Pokus sa kagamitan gamit ang ipang-
Gamitin ang ipang- upang tukuyin ang kagamitan sa kilos, piliin ang wastong aspekto, at ayusin ang mga pananda ng kagamitan, tagaganap at layon.
Ang kagamitang ginagamit sa kilos
Ginagamit ang ipang- sa ilang pandiwa upang gawing paksa ang kagamitan o bagay na ginagamit sa isang kilos. Matututuhan mong tukuyin ang kagamitan, piliin ang angkop na aspekto, at gamitin ang mga pananda para sa mga kalahok sa pangungusap.
May kutsilyo at tinapay sa mesa.
Ipinanghiwa ni Liza ng tinapay ang kutsilyo.
Ang kutsilyo ang kagamitan. Si Liza ang gumawa ng kilos. Ang tinapay ang hiniwa.
Sa pokus sa kagamitan, ang ang-parirala ay tumutukoy sa ginagamit sa kilos, hindi sa gumagawa nito. Ang “pokus” dito ay ugnayan ng anyo ng pandiwa at papel ng paksa, hindi lamang pagdiin ng isang salita sa pagsasalita.
Mga papel at pananda
Tingnan ang mga bahagi ng halimbawang pangungusap:
| Bahagi | Papel sa kilos | Pananda |
|---|---|---|
| Ipinanghiwa | Kilos na naganap na | Pandiwang may pokus sa kagamitan |
| ni Liza | Tagaganap: sino ang gumawa? | ni bago ang pangalan ng tao |
| ng tinapay | Layon: ano ang hiniwa? | ng |
| ang kutsilyo | Kagamitan: ano ang ginamit? | ang |
Kung karaniwang pangngalan ang tagaganap, ng ang ginagamit: Ipinanghiwa ng kusinero ng tinapay ang kutsilyo. Parehong may ng ang tagaganap at layon, ngunit magkaiba ang kanilang papel.
Maaari ring gumamit ng panghalip:
Ipinanghiwa ko ng tinapay ang kutsilyo.
Ipinanghiwa ko ito ng tinapay.
Sa ikalawang pangungusap, ito ang pumapalit sa ang kutsilyo. Hindi na kailangang ulitin ang pangalan ng kagamitan kung malinaw na ang tinutukoy.
Anyo at aspekto ng pandiwa
Maaaring magbago ang ipang- ayon sa unang tunog ng ugat. Tinatawag na asimilasyon ang pag-angkop ng tunog ng panlapi sa kasunod nitong tunog. Narito ang ilang karaniwang padron:
| Unang tunog ng ugat | Anyo ng panlapi | Halimbawa |
|---|---|---|
| Patinig o k, g, h | ipang- | ipanghiwa |
| d, l, r, s, t | ipan- | ipansulat |
| b, p | ipam- | ipampunas |
Hindi laging nagaganap ang pagbabagong ito: ginagamit din ang ipangsulat at ang mga anyong ipinangsulat, ipinangsusulat at ipangsusulat. Sa mga halimbawa sa ibaba, gagamitin natin ang ipan- para sa sulat.
Narito ang dalawang karaniwang pandiwang may ipang-:
| Gamit o aspekto | Ugat: hiwa | Ugat: sulat |
|---|---|---|
| Batayang anyo; ginagamit din sa utos | ipanghiwa | ipansulat |
| Perpektibo: naganap na ang kilos | ipinanghiwa | ipinansulat |
| Imperpektibo: nagpapatuloy o nakagawiang kilos | ipinanghihiwa | ipinansusulat |
| Kontemplatibo: hindi pa nasisimulan ang kilos | ipanghihiwa | ipansusulat |
Sa mga halimbawang ito, nagiging ipinang- ang ipang- at ipinan- ang ipan- sa perpektibo. Sa imperpektibo, may ipinang- o ipinan- at inuulit ang unang pantig ng ugat: hi o su. Sa kontemplatibo, may ipang- o ipan- at pag-uulit din ng unang pantig.
- Ipanghiwa mo ng tinapay ang kutsilyong ito.
- Ipinansulat ko ng liham ang lapis kahapon.
- Ipinansusulat ko ng mga liham ang lapis na ito araw-araw.
- Ipansusulat ko ng liham ang lapis mamaya.
Ang aspekto ay nagsasaad kung naganap na, nagpapatuloy o nakagawian, o hindi pa nasisimulan ang kilos. Hindi ito simpleng katumbas ng panahon. Ang mga salitang kahapon, araw-araw at mamaya ay nagbibigay ng karagdagang impormasyon tungkol sa oras o dalas.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Pagkakaiba ng tagaganap at kagamitan
Maaaring ilarawan ang magkaugnay na sitwasyon sa magkaibang pokus:
| Pangungusap | Papel ng paksa |
|---|---|
| Humiwa si Liza ng tinapay gamit ang kutsilyo. | Si Liza ang tagaganap. |
| Ipinanghiwa ni Liza ng tinapay ang kutsilyo. | Ang kutsilyo ang kagamitan. |
Sa ikalawang pangungusap, hindi ang kutsilyo ang hiniwa. Ito ang ginamit sa paghiwa.
Tanong: Ano ang ipinanghiwa mo ng tinapay?
Sagot: Ang kutsilyong ito. Ipinanghiwa ko ito ng tinapay.
Maaaring tumukoy ang kagamitan sa bagay na hindi karaniwang kasangkapan, basta ginagamit ito sa kilos: Ipinampunas ko ng mesa ang lumang damit. Kaugnay ito ng ipang-, ngunit ipam- ang anyo sa ipampunas.
Huwag basta idagdag ang ipang- sa lahat ng ugat. May pagbabago sa anyo at may mga pandiwang gumagamit ng ibang paraan upang tukuyin ang kagamitan. Unahin ang mga karaniwang anyong ipanghiwa, ipansulat at ipampunas.
Mabilis na pagsusuri
Bago gamitin ang pandiwang may pokus sa kagamitan:
- Tukuyin kung ano ang ginagamit sa kilos. Ito ang paksa: ang kutsilyo, ang lapis o ito.
- Tukuyin kung sino ang gumagawa. Gamitin ang angkop na anyo: ni Liza, ng kusinero o ko.
- Piliin ang aspekto ayon sa kalagayan ng kilos.
- Ihambing ang pangungusap sa bersiyong may gamit ang: Ipinanghiwa ko ng tinapay ang kutsilyo → Humiwa ako ng tinapay gamit ang kutsilyo. Suriing pareho ang gumagawa, ang hiniwa, at ang ginamit. Sa karaniwang usapan, kadalasang mas natural ang Humiwa ako ng tinapay gamit ang kutsilyo, lalo na kung isinasalaysay mo lamang ang ginawa mo. Ang pokus sa kagamitan ay angkop kapag tinutukoy mo kung ano ang ginamit.
Tandaan: sa Ipinanghiwa ko ng tinapay ang kutsilyo, ako ang tagaganap, tinapay ang layon, at kutsilyo ang kagamitan at paksa.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
3 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 3 words and review them later.
Mga pandiwang nakatuon sa kagamitan
3 wordsLast updated October 31, 2026