Adlaşmış sıfat-fiiller
Adlaşmış sıfat-fiillerin kişi ve nesneleri nasıl karşıladığını; çokluk, iyelik ve durum ekleriyle cümlede nasıl kullanıldığını doğal örneklerle öğren.
Adı söylemeden kişi veya nesneyi belirtme
Bir sıfat-fiilin nitelediği ad, anlam bağlamdan anlaşıldığında söylenmeyebilir. Sıfat-fiil grubu bu durumda adın görevini üstlenir; buna adlaşmış sıfat-fiil denir. Bu yapılarla kişi ve nesnelerden söz edebilir, çokluk, iyelik ve durum eklerini kullanarak onları cümleye bağlayabilirsin.
- Dışarıda bekleyen kişiler içeri girdi. → Dışarıda bekleyenler içeri girdi.
- Seçtiğin elbiseyi çok beğendim. → Seçtiğini çok beğendim.
- Yarın katılacak kişilere haber verdik. → Yarın katılacaklara haber verdik.
İkinci örnekte elbiselerden söz edildiğini biliyoruz. Bu bağlam olmadan seçtiğini sözü bir kitabı, çantayı veya başka bir şeyi de karşılayabilir.
Sıfat-fiil grubunu ad gibi kullanma
Adlaşma için ayrı bir ek yoktur. Nitelediğin adı söylemezsin; gerekli ad çekim ekleri sıfat-fiilin üzerinde yer alır. Sıfat-fiile bağlı diğer kelimeler korunur.
| Adın bulunduğu yapı | Adlaşmış yapı | Karşıladığı anlam |
|---|---|---|
| Az önce gelen kişi | Az önce gelen | Bir kişi |
| Durakta bekleyen insanlar | Durakta bekleyenler | Birden çok kişi |
| Senin hazırladığın yemekler | Senin hazırladıkların | Hazırladığın yemekler |
| Benim alacağım ürünler | Benim alacaklarım | Almayı planladığım ürünler |
Örneğin az önce gelen, bütün olarak cümlede özne olabilir: “Az önce gelen, müdürü sordu.”
Adlaşmış sıfat-fiil yalnızca insanları karşılamaz. “Bu meyvelerden olgunlaşanları ayır.” cümlesinde olgunlaşanları, olgunlaşan meyveleri karşılar.
Bu kullanımda sık karşılaşacağın ekler -an/-en, -dık/-dik/-duk/-dük/-tık/-tik/-tuk/-tük ve -acak/-ecek biçimleridir. Bildiğin ünlü uyumu ve ünsüz benzeşmesi kuralları burada da geçerlidir: çalışanlar, gelenler, okuduklarım, seçtiklerin, gidecekler.
Çokluk ve iyelik eklerinin görevi
Adlaşmış sıfat-fiil, sözünü ettiğin kişi veya nesne birden fazlaysa -lar/-ler alabilir. -dık ve -acak ile kurulan yapılarda iyelik eki de önemlidir: bu ek, sıfat-fiilin bildirdiği işi kimin yaptığını veya yapacağını gösterir.
| İşi yapan | Tek bir şeyi karşılayan yapı | Birden çok şeyi karşılayan yapı |
|---|---|---|
| Ben | benim seçtiğim | benim seçtiklerim |
| Sen | senin seçtiğin | senin seçtiklerin |
| O | onun seçtiği | onun seçtikleri |
Benim seçtiklerim ifadesinde birden çok seçilmiş şey vardır; seçen kişi ise yalnızca bendir. Buradaki çokluk eki, işi yapan kişilerin sayısını göstermez.
Ek sırasını şöyle görebilirsin:
seç-tik-ler-im-i → fiil kökü + sıfat-fiil eki + çokluk eki + iyelik eki + belirtme durumu eki
Bir kitapçıdasın:
- Benim seçtiğim masanın üstünde. → Seçtiğim kitap masanın üstünde.
- Benim seçtiklerim masanın üstünde. → Seçtiğim kitaplar masanın üstünde.
- Benim seçtiklerimi sen de okumalısın. → Seçtiğim kitapları sen de okumalısın.
Ünlüyle başlayan iyelik eki doğrudan geldiğinde sondaki k, ğ olur: seçtiğim, okuduğun, alacağım. Araya çokluk eki girdiğinde bu değişme olmaz: seçtiklerim, okudukların, alacaklarım.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Cümledeki göreve uygun durum eki
Adlaşmış sıfat-fiil, cümledeki görevine ve bağlandığı fiile göre durum eki alır. Önce yerine koyabileceğin adı düşün; sonra gerekli eki seç.
| Görev veya durum | Örnek | Açık anlatım |
|---|---|---|
| Özne | Gelenler salona geçti. | Gelen kişiler salona geçti. |
| Belirtme durumu | Gelenleri karşıladık. | Gelen kişileri karşıladık. |
| Yönelme durumu | Gelenlere yer gösterdik. | Gelen kişilere yer gösterdik. |
| Bulunma durumu | Gelenlerde davetiye var. | Gelen kişilerde davetiye var. |
| Ayrılma durumu | Gelenlerden birini tanıyorum. | Gelen kişilerden birini tanıyorum. |
| İlgi durumu | Gelenlerin adlarını yazdık. | Gelen kişilerin adlarını yazdık. |
İyelik ekinden sonra da durum eki gelebilir:
- Aldıklarımı dolaba koydum. → Aldığım şeyleri dolaba koydum.
- Söylediklerine katılıyorum. → Senin söylediğin düşüncelere katılıyorum.
- Yaptıklarımdan memnunum. → Yaptığım işlerden memnunum.
Fiilin istediği eki koru: birini beklemek → geleni beklemek; birine yardım etmek → gelene yardım etmek. Adın söylenmemesi, bu ilişkiyi değiştirmez.
Üçüncü tekil kişi iyelik ekinden sonra durum eki gelirse araya n girer: onun seçtiği → onun seçtiğini, onun seçtiğine, onun seçtiğinden.
Anlamı ve yapıyı karıştırmama
Her benzer biçim aynı görevi taşımaz. Cümlenin tamamına ve bağlama bak.
- Yarın gelecekler. → Bu cümlede gelecekler çekimli fiildir; bir haber verir.
- Yarın gelecekler için oda hazırladık. → Burada gelecekler, gelecek kişileri karşılayan adlaşmış sıfat-fiildir.
Bir nesneyi karşılayan yapıyla bir olayı anlatan yapı da aynı görünebilir:
- “Hangi kitabı aldın?” — “Aldığımı sana göstereyim.” → Aldığım kitabı göstereyim; adlaşmış sıfat-fiil kullanımıdır.
- “Kitap aldığımı biliyorsun.” → Kitap alma olayını biliyorsun; burada söylenmeyen bir kitabı niteleme yoktur.
İyelik ekiyle durum ekini karıştırma.
“Senin seçtiğin çok güzel.” cümlesinde seçtiğin öznedir. “Senin seçtiğini aldım.” cümlesinde ise aynı yapı belirtili nesnedir ve ayrıca -i alır: seç-tiğ-in-i.
✗ Senin seçtiğin aldım.
✓ Senin seçtiğini aldım.
Kısa kontrol listesi
Adlaşmış sıfat-fiil kullanırken şu sırayı izle:
- Karşılanan adı belirle: Kişi, kitap, yemek veya başka bir şey mi?
- Bağlamı kontrol et: Dinleyen, hangi kişi veya nesneden söz ettiğini anlayabilir mi?
- Çokluğu ve iyeliği ayır: Seçtiklerim birden çok şeyi, bunları seçenin ise ben olduğunu gösterir.
- Cümledeki görevi bul: Seçtiklerim burada. / Seçtiklerimi aldım. / Seçtiklerime bak.
Temel ilişkiyi hatırla: Nitelediği ad söylenmez; sıfat-fiil grubu adın görevini üstlenir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026