Gelecek zamanın rivayeti (B2)

Duyulan bir planı aktarmak

Bir başkasından duyduğun veya bir duyurudan öğrendiğin gelecek planlarını -acakmış / -ecekmiş ile aktarabilirsin. Bu yapı gelecek zamanın rivayeti olarak adlandırılır. Kişi ekleri, olumsuzluk ve soru biçimleriyle kimin ne yapacağını aktarır veya sorarsın.

Elif telefonda, “Yarın evden çalışacağım,” dedi.

Bu bilgiyi arkadaşına aktarıyorsun:

Elif yarın evden çalışacakmış.

Burada çalışma henüz gerçekleşmemiştir. -mış, çalışmanın geçmişte olduğunu değil, bilgiyi dolaylı olarak edindiğini gösterir.

Bir planı aktarabilirsin: Deniz hafta sonu ailesini ziyaret edecekmiş.
Bir duyurudaki bilgiyi paylaşabilirsin: Kütüphane pazartesi açılacakmış.
Duyduğun bir tahmini aktarabilirsin: Hava raporuna göre yarın kar yağacakmış.

Rivayet, burada bir dil bilgisi terimidir; bilginin mutlaka söylenti veya güvenilmez olduğu anlamına gelmez. Resmî bir duyurudan öğrendiğin bilgiyi de bu yapıyla aktarabilirsin.

Sonradan fark etme ve şaşırma

-mış, yalnızca duyulan bilgiyi aktarmak için kullanılmaz; bir bilgiyi sonradan fark ettiğini de gösterebilir. Bağlama ve söyleyişe göre şaşkınlık da anlatabilir. Meğer sözü bu anlamı belirginleştirir.

Katılımcı listesinde hiç beklemediğin bir arkadaşının adını görüyorsun:

Meğer o da bizimle gelecekmiş!

Takvime yeniden bakıp tarihi yanlış hatırladığını fark ediyorsun:

Toplantı yarınmış, ben bugün sanıyordum.

İlk örnekte gelecekmiş, gelecekteki bir plana ilişkin yeni fark edilen bilgiyi anlatır. İkinci örnekte yarınmış, gelecek zamanın rivayeti değildir; -mış ekinin isim soylu bir sözcüğe eklenerek sonradan fark etmeyi anlatmasına örnektir.

Yapı ve kişi ekleri

Temel yapı şöyledir:

Fiil kökü veya gövdesi + -(y)acak / -(y)ecek + -mış / -miş + kişi eki

Gelecek zaman eki, fiilin son ünlüsüne göre seçilir. Ünlüyle biten fiillerde araya y girer: başlayacakmış, bekleyecekmiş.

Fiilin son ünlüsü	Birleşik ek	Örnek
a, ı, o, u	-(y)acakmış	bakacakmış, çalışacakmış, koşacakmış, bulacakmış
e, i, ö, ü	-(y)ecekmiş	gelecekmiş, bitecekmiş, dönecekmiş, gülecekmiş

Rivayet eki burada -mış veya -miş olur. Çünkü hemen önündeki gelecek zaman ekinin son ünlüsü a veya e'dir; bu yapıda -muş / -müş kullanılmaz.

Kişi	Gelmek	Yapmak
Ben	gelecekmişim	yapacakmışım
Sen	gelecekmişsin	yapacakmışsın
O	gelecekmiş	yapacakmış
Biz	gelecekmişiz	yapacakmışız
Siz	gelecekmişsiniz	yapacakmışsınız
Onlar	geleceklermiş	yapacaklarmış

Üçüncü çoğul kişide gelecekmişler / yapacakmışlar biçimleri de doğrudur.

Geleceğim biçiminde k, ğ olur; ancak gelecekmişim biçiminde k korunur. Çünkü gelecek zaman ekinden sonra ünsüzle başlayan -miş gelir.

Birinci kişi biçimleri de doğaldır. Özellikle senin hakkında başkasının yaptığı bir planı sonradan öğrendiğinde kullanılır:

Müdür yeni görev dağılımını açıklamış. Yarınki toplantıda sunumu ben yapacakmışım.

Yeni programa göre biz cumartesi de çalışacakmışız.

Olumsuzluk ve sorular

Olumsuzluk eki -ma / -me, gelecek zaman ekinden önce gelir. Ardından y eklenir:

gel-me-y-ecek-miş → gelmeyecekmiş

yap-ma-y-acak-mış → yapmayacakmış

Soru kurarken mı / mi ayrı yazılır. Rivayet eki soru ekine bağlanır ve araya y girer: mıymış / miymiş. Kişi eki de bu bölümün sonuna gelir.

Anlam	Örnek
Olumsuz bilgi	Ece yarın gelmeyecekmiş.
Olumlu soru	Ece yarın gelecek miymiş?
Olumsuz soru	Ece yarın gelmeyecek miymiş?
İkinci kişiyle soru	Sen de bizimle gelecek miymişsin?
Kalın ünlülü biçim	Toplantı erken başlayacak mıymış?
Üçüncü çoğul kişiyle soru	Misafirler burada kalacaklar mıymış?

Bu sorular, çoğunlukla karşıdaki kişinin edindiği bilgiyi öğrenmek için kullanılır.

— Ece'yle konuştun mu? Yarın bizimle gelecek miymiş?

— Hayır, işi varmış. Gelmeyecekmiş.

İkinci kişiyle soruda da muhatabının başkasından öğrendiği bir planı sorabilirsin:

Ayşe ile Deniz aynı ekipte çalışıyor. Müdür, geziye kimlerin katılacağını Deniz'e bildirmiş. Ayşe, Deniz'e soruyor:

— Müdürle konuşmuşsun. Sen de bizimle gelecek miymişsin?

— Evet, beni de listeye eklemiş. Ben de gelecekmişim.

Ne zaman, nerede, kim gibi soru sözleri varsa ayrıca mı / mi kullanılmaz:

Ece ne zaman gelecekmiş?
Toplantı nerede yapılacakmış?

Quick check

Try one question now.

Görev listesini yeni gördüm. Yarın depodaki kutuları ben .

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Gelecek zaman ve hikâye biçimiyle farkı

Aynı olay, konuşanın bilgiye yaklaşımına göre farklı biçimlerde anlatılabilir.

Biçim	Örnek	Temel fark
Gelecek zaman	Ece yarın gelecek.	Konuşan gelecek olayı doğrudan bildirir; bilgi kaynağını ekle belirtmez.
Gelecek zamanın rivayeti	Ece yarın gelecekmiş.	Konuşan duyduğu veya öğrendiği gelecek bilgisini aktarır.
Gelecek zamanın hikâyesi	Ece dün gelecekti.	Konuşan geçmişteki bir planı veya beklentiyi anlatır.

Gelecek biçimini kullanmak, olayı mutlaka kendi gözünle bildiğin anlamına gelmez. Buradaki fark, gelecekmiş biçiminin dolaylı bilgi aktarımını özellikle belirtmesidir.

Gelecekte olma ilişkisi, geçmişteki bir konuşma anına göre de kurulabilir:

Geçen pazartesi Ece'yle konuştum. Salı günü Ankara'ya gidecekmiş. Sonra konuşmadık; gidip gitmediğini bilmiyorum.

Bu örnekte salı günü, pazartesi yapılan konuşmaya göre gelecektedir. Olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini gidecekmiş biçimi tek başına söylemez.

Gelecekmiş, “gelecekti ama gelmedi” demek değildir. Gerçekleşmeyen bir planı anlatmak istiyorsan sonucu da belirt: Ece dün gelecekti ama gelemedi.

Görünüşe dayanan tahmin: -acakmış / -ecekmiş gibi

-acakmış / -ecekmiş gibi kalıbı, gözlenen belirtilerden hareketle bir olayın gerçekleşecek izlenimi verdiğini anlatabilir. Bu kullanımda bilgiyi başkasından duymuş olman gerekmez; olayın gerçekleşeceği de kesin değildir.

Gözleri dolmuştu. Ağlayacakmış gibi bakıyordu.

Gökyüzü karardı. Yağmur yağacakmış gibi görünüyor.

İlk örnekte kişinin bakışı ağlamak üzere olduğu izlenimini verir; ikinci örnekte gökyüzünün görünüşü yağmur beklentisi oluşturur.

Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru	Neden?
✗ geleceğmişim	✓ gelecekmişim	-miş önünde k, ğ olmaz.
✗ gelmeecekmiş	✓ gelmeyecekmiş	Olumsuzluk ekinden sonra y gerekir.
✗ gelecekmişsin mi?	✓ gelecek miymişsin?	Tarafsız bilgi sorusunda sıra: gelecek zaman + soru + rivayet + kişi.
✗ başlayacakmiymiş	✓ başlayacak mıymış	Soru eki ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar.

Gelecekmişsin mi? gibi bir sıra, duyulan sözü şaşkınlıkla tekrar eden özel bir soruda kullanılabilir. Ancak normal biçimde bilgi sorarken Gelecek miymişsin? yapısını seç.

Kısa kontrol listesi

Duyduğun veya öğrendiğin bir gelecek planını mı aktarıyorsun? -acakmış / -ecekmiş kullan.
Olay olumsuz mu? -mayacakmış / -meyecekmiş biçimini seç.
Evet-hayır sorusu mu soruyorsun? Yapacak mıymış? / Gelecek miymiş? biçiminde kur.
Kişi ekini doğru yere ekle: gelecekmişsin, gelecek miymişsin?
Gerçekleşme sonucunu ayrıca belirt: Bu yapı tek başına olayın gerçekleştiğini veya gerçekleşmediğini göstermez.

1.Duyulan bir planı aktarmak

1.1Sonradan fark etme ve şaşırma

2.Yapı ve kişi ekleri

3.Olumsuzluk ve sorular

Try one question now.

4.Gelecek zaman ve hikâye biçimiyle farkı

4.1Görünüşe dayanan tahmin: -acakmış / -ecekmiş gibi

5.Sık yapılan hatalar

6.Kısa kontrol listesi

Now make it stick.