sahig.

Quick check

Try one question now.

1
Inupuan Liza ang mababang silya habang naghihintay.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Mga anyo ayon sa aspekto

Nagbabago ang pandiwa ayon sa kalagayan ng kilos. Nananatiling ganapan ang papel ng ang-parirala sa mga anyong ito.

Aspekto Kalagayan ng kilos upuan tapakan
Perpektibo Naganap na inupuan tinapakan
Imperpektibo Nagaganap o paulit-ulit inuupuan tinatapakan
Kontemplatibo Hindi pa nasisimulan uupuan tatapakan

Narito ang mga anyo ng iba pang pandiwa sa §2:

Batayang anyo Perpektibo Imperpektibo Kontemplatibo
puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan
tirhan tinirhan tinitirhan titirhan
pasukan pinasukan pinapasukan papasukan
sulatan sinulatan sinusulatan susulatan
lagyan nilagyan nilalagyan lalagyan
taniman tinaniman tinataniman tataniman
  • Inupuan ni Mara ang bangkong ito kahapon.
  • Inuupuan ni Mara ang bangkong ito tuwing tanghali.
  • Uupuan ni Mara ang bangkong ito mamaya.

Hindi panahon lamang ang ipinapakita ng aspekto. Sa inuupuan tuwing tanghali, paulit-ulit ang kilos; hindi kailangang nakaupo si Mara sa mismong sandali ng pagsasalita. Tumutulong ang mga salitang kahapon, tuwing tanghali at mamaya upang linawin ang panahon o dalas.

Mga limitasyon at mabilis na pagsusuri

Hindi lahat ng pandiwang nagtatapos sa -an ay nasa pokus sa ganapan. Halimbawa, sa Binigyan ni Mara ng tubig ang bata, tagatanggap ang bata, hindi lugar. Kailangang tingnan ang kahulugan ng pandiwa at ang papel ng ang-parirala.

Ganoon din sa sulatan: sa Sinulatan ni Mara ang papel, ibabaw ang papel; sa Sinulatan ni Mara ang kapatid niya, tagatanggap ng liham o mensahe ang kapatid.

Kung ang ibig mong sabihin ay ang bangko ang lugar na inupuan, gamitin ang Inupuan ng bata ang bangko. Huwag basta palitan ang sa ng ang sa “Umupo ang bata sa bangko”; kailangan ding piliin ang angkop na anyo ng pandiwa at pananda ng tagaganap.

Bago gamitin ang pokus sa ganapan:

  1. Tukuyin ang lugar o ibabaw na kaugnay ng kilos.
  2. Piliin ang angkop na pandiwa at aspekto: inupuan, inuupuan o uupuan, halimbawa.
  3. Ipakita ang tagaganap gamit ang ng, ni o angkop na panghalip.
  4. Tiyaking ganapan ang papel ng ang-parirala, hindi tagaganap o tagatanggap.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

11 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 11 words and review them later.

Mga pandiwang nakatuon sa lugar

11 words

Last updated October 31, 2026