-mış olmak ile tamamlanmışlık.

Bir işi yalnızca yapmak değil, belirli bir zamana kadar bitirmek de önemli olabilir. -mış olmak yapısıyla tamamlanmış bir işi veya ortaya çıkan sonucu anlatabilirsin. Bu yapıyı gelecekteki bir zaman, bir gereklilik veya bir olasılıkla birlikte kullanabilirsin.

1.Tamamlanmış işe bakış

-mış olmak, bir işe belirli bir noktadan bakarak onun tamamlanmış olduğunu anlatır. Bu nokta her zaman geçmişte değildir; gelecekte de olabilir.

İlk örnekte rapor henüz bitmedi. Ancak yarın saat beşten baktığımızda iş tamamlanmış olacak. İkinci örnekte de herkesin gelişi, gelecekteki toplantının başlangıcından önce gerçekleşecek.

Bu anlamı belirginleştiren zaman ifadeleri şunlardır:

• yarın bu saate kadar;
• ayın sonuna kadar;
• sen geldiğinde;
• toplantı başladığında.

2.Yapının kuruluşu

Temel yapı fiil + -mış/-miş/-muş/-müş + olmak biçimindedir. Zaman, kip ve kişi eklerini olmak alır. İki fiil ayrı yazılır.

Fiilin son ünlüsü	Ek	Örnek
a, ı	-mış	yazmış olmak
e, i	-miş	bitirmiş olmak
o, u	-muş	okumuş olmak
ö, ü	-müş	görmüş olmak

Olmak fiilinin biçimi, tamamlanmış işe nasıl baktığımızı gösterir:

Kullanım	Örnek	Anlam
Gelecekte tamamlanmışlık	Yarın bu saatte işi bitirmiş olacağım.	Gelecekteki o noktada iş bitmiş olacak.
Gereklilik	Başvurmadan önce formu doldurmuş olmalısın.	Formun önceden tamamlanması gerekiyor.
Olasılık	Ece şimdiye kadar eve varmış olabilir.	Eve varması mümkün, ama kesin değil.
Bir eylemin sonucu	Bu bölümü de okursan kitabı bitirmiş olursun.	Bu bölümü okumakla kitabın tamamı bitmiş olur.
Ortaya çıkan sonuç	Böylece tanışmış olduk.	Yapılan konuşmanın sonucunda artık birbirimizi tanıyoruz.
Şimdiki eylemin sonucu	Bu imzayla koşulları kabul etmiş oluyorsun.	İmzayı atman, koşulları kabul ettiğin anlamına geliyor.

-mış oldu / -mış oluyor, bir eylemin sonucunda neyin gerçekleştiğini veya o eylemin ne anlama geldiğini vurgular. -mış oldu gerçekleşen sonucu geçmişten aktarır; -mış oluyor ise yapılan eylemin sonucunu şimdiki zamanla ifade eder.

3.Gelecek zamanla anlam farkı

Bitireceğim, gelecekte yapılacak işi bildirir. Bitirmiş olacağım ise gelecekteki bir noktada işin artık tamamlanmış olmasına odaklanır.

Bu ayrım, her zaman iki cümlenin bütünüyle farklı olayları anlattığı anlamına gelmez. Zaman ifadesi de tamamlanma anlamı verebilir:

• Raporu saat beşe kadar bitireceğim.
• Raporu saat beşe kadar bitirmiş olacağım.

İki cümle de işin en geç saat beşte biteceğini anlatabilir. İkinci cümlede, o saatte elde edilecek sonuç daha belirgindir.

4.Gereklilik ve olasılık

-mış olmak, yalnızca gelecekle kullanılmaz. Bir işin önceden tamamlanmasının gerekli veya mümkün olduğunu da anlatabilir.

İlk cümlede mezuniyet, başvurudan önce gerçekleşmesi gereken bir koşuldur. İkinci cümlede ise eve varma işi tamamlanmış olabilir; konuşan kişi bundan emin değildir.

4.1Gerçekleşmemiş geçmiş koşulu ve dilek

-mış olsaydı, geçmişte gerçekleşmemiş bir durumu varsaymak için kullanılır. Kişi eki yine olmak üzerindedir: başlamış olsaydım, kaçırmış olsaydık. Keşke ile geçmişe yönelik bir dilek veya pişmanlık anlatabilir.

-mış olsa da tamamlanmış bir işi koşul olarak sunar. Ancak tek başına koşulun geçmişte gerçekleşmediğini kesinleştirmez; bunu bağlam belirler.

4.2Yan cümlelerde adlaşmış biçimler

-mış olması ve -mış olduğu, tamamlanmış bir işi yan cümle içinde anlatır. Bu yapılarda olmak, adlaşmayı sağlayan eki ve işi yapan kişiyi gösteren iyelik ekini alır: bitirmiş olmam, bitirmiş olman, bitirmiş olması. Özne açıkça söylenirse genellikle ilgi eki alır: Ece'nin bitirmiş olması.

İlk örnekte -mış olması, değerlendirilen durumu adlaştırır. İkinci örnekte -mış olduğu biçimine, duymak fiilinin nesnesi olduğu için belirtme eki eklenir: olduğu → olduğunu. Bu örneklerde -mış, yan cümledeki işin tamamlanmışlığını öne çıkarır.

5.Olumsuzluk ve soru

İşin gerçekleşmediğini anlatmak için asıl fiile -ma/-me eklenebilir. Bu durumda -mış/-miş biçimleri kullanılır: yapmamış, gelmemiş.

Biçim	Örnek
Olumlu	Yarın bu saatte eve varmış olacağız.
Olumsuz	Yarın bu saatte henüz eve varmamış olacağız.
Soru	Yarın bu saatte eve varmış olacak mıyız?
Olumsuz soru	Yarın bu saatte henüz eve varmamış olacak mıyız?

Gelecek zamanlı bu sorularda mı, çekimli olmak fiilinden sonra ayrı yazılır. Kişi eki soru ekine bağlanır: olacak mıyım, olacak mısın, olacak mıyız.

Olumsuzluk, bağlama göre olmak üzerinde de bulunabilir:

• Bu akşam raporu bitirmemiş olacağım.
• Bu akşam raporu bitirmiş olmayacağım.

Bu örneklerde iki biçim de raporun bu akşam tamamlanmış durumda olmayacağını anlatabilir. Ancak başka kiplerde olumsuzluğun yeri anlamı değiştirebilir; bütün biçimleri otomatik olarak eş anlamlı sayma.

6.Kısa kontrol listesi

1. Bakış noktasını belirle: İş hangi zamana kadar tamamlanacak veya hangi eylemden önce tamamlanmalı?
2. Asıl fiili kur: yazmış, bitirmiş, okumuş, görmüş.
3. Olmak fiilini anlamına göre çekimle: olacağım, olmalısın, olabilir, olursun.
4. Olumsuzluğu ve soruyu kontrol et: bitirmemiş olacağım; bitirmiş olacak mıyım?

Yapacağım gelecekteki işi, yapmış olacağım ise gelecekteki bir noktada tamamlanmış işi öne çıkarır.