Akademik dilde adlaştırma ve yoğunluk.

1.Eylemden araştırma konusuna

Akademik dilde adlaştırma, bir eylemi, süreci veya yargıyı cümlede ad gibi kullanmanı sağlar. Böylece birden çok bilgiyi aynı yapı içinde birleştirebilir, önceki bir bulguyu tartışmanın konusu yapabilirsin. Ancak bilgi yoğunluğu arttıkça özneyi, zaman ilişkilerini ve açıklığı koruman gerekir.

Bu konuyu çalışırken şu becerileri geliştireceksin:

• Eylem, süreç ve yargı bildiren adlaştırmaları ayırt etmek.
• Adlaştırılmış yapılarda özne ve ek ilişkilerini korumak.
• Bilgiyi yoğunlaştırırken belirsizliği ve gereksiz tamlama zincirlerini azaltmak.

2.Adlaştırma biçimi ve anlam seçimi

Adlaştırma ekleri birbirinin yerine serbestçe kullanılamaz. Seçim, hem anlatmak istediğin anlama hem de ana yüklemin gerektirdiği yapıya bağlıdır.

Biçim	Akademik anlatımdaki işlevi	Örnek
-ma / -me	Eylemi veya süreci adlandırır; gereklilik ve öneri gibi anlamlarla da kullanılır.	Verilerin yeniden incelenmesi gereklidir.
-ış / -iş / -uş / -üş	Eylemi bir süreç veya gerçekleşme biçimi olarak sunabilir.	Sıcaklıktaki artış ölçüldü. Verilerin toplanış biçimi açıklandı.
-dık / -dik / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük	Bir yargıyı adlaştırır; zaman yorumu bağlamla belirlenir.	Araştırmacılar, yöntemin işe yaradığını belirtti.
-acak / -ecek	İleriye dönük bir yargıyı adlaştırır.	Araştırmacılar, maliyetin azalacağını öngörüyor.

-mak / -mek de eylemi genel olarak adlandırabilir: “Sonuçları karşılaştırmak zaman alır.” Eylemin kimin tarafından yapıldığını açıkça belirtmek gerektiğinde araştırmacıların sonuçları karşılaştırması gibi yapılar kullanılır.

Tablodaki -DIK ve -AcAK biçimleri, bu kullanımlarında iyelik eki alır; cümledeki görevlerine göre durum eki de alabilir. -DIK yalnızca geçmiş zaman demek değildir: “Katılımcıların şu anda zorlandığı görülüyor” cümlesi şimdiki durumu anlatır.

3.Özneyi ve ek ilişkilerini korumak

Öznesi açıkça belirtilen adlaştırılmış yapılarda özne genellikle ilgi eki, adlaştırılmış fiil ise bu özneyle ilişkili iyelik eki alır:

ekibin + verileri + inceleme-si → ekibin verileri incelemesi

Burada ekibin inceleyen kişileri, verileri incelenen şeyi gösterir. Yapının bütünü, ana yükleme göre ayrıca durum eki alabilir.

Cümle	Yapının görevi
Ekibin verileri incelemesi zaman aldı.	Özne
Kurul, ekibin verileri incelemesini istedi.	Belirtme durumunda nesne
Rapor, ekibin verileri incelemesine dayanıyor.	Yönelme durumunda tamamlayıcı

Üçüncü kişi iyelik ekinden sonra bu durum eklerinden önce n bulunur: incele-me-si-n-i, incele-me-si-n-e.

-DIK ve -AcAK yapılarında ünlüyle başlayan iyelik eki öncesinde son k, ğ olur: geldiği, azalacağı. Ardından durum eki gelebilir: geldiğini, azalacağına.

4.Bilgi yoğunluğunu artırmak

Bilgi yoğunluğu, yalnızca cümlenin kısa olması değildir. Bir ad öbeği içinde süreç, neden, kapsam ve katılımcı gibi birden çok bilginin birlikte verilmesidir. Adlaştırma, bu bilgileri bir araştırma konusu çevresinde toplar.

Artış, azalma, ölçüm, değerlendirme gibi süreç adları, akademik metinde tekrar tekrar kullanılabilir. Bunların hepsi aynı ekle kurulmaz; her fiilden her adlaştırma ekiyle aynı ölçüde doğal bir terim türetemezsin. Alanında yerleşmiş kullanımları tercih et.

Adlaştırma, önceki bilgiyi sonraki cümlede yeniden ele almaya da yarar:

“Örnekler iki farklı sıcaklıkta saklandı. Örneklerin bu koşullarda saklanması, sonuçların karşılaştırılmasını mümkün kıldı.”

Burada ikinci cümle, ilk cümledeki işlemi bütün olarak değerlendirmeye açar. Bu kullanım yalnızca kısaltma değil, metni düzenleme işlevi de taşır.

5.Yoğunluğun açıklığı bozduğu durumlar

Art arda gelen adlaştırmalar, hangi unsurun hangisine bağlı olduğunu gizleyebilir:

Yoğun: Verilerin toplanmasının gecikmesinin sonuçların değerlendirilmesine etkisi incelendi.

Daha açık: Verilerin toplanması gecikti. Bu gecikmenin sonuçların değerlendirilmesini nasıl etkilediği incelendi.

İkinci anlatım daha uzundur; buna rağmen ilişkileri izlemek daha kolaydır. Özellikle birden çok süreç iç içe geçtiğinde cümleyi bölmek, akademik niteliği azaltmaz.

Adlaştırma ve edilgen yapı birlikte kullanıldığında eylemi yapan kişi de görünmez hâle gelebilir:

• Araştırmacıların üç örneği dışlaması, veri kümesini küçülttü. Eylemi yapanlar bellidir.
• Üç örneğin dışlanması, veri kümesini küçülttü. Eylemi yapanlar belirtilmez.

İkinci cümle yanlış değildir. Ancak kararın kim tarafından verildiği yöntem veya sorumluluk açısından önemliyse ilk anlatım daha uygundur.

6.Son okuma için karar sırası

Akademik bir cümleyi düzenlerken şu sırayı izle:

1. Odağı belirle: Eylemi yapan kişiyi mi, süreci mi, yoksa bir yargıyı mı tartışıyorsun?
2. Yapıyı seç: Eylem ve süreç için uygun bir adlaştırma, yargı için bağlama uygun -DIK veya -AcAK yapısı kullan.
3. Ekleri denetle: Öznenin ilgi ekini, iyelik ilişkisini ve ana yüklemin gerektirdiği durum ekini kontrol et.
4. Anlamı karşılaştır: Zamanı, olumsuzluğu, olasılığı ve neden-sonuç ilişkisini korudun mu?
5. Okuma yükünü azalt: İç içe geçen yapılar anlamı geciktiriyorsa cümleyi böl veya bir süreci yeniden çekimli fiille anlat.

Etkili akademik anlatım, en çok adlaştırmayı değil, bilgiyi en açık biçimde düzenleyen adlaştırmayı kullanır.