Sanki ve güya ile tutum bildirme.

1.İki sözcük, farklı tutumlar

Sanki ve güya, bir durumu anlatırken o durum hakkındaki tutumunu da gösterir. Sanki ile bir izlenimi veya benzetmeyi anlatabilir, bazen de bir düşünceye itiraz edebilirsin. Güya ile bir iddiayı ya da amacı aktarırken ona inanmadığını veya gerçekleşmediğini düşündüğünü gösterebilirsin.

Bu iki sözcüğü kullanırken şunlara dikkat et:

• Bir izlenimi mi anlatıyorsun, bir iddiayı mı aktarıyorsun?
• Söylediğin şey mümkün mü, yoksa gerçek durumla çelişiyor mu?
• Tarafsız mı konuşmak istiyorsun, eleştirel mi?

2.Sanki: izlenim ve benzetme

Sanki, kesin olarak bilmediğin ama sana öyle gelen bir durumu anlatabilir. Bu kullanımda mutlaka bir eleştiri yoktur.

İlk örnekte konuşan, duyduğu sesi yorumlar; kapının çalındığından emin değildir. İkinci örnekte karşısındaki kişinin görünüşünden veya davranışından bir izlenim edinir. Günlük konuşmada aynı izlenimi Bugün biraz yorgun gibisin diye de doğal biçimde ifade edebilirsin.

Sanki, gerçek olmayan bir durumu benzetme yoluyla anlatmak için de kullanılır. Burada amaç belirsizlik bildirmek değil, yaşanan duyguyu veya görülen davranışı daha canlı anlatmaktır.

İlk örnekte gerçekten dışarıda değiliz. İkinci örnekte Deniz bu insanları yıllardır tanımıyor; davranışı böyle bir izlenim veriyor.

Benzetilen durumun bir davranışı nasıl gösterdiğini anlatırken sanki … gibi kalıbı da sık kullanılır. Özellikle -mış gibi ve -ıyormuş gibi biçimleriyle karşılaşırsın.

İlk örnekte tartışma yaşanmıştır ama kişinin davranışı bunu yansıtmaz. İkinci örnekte bakışı, konuşanı tanımayan birinin bakışına benzetilir.

3.Güya: iddiaya ve amaca mesafe

Güya, birinin söylediği veya doğruymuş gibi sunduğu bilgiyi aktarırken bu bilgiye kuşkuyla yaklaştığını gösterir. Çoğu zaman eleştiri veya alay taşır.

Güya, söylenen amaç ile gerçek davranış arasındaki farkı da gösterebilir. Bu kullanımda konuşan, her zaman birini yalan söylemekle suçlamaz; gerçekleşmeyen bir niyeti eleştirebilir, hatta kendisiyle alay edebilir.

4.Cümlede yer ve fiil biçimi

Sanki ve güya ek almaz; ayrı sözcükler olarak yazılır. Genellikle cümlenin başında bulunurlar, ancak ilgili sözün önüne de gelebilirler.

Yapı	Örnek	Verdiği anlam
Sanki + cümle	Sanki hava soğudu.	Kesin olmayan izlenim
Özne + sanki + devamı	Elif sanki bir şey arıyor.	Davranışa dayalı izlenim
Güya + cümle	Güya beni arayacaktın.	Gerçekleşmeyen beklentiye eleştiri
Özne + güya + devamı	Bu uygulama güya ücretsiz.	Sunulan bilgiye kuşku
Sanki + fiil biçimi + gibi + yüklem	Sanki hiçbir şey olmamış gibi davrandı.	Davranış yoluyla benzetme

Bu sözcüklerden sonra tek bir zaman veya kip kullanmak zorunda değilsin. Biçimi, anlatmak istediğin zamana ve anlama göre seçersin:

• Sanki ağlayacak. → Yakın geleceğe ilişkin izlenim.
• Sanki hiçbir şey olmamış. → Geçmişteki bir olayla ilgili görünüş veya davranış.
• Güya bize yardım ediyor. → Şimdiki davranışa eleştiri.
• Güya her gün yürüyüş yapıyor. → Alışkanlıkla ilgili iddiaya kuşku.

Sanki … gibi kalıbında gibi, benzetilen durumdan sonra gelir: Sanki beni tanımıyormuş gibi baktı. Burada tanımıyormuş gibi, bakışın nasıl olduğunu anlatır. Sanki uyuyormuş gibi yapıyor cümlesindeki -mış da kişinin gerçekten uyuduğunu veya bunu başkasından duyduğunu göstermez; uyuma görüntüsünü anlatan benzetmenin parçasıdır.

5.Bağlam ve ses tonu

Sanki her zaman yumuşak bir izlenim bildirmez. Gerçek durumla açıkça çelişen bir düşünceyi dile getirerek itiraz veya sitem de anlatabilir.

Bu örneklerde konuşan, koyu yazılan düşünceleri kabul etmez; tam tersine bunlara karşı çıkar. Özellikle konuşmada ses tonu bu anlamı belirginleştirir.

İtiraz ve sitem, cevap beklenmeyen bir retorik soruyla da sıkça ifade edilir. Sanki + -sa/-se + soru bu amaçla kullanılabilir.

İlk soruda konuşan, gitmenin sonucu değiştirmeyeceğini ima eder. İkinci soruda ise karşısındakinin kendisini dinlemeyeceğini düşündüğünü sitemle belirtir.

Aynı konu, iki sözcükle farklı biçimde sunulabilir:

Cümle	Olası bağlam ve tutum
Sanki çok yorgun.	Yüzüne ve hareketlerine bakıyorum; bana yorgun görünüyor.
Güya çok yorgun.	Yorgun olduğunu söylüyor; buna pek inanmıyorum.

6.Kısa seçim rehberi

1. Bir şey sana öyle geliyorsa sanki kullan: Sanki bir ses duydum.
2. Bir durumu başka bir duruma benzetiyorsan sanki kullan: Sanki bir rüyadaydım.
3. Bir iddiaya inanmadığını veya bir amacın gerçekleşmediğini gösteriyorsan güya kullan: Güya tasarruf edecektik, yine çok para harcadık.
4. Bir düşünceye sitemle karşı çıkıyorsan sanki de kullanabilirsin: Sanki ben hiç çalışmıyorum!

Sanki için temel soru: Bana nasıl görünüyor? Güya için temel soru: Söylenenle gerçek durum arasında fark var mı? Son anlamı her zaman bağlam ve ses tonuyla birlikte değerlendir.