-casına ile benzetme.

Bir davranışı başka bir duruma benzetmek veya anlatımı güçlendirmek için -casına ekini kullanabilirsin: uçarcasına koşmak, çok hızlı koşmayı anlatır. Bu ekle benzetme yapmayı, uygun ek biçimini seçmeyi ve gibi ile anlam ilişkisini kurmayı öğreneceksin.

1.Benzetme ve yoğunluk anlamı

-casına, bir eylemin nasıl yapıldığını anlatır. Davranışı başka bir eyleme veya duruma benzetir; çoğu zaman anlatıma canlılık ve yoğunluk katar.

Bu yapı tek başına benzetilen olayın gerçekleştiğini göstermez. Örneğin kırarcasına sıktı cümlesinden oyuncağın gerçekten kırıldığı sonucunu çıkaramazsın.

2.Ek biçimini seçme

Ek, bağlandığı biçimin son ünlüsüne ve son ünsüzüne göre değişir: -casına, -cesine, -çasına, -çesine.

Son ünlü	Son ses	Ek	Örnek
a, ı, o, u	Ünlü veya sert olmayan ünsüz	-casına	bakar → bakarcasına
e, i, ö, ü	Ünlü veya sert olmayan ünsüz	-cesine	bilir → bilircesine
a, ı, o, u	Sert ünsüz	-çasına	yapmış → yapmışçasına
e, i, ö, ü	Sert ünsüz	-çesine	gitmiş → gitmişçesine

Sert ünsüzler f, s, t, k, ç, ş, h, p sesleridir. Bunlardan sonra ekin başındaki c, ç olur. Ek sözcüğe bitişik yazılır.

3.Fiillerle kullanılan başlıca kalıplar

Fiillerde -casına, bu kullanımda doğrudan köke değil, çoğunlukla geniş zaman veya -mış biçiminden sonra gelir. Bu kalıplar kişi eki almaz.

Kalıp	Yapı	Örnek
Olumlu geniş zaman biçimi	fiil + -r / -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür + -casına	bağır-ır-casına → bağırırcasına
Olumsuz geniş zaman biçimi	fiil + -maz / -mez + -casına	duy-maz-casına → duymazcasına
-mış biçimi	fiil + -mış / -miş / -muş / -müş + -çasına / -çesine	gör-müş-çesine → görmüşçesine

Geniş zamanlı kalıp, davranışın yapılışını bir eyleme benzetir. -mış biçimli kalıp ise bir olay olmuş gibi davranmayı veya görünmeyi anlatabilir.

Bağırırcasına konuşuyorum, bağırırcasına konuşuyorsun, bağırırcasına konuşuyor örneklerinde benzetme biçimi değişmez. Kişiyi ve cümlenin zamanını asıl fiil gösterir.

4.Ad ve sıfatlarla benzetme

-casına, bazı ad ve sıfatlara da gelerek davranışın niteliğini anlatır. Bu kullanımlarda fiillerdeki geniş zaman veya -mış biçimine gerek yoktur.

• Çocukçasına sevindi: Bir çocuk gibi, içten ve açık bir sevinç gösterdi.
• Delicesine çalıştı: Çok yoğun, aşırı denebilecek biçimde çalıştı.
• Kahramancasına mücadele etti: Büyük cesaret göstererek mücadele etti.

Çocukçasına sevinmek olumlu bir anlatım olabilirken çocukçasına davranmak bağlama göre eleştiri içerebilir. Benzetmenin olumlu veya olumsuz değeri, birlikte kullanıldığı sözlere ve duruma bağlıdır.

Bu ek her ada aynı doğallıkla getirilemez. Bir nesneyle sıradan bir benzerlik kurarken gibi çoğu zaman daha doğal ve açıktır: Masa gibi düz bir yüzey.

5.Gibi ile karşılaştırma ve sık hatalar

-casına ile kurulan birçok benzetme, gibi ile de anlatılabilir. Ancak -casına, özellikle canlı betimlemelerde daha yoğun bir anlatım sağlayabilir; bire bir değiştirme her zaman aynı etkiyi vermez.

-casına ile anlatım	Gibi ile yakın anlamlı anlatım
Her şeyi bilircesine konuştu.	Her şeyi biliyormuş gibi konuştu.
Hiçbir şey olmamışçasına gülümsedi.	Hiçbir şey olmamış gibi gülümsedi.
Çocukçasına sevindi.	Bir çocuk gibi sevindi.

-casına yalnızca yazı diline ait değildir. Delicesine sevmek gibi ifadeler günlük konuşmada da kullanılır; uzun fiilli yapılar ise daha betimleyici bir etki yaratabilir.

6.Kısa kontrol listesi

1. Anlamı belirle: Bir davranışı başka bir duruma mı benzetiyorsun, yoksa yoğunluğunu mu vurguluyorsun?
2. Uygun kalıbı seç: Uçarcasına, duymazcasına, kazanmışçasına gibi bir fiilli yapı mı, çocukçasına gibi bir adla kurulan yapı mı gerekiyor?
3. Son sesleri kontrol et: Ünlü uyumuna ve c / ç değişimine dikkat et.
4. Sonucu varsayma: Kırarcasına sıkmak, mutlaka kırmak değildir.
5. Doğallığı karşılaştır: Benzetmeyi gibi ile de kur; anlatmak istediğin anlama ve üsluba uygun olanı seç.