C1 · AdvancedLesson 3 of 3

Dẫn lời, dẫn ý và khoảng cách với nguồn tin

Phân biệt dẫn lời và dẫn ý, xác định phạm vi quy thuộc, chọn cách nêu nguồn và thể hiện mức độ đồng tình, dè dặt hoặc hoài nghi trong văn bản tiếng Việt.

By the flumi team About 9 min read 13 vocabulary wordsGrammar learning path: Đọc các tầng nghĩa và trách nhiệm phát ngôn

Tiếng nói của nguồn và tiếng nói của người viết

Khi thuật lại một phát biểu, bạn cần phân biệt nguồn đã nói gì, bạn diễn đạt lại thế nào và bạn có xác nhận nội dung ấy hay không. Lựa chọn cách dẫn, động từ dẫn và phạm vi quy thuộc giúp người đọc nhận ra ranh giới giữa thông tin từ nguồn với nhận định của bạn.

Ở đây, khoảng cách với nguồn tin là mức độ người viết giữ riêng lập trường của mình, thay vì mặc nhiên nhận lời của nguồn là sự thật.

  • Theo đơn vị thi công, cây cầu đã đủ điều kiện thông xe.
  • Đơn vị thi công khẳng định cây cầu đã đủ điều kiện thông xe.
  • Cây cầu đã đủ điều kiện thông xe.

Câu đầu quy thông tin về một nguồn. Câu thứ hai còn cho biết nguồn phát biểu với thái độ chắc chắn. Câu cuối trình bày nội dung như lời xác nhận của chính người viết, nếu không có ngữ cảnh quy nguồn khác.

Bạn cần làm được ba việc:

  • phân biệt lời trích nguyên văn với phần diễn đạt lại;
  • chỉ rõ ai chịu trách nhiệm cho từng nhận định;
  • chọn cách dẫn phù hợp với mức độ xác minh và lập trường của mình.

Dẫn nguyên văn, dẫn ý và trích một phần

Dẫn nguyên văn giữ lời của nguồn; dẫn ý trình bày lại nội dung bằng lời của người viết. Dẫn ý không cho phép tự ý tăng mức độ chắc chắn, bỏ điều kiện hoặc biến khả năng thành kết quả đã được xác nhận.

Giả sử một báo cáo viết: “Biện pháp này có thể giảm chi phí nếu được triển khai đồng bộ.”

Cách dẫn Ví dụ Điều cần giữ
Dẫn nguyên văn Báo cáo nêu: “Biện pháp này có thể giảm chi phí nếu được triển khai đồng bộ.” Lời của nguồn và ngữ cảnh cần thiết
Dẫn ý Theo báo cáo, việc triển khai đồng bộ biện pháp này có khả năng giúp giảm chi phí. Khả năng giảm chi phí và điều kiện triển khai
Trích một phần Báo cáo nhận định biện pháp này “có thể giảm chi phí” nếu được triển khai đồng bộ. Phần trong ngoặc kép phải đúng lời nguồn; phần ngoài không được làm lệch ý

Không diễn đạt lại thành: “Báo cáo xác nhận biện pháp này sẽ giảm chi phí.”

Cách viết này thay có thể bằng sẽ, bỏ điều kiện và thêm sắc thái xác nhận mà phát biểu gốc không có.

Khi lược một đoạn trong lời trích, có thể dùng […] để báo phần bị bỏ, theo quy ước biên tập đang áp dụng. Không lược phần phủ định, điều kiện hoặc giới hạn nếu việc đó làm người đọc hiểu sai lập trường của nguồn.

Động từ dẫn cũng thể hiện lập trường

Các động từ dẫn không chỉ nối người nói với nội dung. Chúng còn định hướng cách người đọc hiểu hành động phát biểu.

Cách dẫn Sắc thái thường gặp Ví dụ
nói, viết, nêu Chủ yếu giới thiệu phát biểu; tương đối trung tính Báo cáo nêu rằng số đơn đăng ký đã tăng.
cho rằng, nhận định Trình bày ý kiến hoặc đánh giá của nguồn Nhóm nghiên cứu cho rằng mức tăng này chỉ là tạm thời.
khẳng định Nhấn mạnh sự chắc chắn của nguồn Đại diện công ty khẳng định sản phẩm đáp ứng yêu cầu.
thừa nhận Trình bày việc chấp nhận một điều, thường là điều bất lợi hoặc từng bị tranh cãi Đại diện công ty thừa nhận quy trình kiểm tra còn thiếu sót.
tuyên bố Gợi một phát biểu công khai, có tính chính thức hoặc dứt khoát Công ty tuyên bố sẽ thu hồi lô hàng.
bác bỏ Thể hiện việc không chấp nhận một ý kiến hoặc cáo buộc Công ty bác bỏ cáo buộc che giấu thông tin.

Khẳng định cho biết nguồn chắc chắn, không bảo đảm nội dung đúng. Thừa nhận thường khiến người đọc hiểu rằng điều được nói đến đã có cơ sở; vì vậy, không nên dùng nó thay cho nói chỉ để tránh lặp từ.

Không có một thang cố định từ “trung tính” đến “đáng tin” cho các động từ này. “Tuyên bố” không tự nó thể hiện hoài nghi; “cho rằng” cũng không có nghĩa là người viết phản đối. Sắc thái còn phụ thuộc ngữ cảnh và phần bình luận đi kèm.

Quick check

Try one question now.

1

Thông báo viết: “Lớp học có thể mở vào tháng tới nếu đủ học viên.” Để dẫn ý mà vẫn giữ khả năng và điều kiện, điền: Theo thông báo, lớp học

Answer options

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Nêu nguồn không đồng nghĩa với xác nhận

Theo… và theo lời… quy nội dung về nguồn. Tự chúng không xác nhận cũng không phủ nhận nội dung ấy.

Quy nguồn: Theo lời người quản lý, cửa hàng đã hoàn tiền cho khách.

Nêu giới hạn xác minh: Theo lời người quản lý, cửa hàng đã hoàn tiền cho khách. Tuy nhiên, chúng tôi chưa nhận được chứng từ để kiểm chứng thông tin này.

Đối chiếu bằng chứng: Người quản lý cho biết cửa hàng đã hoàn tiền. Chứng từ do khách hàng cung cấp cũng ghi nhận khoản hoàn trả đó.

Một số cách diễn đạt tạo khoảng cách khác nhau:

  • Được cho là…: nêu một nhận định đang được lưu truyền hoặc được một số người chấp nhận, nhưng không nhất thiết chỉ rõ nguồn.
  • Nghe nói…: thường dùng trong giao tiếp để báo thông tin nghe được, chưa trực tiếp kiểm chứng.
  • Chưa có cơ sở xác nhận…: nói rõ giới hạn bằng chứng hiện có, không đồng nghĩa với kết luận rằng thông tin sai.
  • Nguồn tin này cho rằng…, nhưng…: tách nhận định của nguồn khỏi phần đối chiếu hoặc phản biện phía sau.

Trong văn bản cần kiểm chứng, “Dự án được cho là gây ô nhiễm” quá mơ hồ nếu người đọc cần biết ai đưa ra nhận định. Nếu có nguồn cụ thể, nên viết rõ: “Trong kiến nghị gửi chính quyền, một số hộ dân cho rằng dự án gây ô nhiễm.”

Không dùng được cho là để tạo cảm giác đã có nhiều nguồn đáng tin khi bạn không xác định được nguồn. Cách diễn đạt dè dặt không thay thế cho việc cung cấp căn cứ.

Giữ rõ phạm vi lời dẫn

Phạm vi lời dẫn là phần nội dung được hiểu là thuộc về nguồn. Trong đoạn dài, người đọc có thể không biết câu tiếp theo vẫn là lời nguồn hay đã chuyển sang nhận xét của người viết.

Ranh giới chưa rõ: Theo báo cáo của công ty, doanh thu đã tăng. Đây là dấu hiệu cho thấy chiến lược mới đã thành công.

Nhận định “chiến lược mới đã thành công” là của công ty hay của người viết? Đoạn này chưa nói rõ.

Nếu vẫn dẫn ý báo cáo: Theo báo cáo của công ty, doanh thu đã tăng. Báo cáo cũng nhận định rằng kết quả này cho thấy chiến lược mới đã thành công.

Nếu chuyển sang đánh giá của người viết: Theo báo cáo của công ty, doanh thu đã tăng. Tuy nhiên, theo đánh giá của chúng tôi, riêng mức tăng doanh thu chưa đủ để kết luận chiến lược mới đã thành công.

Không cần lặp nguồn trong mọi câu nếu mạch văn đã rõ. Tuy nhiên, nên nhắc lại nguồn khi đổi người phát biểu, chuyển đoạn hoặc đưa thêm một đánh giá dễ bị hiểu là của người viết.

Ngoặc kép cũng cần được dùng thận trọng. Trong câu “Công ty giới thiệu một giải pháp ‘xanh’”, dấu ngoặc có thể gợi rằng xanh là nhãn của công ty, hoặc thể hiện sự dè dặt của người viết. Nếu cần ranh giới rõ, hãy viết: “Công ty gọi giải pháp này là ‘xanh’; chúng tôi chưa có dữ liệu để đánh giá mức độ thân thiện với môi trường của nó.” Chỉ dẫn như vậy khi công ty thực sự đã dùng cách gọi ấy.

Kiểm tra trước khi hoàn tất

  1. Đúng lời hay đúng ý? Phần trong ngoặc kép có đúng nguyên văn không? Phần diễn đạt lại có giữ phủ định, điều kiện và mức độ chắc chắn không?
  2. Ai chịu trách nhiệm? Người đọc có biết mỗi thông tin và nhận định thuộc về nguồn nào không?
  3. Động từ có thêm nghĩa không? Bạn có vô tình biến “nói” thành “thừa nhận”, hoặc “cho rằng” thành “xác nhận” không?
  4. Đã kiểm chứng đến đâu? Cách viết có phân biệt lời nguồn, bằng chứng đối chiếu và kết luận của bạn không?

Dẫn đúng là giữ lời hoặc ý của nguồn. Dẫn rõ là xác định phạm vi quy thuộc. Giữ khoảng cách phù hợp là không biến mức độ chắc chắn của nguồn thành mức độ chắc chắn của chính mình.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

13 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 13 words and review them later.

Dẫn lời, dẫn ý và khoảng cách với nguồn tin

13 words

Last updated October 23, 2026