Bị và được trong sự việc tác động đến người khác
Phân biệt bị và được khi một người chịu tác động; đặt người thực hiện đúng vị trí và hiểu sắc thái bất lợi, có lợi qua các tình huống quen thuộc.
Khi kể một sự việc, bạn có thể bắt đầu bằng người chịu tác động thay vì người thực hiện hành động. Bị và được giúp diễn tả sự việc từ phía người chịu tác động, thường với sắc thái bất lợi hoặc có lợi.
Bị và được thể hiện điều gì?
Trong các tình huống dưới đây, bị thường giới thiệu việc không mong muốn; được thường giới thiệu việc có lợi hoặc được đón nhận.
- Nam bị một người đi xe đạp đâm vào. Nam ngã và đau chân.
- Lan được cô giáo khen vì làm bài tốt. Lan rất vui.
Nam không thực hiện hành động đâm; Lan không thực hiện hành động khen. Hai người này chịu tác động của hành động.
| Từ | Sắc thái thường gặp | Ví dụ |
|---|---|---|
| bị | Bất lợi, không mong muốn | Nam bị mẹ mắng vì về muộn. |
| được | Có lợi, được đón nhận | Lan được bạn bè giúp đỡ khi gặp khó khăn. |
Đây là cách người nói nhìn sự việc, không phải quy tắc rằng mọi hành động đều hoàn toàn tốt hoặc xấu. Cần đọc cả tình huống để hiểu vì sao người nói chọn bị hay được.
Đặt các thành phần đúng vị trí
Một mẫu câu thường gặp là:
Người chịu tác động + bị/được + người thực hiện + hành động.
| Người chịu tác động | Bị/được | Người thực hiện | Hành động |
|---|---|---|---|
| Nam | bị | mẹ | mắng. |
| Lan | được | cô giáo | khen. |
| Tôi | được | chị hàng xóm | giúp đỡ. |
Hãy xác định rõ: Ai làm? Hành động tác động đến ai?
Cô giáo khen Lan.
→ Lan được cô giáo khen.
Cả hai câu đều nói cô giáo là người khen và Lan là người nhận lời khen. Câu thứ hai bắt đầu bằng Lan và thể hiện lời khen như một điều tích cực đối với Lan.
Khi không cần nói rõ người thực hiện, bạn có thể dùng câu ngắn hơn: Lan được khen vì làm bài tốt.
Chọn từ theo tình huống
Cùng một hành động có thể được nhìn theo những cách khác nhau. Chẳng hạn, chuyển một người sang phòng khác có thể phù hợp hoặc không phù hợp với mong muốn của người đó.
Đúng mong muốn: Mai đã xin sang phòng thiết kế. Hôm nay, Mai được công ty chuyển sang phòng đó. Mai rất vui.
Trái mong muốn: Mai muốn tiếp tục làm việc ở phòng thiết kế. Nhưng hôm nay, Mai bị công ty chuyển sang phòng khác. Mai rất buồn.
Để chọn từ, bạn có thể làm theo ba bước:
- Xác định người chịu tác động.
- Xem sự việc được trình bày là thuận lợi hay bất lợi đối với người đó.
- Chọn được hoặc bị và thêm ngữ cảnh nếu cần làm rõ thái độ.
Nếu chỉ muốn thông báo việc chuyển phòng mà không nhấn mạnh sắc thái này, có thể nói: Công ty chuyển Mai sang phòng khác.
Quick check
Try one question now.
Em trai đọc trộm thư riêng của Hà. Hà coi đó là sự xâm phạm và rất khó chịu. Giữ đúng sự việc và sắc thái bất lợi: Hà
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Những điểm dễ nhầm
Không đảo vai của hai người
Nam bị mẹ mắng. → Mẹ mắng Nam.
Mẹ bị Nam mắng. → Nam mắng mẹ.
Cả hai câu đều đúng về cấu trúc nhưng kể hai sự việc khác nhau. Đổi vị trí hai người sẽ đổi người thực hiện và người chịu tác động.
Không phải câu nào có được cũng giống nhau
So sánh:
- Lan được cô giáo khen. → Cô giáo thực hiện hành động; Lan nhận lời khen.
- Lan đọc được bài này. → Câu nói về khả năng đọc của Lan, không phải việc người khác làm với Lan.
Trong phạm vi bài này, hãy tập trung vào những câu có một hành động tác động đến người được nói đến ở đầu câu.
Bị và được không tự chỉ thời gian
Bị và được không có nghĩa là sự việc luôn xảy ra trong quá khứ.
- Hôm qua, Lan được cô giáo khen.
- Ngày mai, Lan sẽ được cô giáo hướng dẫn làm bài.
Ở đây, hôm qua, ngày mai và ngữ cảnh giúp xác định thời gian; sẽ hướng sự việc đến tương lai.
Ghi nhớ khi sử dụng
- Bị: thường trình bày tác động như một điều bất lợi hoặc không mong muốn.
- Được: thường trình bày tác động như một điều có lợi hoặc được đón nhận.
- Trong mẫu đã học, người chịu tác động đứng trước bị/được; người thực hiện đứng sau bị/được, trước hành động.
- Luôn kiểm tra ai làm gì với ai và sắc thái của cả tình huống, không chỉ nhìn riêng từ bị hay được.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
2 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 2 words and review them later.
Bị và được trong sự việc tác động đến người khác
2 wordsLast updated October 23, 2026