Yapamamak ve yapmayabilmek
Yapamamak ile yapmayabilmek arasındaki farkı öğren; güç veya imkân yokluğunu, bir işi yapmama seçeneğini doğru eklerle ve günlük örneklerle anlat.
Bir işi yapmak istiyorsun ama yapamıyorsun: yapamam. Bir işi belki yapmayacaksın: yapmayabilirim. İş zorunlu değilse “İstersen yapmayabilirsin.” de diyebiliriz. Yapamamak güç veya imkân yokluğunu anlatır. Yapmayabilmek ise genellikle olasılık, bağlama göre de yapmama seçeneği anlatır.
Yapamamak: güç veya imkân yok
Yapamamak, bir işi yapacak gücün, bilgin veya imkânın olmadığını anlatır. Bazen de bir engel vardır.
- Yüzme bilmiyorum. Derin suda yüzemem.
- Bu kutu çok ağır. Tek başıma taşıyamam.
- Yarın çalışıyorum. Sizinle geziye gelemem.
Yapmamak ile yapamamak aynı değildir:
- Bu yemeği yemem; tadını sevmiyorum. → Sevmediğim için yemiyorum.
- Bu yemeği yiyemem; içinde fındık var, fındığa alerjim var. → Yememe engel olan bir durum var.
Yapamamak nasıl kurulur?
Fiilden -mak / -mek ekini çıkar. Son ünlüye göre -ama- / -eme- getir. Fiil ünlüyle bitiyorsa araya y girer.
| Fiilin son ünlüsü | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| a, ı, o, u | -ama- | yapmak → yapamamak, okumak → okuyamamak |
| e, i, ö, ü | -eme- | gelmek → gelememek, yürümek → yürüyememek |
Geniş zamanda kişi biçimleri şöyledir:
| Kişi | Yapamamak | Gelememek |
|---|---|---|
| Ben | yapamam | gelemem |
| Sen | yapamazsın | gelemezsin |
| O | yapamaz | gelemez |
| Biz | yapamayız | gelemeyiz |
| Siz | yapamazsınız | gelemezsiniz |
| Onlar | yapamazlar | gelemezler |
Ben ve biz biçimlerinde z yoktur: yapamam, yapamayız. Diğer kişilerde -amaz- / -emez- vardır: yapamazsın, gelemezsiniz.
Geçmiş zaman ve şimdiki zamanda ben biçimleri şöyledir:
| Zaman | Yapamamak | Gelememek |
|---|---|---|
| Geçmiş zaman | yapamadım | gelemedim |
| Şimdiki zaman | yapamıyorum | gelemiyorum |
Geçmiş zamanda -ama- / -eme- sonrasına -dı / -di ve kişi eki gelir: yapamadım, gelemedim. Şimdiki zamanda -ama- / -eme- ekinin son ünlüsü daralır: yapama- + -ıyor → yapamıyor, geleme- + -iyor → gelemiyor. Ardından kişi eki gelir.
- Dün vaktim yoktu. Ödevimi yapamadım.
- Dün hastaydım. Derse gelemedim.
- Bu soruyu anlamıyorum. Ödevimi yapamıyorum.
- Şu an otobüs yok. Yanına gelemiyorum.
İki sık kullanılan fiile de dikkat et: yemek → yiyemem, demek → diyemem.
Yapmayabilmek: olasılık ve yapmama seçeneği
-mayabil- / -meyebil- genellikle bir işin belki yapılmayacağını anlatır:
- Ayşe yarın gelmeyebilir. → Belki Ayşe yarın gelmez.
- Bu akşam yemek yapmayabilirim. → Belki bu akşam yemek yapmam.
Başlıktaki yapmayabilmek mastar biçimidir. Günlük konuşmada daha çok yapmayabilirim, yapmayabilirsin, yapmayabilir gibi çekimli biçimleri kullanırız.
Yapı şöyledir: fiil + -ma / -me + y + abil / ebil + zaman ve kişi ekleri.
| Fiil | Mastar biçimi | Ben biçimi |
|---|---|---|
| yapmak | yapmayabilmek | yapmayabilirim |
| gelmek | gelmeyebilmek | gelmeyebilirim |
| okumak | okumayabilmek | okumayabilirim |
| yürümek | yürümeyebilmek | yürümeyebilirim |
-ma sonrasında -yabil-, -me sonrasında -yebil- gelir.
Bağlama göre bu yapı, bir işi yapmama seçeneğini veya iznini de anlatır. Böyle bir durumda iş zorunlu değildir; yapmama seçeneğin vardır.
Durum: Öğretmen ek alıştırma hakkında konuşuyor.
“Bu alıştırma zorunlu değil. İstersen yapmayabilirsin.”
Durum: Bir forma telefon numarası yazmak isteğe bağlı.
“Telefon numaranı yazmayabilirsin. Bu alanı boş bırakabilirsin.”
Yapmayabilir genellikle olasılık anlatır. Yapmama seçeneği veya izin anlamını anlamak için zorunlu değil, istersen gibi sözlere ve duruma bak.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Aynı iş, farklı anlam
| Cümle | Anlamı |
|---|---|
| Elim yaralı. Bu yazıyı yazamam. | Yazmama engel olan bir durum var. |
| Bu bölüm isteğe bağlı. Buraya bir şey yazmayabilirim. | Boş bırakma seçeneğim var. |
| O gün şehir dışında olacağım. Toplantıya gelemem. | Gelme imkânım yok. |
| Toplantı zorunlu değil. İstersem gelmeyebilirim. | Gelmeme seçeneğim var. |
Yapamayabilirim, “belki yapamam” demektir; yapamama durumuyla olasılığı birleştirir: “Bu iş çok zor. Tek başıma yapamayabilirim.”
Yapmayabilirim, tek başına “gücüm veya imkânım yok” demek değildir.
✓ Bu kutu çok ağır. Tek başıma taşıyamam.
Burada taşımayabilirim kullanırsan aynı anlamı vermezsin. Güç yetmezliğini değil, taşımama seçeneğini veya ihtimalini anlatırsın.
Kısa kontrol
Doğru biçimi seçmek için kendine sor:
- Bir engel var mı? Gücüm, bilgim veya imkânım yoksa: Yapamam.
- Belki yapmayacak mıyım? Yapıp yapmayacağım kesin değilse: Yapmayabilirim.
- Yapmama seçeneğim var mı? İş zorunlu değilse: İstersem yapmayabilirim.
Yapamam: Yapmaya gücüm veya imkânım yok. Yapmayabilirim: Belki yapmam; bağlama göre yapmama seçeneğim de olabilir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 12, 2026