Được: kết quả, khả năng và sự tiếp nhận
Phân biệt được chỉ kết quả, khả năng và sự tiếp nhận; hiểu vai trò của vị trí, ngữ cảnh và cách phủ định khi diễn đạt điều làm được hoặc điều nhận được.
Được có thể cho biết một hành động đạt kết quả, một việc có khả năng thực hiện, hoặc một người nhận điều gì. Bạn sẽ dựa vào vị trí của được, vai trò của chủ ngữ và ngữ cảnh để phân biệt các nghĩa này, kể cả khi câu có phủ định.
Ba cách hiểu chính
Không thể xác định nghĩa của được chỉ bằng cách nhìn riêng từ này. Hãy xem cả câu đang nói về việc đã xảy ra, điều có thể làm hay điều một người nhận.
| Cách hiểu | Ví dụ | Điều câu nhấn mạnh |
|---|---|---|
| Kết quả đạt được | Sau nhiều lần thử, Mai mở được chiếc hộp. | Mai đã mở thành công. |
| Khả năng thực hiện | Có chìa khóa này thì Mai mở được chiếc hộp. | Mai có điều kiện để mở; chưa khẳng định đã mở. |
| Sự tiếp nhận | Mai được một phần quà. | Mai nhận một phần quà. |
| Tiếp nhận một tác động thuận lợi | Mai được cô giáo khen. | Mai là người nhận lời khen. |
Hai câu đầu đều có dạng động từ + được, nhưng không cùng khẳng định một kết quả thực tế.
Được sau động từ: kết quả hay khả năng?
Với động từ + được, ngữ cảnh thường quyết định cách hiểu.
- Khi kể một sự việc đã xảy ra, được thường nhấn mạnh việc thực hiện thành công hoặc đạt một kết quả.
- Khi nói về điều kiện, phương án hay giới hạn, được thường biểu thị khả năng thực hiện.
- Khi không có đủ ngữ cảnh, một câu có thể cho phép cả hai cách hiểu.
Kết quả thực tế: Máy bị lỗi suốt buổi sáng. Nhờ hướng dẫn của kỹ thuật viên, cuối cùng tôi sửa được máy.
Khả năng: Nếu có đúng linh kiện, tôi sửa được máy này.
Chưa rõ nếu đứng riêng: Tôi sửa được máy này.
Câu cuối có thể là lời kể về một lần sửa thành công hoặc lời khẳng định khả năng. Cần thêm ngữ cảnh để hiểu chính xác.
Được không nhất thiết cho biết toàn bộ công việc đã hoàn tất:
- Tôi đọc được ba trang rồi. → Đã đạt số lượng ba trang; chưa nói đã đọc hết tài liệu.
- Tôi đọc xong tài liệu rồi. → Việc đọc tài liệu đã hoàn tất.
Không đồng nhất được với đã hoặc xong. Trong “Ngày mai, nếu sửa được máy, tôi sẽ gọi cho anh”, kết quả sửa thành công là một điều kiện trong tương lai, chưa phải sự việc đã xảy ra.
Được chỉ điều người nói nhận
Trong được + danh từ hoặc cụm danh từ, được có thể trực tiếp diễn đạt việc nhận một thứ, thường được xem là có lợi hoặc đáng mong muốn.
- Cuối năm, Lan được một khoản tiền thưởng.
- Trong cuộc thi hôm qua, đội tôi được giải nhất.
- Học kỳ này, Nam được học bổng toàn phần.
Ở những câu này, không cần tìm một động từ hành động đứng sau được. Chẳng hạn, trong “Lan được một khoản tiền thưởng”, được trực tiếp nối Lan với thứ Lan nhận.
Khi sau được có một hành động, hãy xem chủ ngữ thực hiện hành động hay tiếp nhận tác động:
| Câu | Vai trò của chủ ngữ |
|---|---|
| Lan được cô giáo hướng dẫn. | Lan tiếp nhận sự hướng dẫn; cô giáo hướng dẫn. |
| Lan được tham gia khóa học. | Lan tham gia; Lan có cơ hội hoặc được cho phép tham gia. |
Vì vậy, không phải mọi câu có được đứng trước động từ đều là câu bị động. Cách phân tích phụ thuộc vào quan hệ giữa các thành phần trong câu.
Quick check
Try one question now.
Sau một giờ tìm kiếm, Bình reo lên: Tôi tìm được ví rồi! Trong lời này, được nhấn mạnh
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Vị trí làm thay đổi trọng tâm
So sánh hai câu trong những hoàn cảnh cụ thể:
Có sự cho phép: Trưởng phòng đã đồng ý. Tôi được nghỉ vào thứ Sáu.
Có điều kiện thực hiện: Tôi đã bàn giao hết công việc, nên thứ Sáu tôi nghỉ được.
Trong cặp này, được nghỉ nhấn mạnh sự cho phép, còn nghỉ được nhấn mạnh điều kiện thực tế. Tuy nhiên, đây không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi câu.
Ví dụ, “Ở đây chụp ảnh được không?” có thể là câu hỏi xin phép chụp ảnh. Dù được đứng sau chụp ảnh, người nói không nhất thiết đang hỏi về khả năng của máy ảnh.
Để phân biệt, hãy hỏi: người nói đang quan tâm đến kết quả, điều kiện thực hiện, sự cho phép hay điều được nhận? Vị trí giúp định hướng; hoàn cảnh giao tiếp quyết định cách hiểu cụ thể.
Phủ định: không làm được và không được làm
Trong các ngữ cảnh rõ ràng dưới đây, vị trí của không và được giúp phân biệt việc không thể thực hiện với việc không được phép thực hiện.
| Câu trong ngữ cảnh | Cách hiểu |
|---|---|
| Khóa hỏng rồi, tôi không mở được cửa. | Tôi không thể mở cửa trong điều kiện này. |
| Theo nội quy, khách không được mở cửa này. | Khách không có quyền mở cửa. |
| Tôi thử ba lần rồi nhưng vẫn chưa mở được cửa. | Đến lúc nói, việc mở cửa chưa thành công. |
| Năm nay, tôi không được thưởng. | Tôi không nhận phần thưởng trong năm nay. |
Chưa làm được để ngỏ khả năng đạt kết quả về sau, nhưng không bảo đảm rằng kết quả chắc chắn sẽ đến.
Không đổi “Tôi không mở được cửa vì khóa hỏng” thành “Tôi không được mở cửa” nếu muốn giữ nguyên ý. Câu sau thường được hiểu là không có sự cho phép.
Cũng không nên kết luận rằng mọi cụm không được đều diễn đạt lệnh cấm: “Tôi không được thưởng” nói về việc không nhận phần thưởng.
Cách kiểm tra khi đọc và viết
- Xác định vai trò của chủ ngữ: người thực hiện hành động hay người tiếp nhận điều gì?
- Xem phần đi sau được: một vật, một lợi ích, hay một hành động?
- Tìm ngữ cảnh: kết quả đã đạt, điều kiện giả định, sự cho phép hay cơ hội?
- Kiểm tra phủ định: không có khả năng, chưa đạt kết quả, không được phép hay không nhận được điều gì?
Ghi nhớ: làm được có thể nói về kết quả hoặc khả năng; được nhận điều gì, được ai giúp, được làm gì thể hiện những quan hệ khác nhau. Hãy đọc cả câu, không gán một nghĩa cố định cho mọi trường hợp có được.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 23, 2026