Phạm vi phủ định với chỉ, đều và tất cả
Phân biệt không chỉ và chỉ không; xác định phạm vi phủ định với đều, tất cả để diễn đạt rõ sự bổ sung, phủ định toàn bộ và phủ định một phần.
Khi đổi vị trí của không hoặc chỉ, bạn có thể làm thay đổi ý nghĩa của cả câu. Với đều và tất cả, cần phân biệt rõ: không có ai làm một việc, hay chỉ có một số người không làm việc đó.
Phạm vi phủ định là gì?
Phạm vi phủ định là phần ý nghĩa bị bác bỏ trong câu. Phần đó có thể là một hành động, ý nghĩa giới hạn của chỉ, hoặc nhận định về cả một nhóm.
So sánh ba câu trong tình huống một nhóm có năm người:
| Câu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Cả năm người đều không đồng ý. | Không người nào trong nhóm đồng ý. |
| Không phải tất cả năm người đều đồng ý. | Có ít nhất một người không đồng ý; chưa biết chính xác bao nhiêu người. |
| Chỉ có một người không đồng ý. | Một người không đồng ý; bốn người còn lại đồng ý. |
Vì vậy, không chỉ cần tìm từ phủ định: bạn còn phải xem từ đó phủ định phần nào.
Không chỉ: bác bỏ sự giới hạn
Chỉ giới hạn người, vật hoặc hoạt động đang được nói đến. Không chỉ bác bỏ sự giới hạn ấy: ngoài điều đã nêu, còn có điều khác.
Ở công ty, Lan chỉ dịch tài liệu.
→ Trong các công việc đang xét, Lan làm công việc dịch tài liệu, không làm công việc khác.
Ở công ty, Lan không chỉ dịch tài liệu mà còn hướng dẫn nhân viên mới.
→ Lan làm cả hai công việc; công việc của Lan không giới hạn ở việc dịch tài liệu.
Cấu trúc thường dùng là không chỉ A mà còn B. Hai phần A và B nên được trình bày tương ứng để người đọc dễ nhận ra phần bổ sung.
- Không chỉ Lan mà cả Minh cũng tham gia. → Thêm người tham gia.
- Lan không chỉ đọc mà còn ghi chú. → Thêm hoạt động của Lan.
Không chỉ đọc không có nghĩa là không đọc. Trong cách dùng bổ sung này, việc đọc vẫn được khẳng định; điều bị bác bỏ là giới hạn ở việc đọc.
Chỉ không: giới hạn điều bị phủ định
Với chỉ không, từ chỉ thường giới hạn một điều không xảy ra hoặc không đúng, trong khi những điều liên quan khác vẫn xảy ra hoặc vẫn đúng. Ngữ cảnh giúp xác định chính xác điều được giới hạn.
Lan vẫn tham gia đầy đủ các buổi họp. Lan chỉ không phát biểu, còn việc ghi chép và tổng hợp ý kiến thì Lan vẫn làm.
→ Điều Lan không làm là phát biểu, không phải mọi hoạt động trong buổi họp.
Tôi ăn được các món trong thực đơn này, chỉ không ăn được món có lạc.
→ Món có lạc là ngoại lệ trong phạm vi thực đơn đang nói đến.
Vị trí của chỉ còn quyết định điều gì được giới hạn:
| Câu trong một nhóm xác định | Điều được giới hạn |
|---|---|
| Chỉ Lan không tham gia. | Người không tham gia là Lan; những người còn lại tham gia. |
| Lan chỉ không tham gia phần thảo luận, còn các phần khác vẫn tham gia. | Phần hoạt động mà Lan không tham gia. |
| Lan không chỉ tham gia phần thảo luận mà còn trình bày báo cáo. | Bác bỏ giới hạn ở phần thảo luận, bổ sung một hoạt động khác. |
Khi dùng chỉ không, bạn có thể thêm còn… vẫn… để làm rõ điều gì không xảy ra và điều gì vẫn xảy ra.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Đều không và không phải… đều
Đều cho biết một nhận định áp dụng cho từng thành viên trong nhóm đang xét. Vì thế, đều không + hành động hoặc trạng thái thường cho biết nhận định phủ định đúng với từng thành viên.
Ba cửa hàng này đều không mở cửa vào Chủ nhật.
→ Cửa hàng thứ nhất không mở, cửa hàng thứ hai không mở, cửa hàng thứ ba cũng không mở.
Không phải cả ba cửa hàng này đều mở cửa vào Chủ nhật.
→ Nhận định “cả ba cửa hàng đều mở” không đúng. Có ít nhất một cửa hàng không mở.
Tất cả xác định toàn bộ nhóm; đều nhấn mạnh rằng nhận định áp dụng cho từng thành viên. Hai từ có thể cùng xuất hiện:
- Tất cả nhân viên đều không đồng ý với đề xuất. → Không nhân viên nào đồng ý.
- Không phải tất cả nhân viên đều đồng ý với đề xuất. → Có nhân viên không đồng ý; câu chưa xác định số người đồng ý.
Không phải tất cả đều đồng ý không nhất thiết có nghĩa là “một số đồng ý, một số không”. Câu chỉ bác bỏ việc tất cả cùng đồng ý; về mặt ý nghĩa, vẫn có khả năng không ai đồng ý.
Muốn nói rõ hai nhóm, hãy viết: Một số người đồng ý, những người còn lại không đồng ý.
Tránh câu có thể hiểu theo hai cách
Không phải lúc nào vị trí của không cũng đủ để người nghe xác định phạm vi phủ định. Câu có không đứng trước một cụm chứa tất cả có thể cần thêm ngữ cảnh.
Câu chưa rõ: Tôi không đọc tất cả các báo cáo.
Muốn nói đã đọc một phần: Tôi chỉ đọc hai trong số năm báo cáo.
Muốn nói không đọc báo cáo nào: Tôi không đọc báo cáo nào trong số năm báo cáo đó.
Trong giao tiếp, câu ban đầu thường được hiểu là người nói không đọc hết các báo cáo. Tuy nhiên, bản thân câu không khẳng định người đó đã đọc ít nhất một báo cáo.
Khi sửa câu, cần giữ đúng ý định:
| Ý muốn nói | Cách diễn đạt rõ |
|---|---|
| Cả nhóm không đến | Tất cả khách mời đều không đến. |
| Có người không đến, chưa xác định số người đến | Không phải tất cả khách mời đều đến. |
| Một phần đến, một phần không đến | Một số khách mời đến, những người còn lại không đến. |
Không nên đổi đều không thành không phải tất cả… đều… chỉ để câu nghe nhẹ hơn: hai cách nói cung cấp thông tin khác nhau.
Cách kiểm tra trước khi nói hoặc viết
- Xác định điều bị bác bỏ: một hành động, sự giới hạn hay nhận định về toàn bộ nhóm?
- Xác định điều được giữ lại: có hoạt động bổ sung, có ngoại lệ hay có người vẫn làm việc đó không?
- Viết rõ số lượng hoặc phần đối lập nếu câu có thể bị hiểu khác ý bạn.
Ghi nhớ các đối chiếu chính:
- Không chỉ A mà còn B: có A và có thêm B.
- Chỉ không A, còn B vẫn…: giới hạn điều bị phủ định, đồng thời làm rõ điều vẫn đúng.
- Tất cả… đều không…: nhận định phủ định áp dụng cho mọi thành viên.
- Không phải tất cả… đều…: bác bỏ nhận định về toàn bộ nhóm, nhưng chưa xác định đầy đủ từng thành viên.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 23, 2026