Ettirgen çatının temel biçimleri
Türkçede ettirgen fiillerin anlamını, -dır, -t, -ır, -ar ve -ıt eklerini; ünlü uyumunu, sık kullanılan biçimleri ve temel kullanım farklarını öğren.
Ettirgen fiiller ne anlatır?
Bir işi başkasına yaptırmak veya bir şeyin olmasına neden olmak için ettirgen fiiller kullanırsın. Bu fiilleri tanımak için temel ekleri ve sık kullanılan bazı özel biçimleri birlikte öğrenmek gerekir.
- Saçımı kendim kestim. → Saçımı kuaförde kestirdim.
- Çocuk uyudu. → Annesi çocuğu uyuttu.
İlk örnekte işi başkasına yaptırma, ikinci örnekte bir duruma neden olma anlamı vardır. Ettirgen fiil her zaman zorlama anlatmaz: Güzel haber beni sevindirdi.
İşi yapan kişi: kimi, kime?
Ettirgen cümlede işi yapan veya yeni durumu yaşayan kişinin aldığı ek, temel fiile bağlıdır. Temel fiil nesne alıyorsa geçişli, nesne almıyorsa geçişsiz fiildir. Temel ettirgen cümlelerde şu düzeni kullanabilirsin:
| Temel fiil | Kişinin aldığı ek ve soru | Ettirgen cümle |
|---|---|---|
| Geçişli: metni okumak | Yönelme eki: kime? | Öğretmen metni öğrencilere okuttu. |
| Geçişli: saçı kesmek | Yönelme eki: kime? | Saçımı berbere kestirdim. |
| Geçişsiz: uyumak | Belirtme eki: kimi? | Annesi çocuğu uyuttu. |
| Geçişsiz: gülmek | Belirtme eki: kimi? | Hikâye herkesi güldürdü. |
Kime okuttu? sorusunun cevabı öğrencilere, kimi uyuttu? sorusunun cevabı çocuğu olur. İlk iki örnekte metni ve saçımı, yapılan işin nesnesini gösterir.
En yaygın ek: -dır
Ettirgenlik eki fiile gelir. Ardından olumsuzluk, zaman ve kişi ekleri gelebilir:
- yap → yaptır → yaptırdı → yaptırdım
- yaptır + ma + dı + m → yaptırmadım
-dır ekinin ünlüsü, fiilin son ünlüsüne göre değişir. Fiil f, s, t, k, ç, ş, h, p ünsüzlerinden biriyle bitiyorsa ekin başındaki d, t olur.
| Fiilin son ünlüsü | d ile başlayan biçim | t ile başlayan biçim |
|---|---|---|
| a, ı | -dır: aldırmak | -tır: yaptırmak |
| e, i | -dir: sildirmek | -tir: kestirmek |
| o, u | -dur: doldurmak | -tur: unutturmak |
| ö, ü | -dür: güldürmek | -tür: küstürmek |
Tablodaki fiiller -mak/-mek ile gösterilmiştir. Eki bulurken bu bölümü çıkar: kesmek → kes → kestir.
- Belgeleri sekretere yazdırdım.
- Bu komik hikâye herkesi güldürdü.
- Bu olayı bana unutturma.
-t eki nerede kullanılır?
Ünlüyle biten birçok fiil -t alır. Birden fazla hecesi olan ve l veya r ile biten birçok fiilde de bu ek kullanılır.
| Fiilin yapısı | Temel fiil | Ettirgen fiil |
|---|---|---|
| Ünlüyle biter | okumak | okutmak |
| Ünlüyle biter | başlamak | başlatmak |
| Ünlüyle biter | anlamak | anlatmak |
| Birden fazla hecelidir, r ile biter | oturmak | oturtmak |
| Birden fazla hecelidir, l ile biter | küçülmek | küçültmek |
- Öğretmen metni öğrencilere okuttu.
- Görevli makineyi başlattı.
- Fotoğraf çok büyüktü; fotoğrafı küçülttüm.
Bunlar genel eğilimlerdir; bütün fiiller için kesin bir kural değildir. Örneğin yemek → yedirmek olur. Tek heceli almak ve gülmek fiilleri de aldırmak, güldürmek biçimlerini alır.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Birlikte öğrenilecek diğer biçimler
Bazı fiiller -ır, -ar, -ıt eklerini alır. Bu eklerin de ünlü uyumuna göre farklı biçimleri vardır. Hangi fiilin hangi eki aldığını yalnızca son sese bakarak her zaman bulamazsın; fiil çiftlerini birlikte öğren.
| Ek | Ünlü biçimleri ve örnekleri |
|---|---|
| -ır | -ır: kaçmak → kaçırmak; -ir: içmek → içirmek; -ur: uçmak → uçurmak; -ür: düşmek → düşürmek |
| -ar | -ar: çıkmak → çıkarmak; -er: gitmek → gidermek |
| -ıt | -ıt: akmak → akıtmak; -ut: korkmak → korkutmak; -üt: ürkmek → ürkütmek |
-it biçimi seyrektir. İşitmek, günümüzde temel fiiliyle birlikte üretken bir ettirgen çift oluşturmadığı için tabloda örnek olarak verilmemiştir. Günlük kullanımda bu sözcüğü ayrı bir fiil olarak öğren.
Bazı biçimlerde ses veya anlam değişikliği de vardır:
- Gitmek → gidermek: t, d olur. Gidermek çoğunlukla bir sorunu veya ihtiyacı ortadan kaldırmak anlamındadır: Bu su susuzluğumu giderdi.
- Görmek → göstermek: Biçimi ayrıca öğren: Bana yeni evini gösterdi.
- Çocuklar parkta uçurtma uçurdu.
- Çantayı açarken anahtarımı yere düşürdüm.
- Ani ses bebeği korkuttu.
- Çamaşırları makineden çıkardım.
Biçim ve anlam hatalarına dikkat
Her fiile doğrudan -dır ekleme. Sık kullanılan ettirgen biçimleri bir bütün olarak hatırla.
- ✗ Bebeği uyudum. → ✓ Bebeği uyuttum.
- ✗ Anahtarımı yere düştürdüm. → ✓ Anahtarımı yere düşürdüm.
- ✗ Bu ses beni korktırdı. → ✓ Bu ses beni korkuttu.
Uyudum, kişinin kendisinin uyuduğunu anlatır; bir başkasının uyumasına neden olmayı anlatmaz.
Temel fiil ile ettirgen fiil arasındaki farkı bağlam içinde kontrol et:
Pantolon kısaldı. → Terzi pantolonu kısalttı. → Pantolonu terziye kısalttırdım.
- Kısalmak temel fiildir; pantolonun boyunun değiştiğini anlatır.
- Kısaltmak, kısalmak fiilinin ettirgenidir. İşi terzi yaptı.
- Kısalttırmak, ettirgen fiile bir ettirgenlik eki daha eklenmesiyle oluşur. İşi başkasına yaptırdım.
Üçüncü cümlede birden fazla ettirgenlik eki vardır. Bu tür birleşimleri burada ayrıntılı olarak incelemiyoruz; temel biçimlere odaklan.
Kısa hatırlatma
Bir ettirgen fiil kullanırken şu sırayı izle:
- Anlamı belirle: İşi kendin mi yapıyorsun, başkasına mı yaptırıyorsun, bir duruma mı neden oluyorsun?
- Fiilin ettirgen biçimini hatırla: yapmak → yaptırmak, okumak → okutmak, düşmek → düşürmek.
- Ekin ünlüsünü ve varsa d/t değişimini kontrol et.
- Olumsuzluk, zaman ve kişi eklerini ettirgenlik ekinden sonra getir: yaptırmadım.
Temel anlam + doğru fiil çifti + uygun ek biçimi, ettirgen fiilleri doğru kullanmanın anahtarıdır.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
25 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 25 words and review them later.
Yaptırma ve neden olma bildiren fiiller
25 wordsLast updated October 12, 2026