Belirtisiz isim tamlaması
Belirtisiz isim tamlamasında iki ismin nasıl birleştiğini, ikinci ismin aldığı ekleri ve belirtili tamlamadan anlam farkını günlük örneklerle öğren.
İki isimle bir türü anlatma
Okul çantası, otobüs durağı ve meyve suyu iki isimden oluşur. Bu yapılara belirtisiz isim tamlaması denir. Bu tamlamalarla bir şeyin türünü, kullanımını veya neyle ilgili olduğunu anlatırsın. İlk isim tamlama eki almaz; ikinci isim ek alır.
Bu bölümde bu ekleri seçebilir, iki ismi birleştirebilir ve okul çantası ile okulun çantası arasındaki anlam farkını görebilirsin.
- Kitaplarımı okul çantasına koyuyorum.
- Otobüs durağı evin önünde.
- Kahvaltıda meyve suyu içiyorum.
Temel yapı: isim + isim ve ek
İlk isim, ikinci ismin türünü veya neyle ilgili olduğunu gösterir. İkinci isim, asıl anlattığın şeydir.
İlk isim + ikinci isim + -(s)ı / -(s)i / -(s)u / -(s)ü
Bu ek, daha önce öğrendiğin üçüncü tekil kişi iyelik ekiyle aynı biçimdedir. Ancak burada her zaman bir kişinin sahipliğini anlatmaz.
| İlk isim | İkinci isim | Tamlama | Anlamı |
|---|---|---|---|
| okul | çanta | okul çantası | Okul için kullanılan çanta |
| kahve | fincan | kahve fincanı | Kahve içmek için kullanılan fincan |
| elma | ağaç | elma ağacı | Elma veren ağaç |
| Türkçe | ders | Türkçe dersi | Türkçe öğrenilen ders |
Bu örneklerde kelimeler ayrı yazılır. Türkçe bir dil adı olduğu için büyük harfle başlar.
Bazı isim tamlamaları kalıplaşarak bitişik yazılır: kuşbaşı, Karadeniz. Bu kelimelerin yazımını birlikte öğren.
Altın yüzük gibi yapılarda ilk kelime malzemeyi belirtir; ikinci isim tamlama eki almaz. Bu yapıyı okul çantası kalıbıyla karıştırma.
İkinci isme hangi ek gelir?
Eki seçmek için ikinci ismin son ünlüsüne bak. İsim ünsüzle bitiyorsa -ı, -i, -u, -ü; ünlüyle bitiyorsa araya s gelerek -sı, -si, -su, -sü kullanılır.
| İkinci ismin son ünlüsü | Ünsüzden sonra | Örnek | Ünlüden sonra | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| a, ı | -ı | kahve fincanı | -sı | okul çantası |
| e, i | -i | Türkçe dersi | -si | okul bahçesi |
| o, u | -u | futbol topu | -su | yemek kokusu |
| ö, ü | -ü | köy düğünü | -sü | masa örtüsü |
Bazı kelimelerde ekten önce ses değişir:
- kitap → yemek kitabı
- ağaç → elma ağacı
- durak → otobüs durağı
Her son ünsüz değişmez: otobüs bileti biçiminde bilet kelimesinin t sesi aynı kalır.
Su kelimesinde araya s değil, y gelir: meyve suyu.
Bazı kelimeler genel ünlü uyumuna uymaz: saat → kol saati. Bu tür kelimeleri ekli biçimleriyle öğren.
Okul çantası mı, okulun çantası mı?
Belirtisiz tamlama genellikle türü veya kullanım amacını anlatır. Belirtili tamlama ise belirli bir kişiyle ya da şeyle ilişki kurar.
| Tamlama | Verdiği bilgi |
|---|---|
| okul çantası | Okul için kullanılan bir çanta türü |
| okulun çantası | Belirli bir okula ait çanta |
| öğrenci kartı | Öğrenciler için verilen kart türü |
| öğrencinin kartı | Belirli bir öğrencinin kartı |
Durum: Üniversiteye yeni kayıt oldun. Öğrenciler için verilen kartı almak istiyorsun.
“Bir öğrenci kartı almak istiyorum.”
Durum: Ali kartını masada unutmuş.
“Ali'nin kartı masada.”
Belirtisiz, “hangi eşya olduğu bilinmiyor” demek değildir. Bu okul çantası benim. cümlesinde hangi çantadan söz edildiği bellidir; okul çantası yine belirtisiz isim tamlamasıdır.
Sık yapılan hatalar
İkinci ismin ekini unutma:
✗ Bir okul çanta almak istiyorum.
✓ Bir okul çantası almak istiyorum.
Ünlüyle biten ikinci isimden sonra gerekli s sesini kullan:
✗ Okul bahçei çok büyük.
✓ Okul bahçesi çok büyük.
İlk isme ek eklemek her zaman yanlış bir cümle oluşturmaz; anlamı değiştirebilir. Öğrenci kartı bir kart türüdür. Öğrencinin kartı ise belirli bir öğrencinin kartıdır.
Benim okul çantam
Çantanın sana ait olduğunu söylerken -sı yerine birinci tekil kişi iyelik eki -m kullan: okul çanta-m → okul çantam. Aynı şekilde senin okul çantan deriz; iki iyelik ekini üst üste eklemeyiz.
✗ Benim okul çantasım mavi.
✓ Benim okul çantam mavi.
Birden fazla öğrenci kartı
Birden fazla karttan söz ederken ikinci isme önce çoğul eki, sonra tamlama eki gelir: kart-lar-ı → öğrenci kartları. Bu biçime yeniden -sı ekleme.
✗ Öğrenci kartlarısı hazır.
✓ Öğrenci kartları hazır.
Tamlamaya durum eki ekleme
Durum eki tamlamanın sonuna gelir. İkinci isimdeki -(s)ı, -(s)i, -(s)u, -(s)ü ekinden sonra yönelme, bulunma ve ayrılma eklerinden önce araya n girer.
| Tamlama | Durum ekiyle | Örnek |
|---|---|---|
| okul çantası | okul çanta-sı-n-a → okul çantasına | Kitaplarımı okul çantasına koyuyorum. |
| otobüs durağı | otobüs durağ-ı-n-da → otobüs durağında | Otobüs durağında bekliyorum. |
| okul bahçesi | okul bahçe-si-n-de → okul bahçesinde | Çocuklar okul bahçesinde oynuyor. |
Ayrılma ekiyle de n kullanılır: okul bahçesinden çıkıyorum. Belirtme ekinden önce de n gelir: okul çantasını aldım.
Kısa kontrol listesi
Bir belirtisiz isim tamlaması kurarken:
- Asıl anlattığın şeyi ikinci sıraya koy: çanta.
- Türünü veya kullanımını gösteren ismi başa getir: okul.
- İkinci isme uygun eki ekle: okul çantası.
- Gerekli ses değişikliklerini kontrol et: yemek kitabı, meyve suyu.
Temel kalıp: İlk isim tamlama eki almaz; ikinci isim -(s)ı, -(s)i, -(s)u veya -(s)ü alır.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
11 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 11 words and review them later.
Günlük hayattan isim tamlamaları
11 wordsLast updated October 12, 2026