Phụ âm đầu và phụ âm cuối
Nhận biết phụ âm đầu và phụ âm cuối trong tiếng Việt, phân biệt chữ ghi âm, luyện đọc các âm cuối và cách viết ng, ngh, g, gh qua những ví dụ quen thuộc.
Trong tiếng nam, n là phụ âm đầu, m là phụ âm cuối. Bạn sẽ tập nhận ra và đọc các âm này. Bài dùng giọng Hà Nội làm mốc; giọng vùng khác có thể đọc khác.
Âm đầu và âm cuối ở đâu?
Phụ âm đầu đứng ở đầu tiếng. Phụ âm cuối đứng ở cuối tiếng, sau phần nguyên âm.
| Tiếng | Chữ ghi phụ âm đầu | Chữ ghi phụ âm cuối |
|---|---|---|
| nam | n | m |
| ban | b | n |
| mát | m | t |
| ngon | ng | n |
| ba | b | Không có |
| ăn | Không có | n |
Không phải tiếng nào cũng có đủ cả hai phần. Khi nhìn chữ viết, bạn có thể nhận ra ba không có phụ âm cuối, còn ăn không có chữ ghi phụ âm đầu.
Một phụ âm có thể được ghi bằng nhiều chữ cái. Trong ngon, hai chữ cái n + g cùng ghi một phụ âm đầu. Không đọc thành hai âm riêng.
Nhận ra phụ âm đầu
Một số phụ âm đầu được ghi bằng một chữ cái; một số được ghi bằng hai hoặc ba chữ cái.
| Cách ghi | Một số chữ thường gặp | Ví dụ |
|---|---|---|
| Một chữ cái | b, đ, m, n, l | ba, đi, mẹ, no, lo |
| Hai chữ cái | ch, gi, kh, ng, nh, ph, qu, th, tr | chó, già, kho, ngủ, nhà, phở, qua, thỏ, trà |
| Ba chữ cái | ngh | nghỉ, nghe |
Ng và ngh ghi cùng một phụ âm đầu. G và gh cũng ghi cùng một phụ âm đầu.
- Trước e, ê, i, viết ngh: nghe, nghề, nghỉ.
- Trước e, ê, i, viết gh: ghe, ghế, ghi.
- Với các nguyên âm khác, bạn thường gặp ng, g: ngà, ngủ, gà, gỗ.
Với c, k, q, hãy nhớ các cách viết sau:
- Trước e, ê, i, viết k: kem, kê, kim.
- Q luôn đi với u, thành qu: qua, quê, quà.
- Trong các trường hợp còn lại, thường viết c: ca, cô, cua.
Bảng trên chỉ nêu một số cách ghi thường gặp. Gi, tr, qu cũng là những cách viết bằng hai chữ cái ở đầu tiếng; riêng qu gồm âm đầu và âm lướt đi kèm.
Đọc từng cặp, chú ý phụ âm đầu:
- ba – ma: đổi b thành m.
- no – lo: đổi n thành l.
- ngà – nghe: chữ viết khác, nhưng phụ âm đầu giống nhau.
Nhận ra phụ âm cuối
Các chữ thường ghi phụ âm cuối là m, n, ng, nh, p, t, c, ch. Bảng dưới đây cho biết cách kết thúc tiếng.
| Chữ ghi phụ âm cuối | Ví dụ | Cách đọc cần chú ý |
|---|---|---|
| m | em, làm | Khép hai môi; hơi đi qua mũi. |
| n | ăn, bàn | Đầu lưỡi chạm phía sau răng trên; hơi đi qua mũi. |
| ng | ong, sáng | Phần sau của lưỡi nâng lên; hơi đi qua mũi. |
| nh | anh, nhanh | Trong giọng Hà Nội, lưỡi chạm vòm miệng ở vị trí gần phía trước hơn so với ng; hơi đi qua mũi. |
| p | đẹp, gặp | Khép hai môi và dừng lại. |
| t | một, hát | Đầu lưỡi chặn luồng hơi và dừng lại. |
| c | học, bác | Phần sau của lưỡi chặn luồng hơi và dừng lại. |
| ch | sách, ếch | Trong giọng Hà Nội, lưỡi chặn luồng hơi ở vị trí gần phía trước hơn so với c, rồi dừng lại. |
Ở cuối tiếng, nh, ch chỉ viết sau a, ê, i: anh, sách, bệnh, ếch, xinh, thích. Trong giọng Hà Nội, hãy nghe cả phần nguyên âm: a trong anh, ách nghe gần e và ngắn hơn a trong ang, ác; ê trong ếch cũng ngắn hơn ê trong kê.
Không thể chỉ nhìn chữ a để chọn âm cuối: có cả anh – ang, ách – ác. Ng, c còn đứng sau nhiều nguyên âm khác, như trong ông, cùng, học, bức. Hãy học cách viết cùng với cách đọc cả tiếng.
Với âm cuối p, t, c, ch, hãy dừng tiếng gọn, không bật thêm một tiếng sau đó. Ví dụ, đọc đẹp, không đọc thành “đẹp-pờ”.
Giữ đúng âm cuối khi đọc
Đổi hoặc bỏ phụ âm cuối có thể làm đổi nghĩa. Hãy đọc chậm để giữ rõ phần cuối của mỗi tiếng.
- ba – ban: ba không có phụ âm cuối; ban có âm cuối n.
- cam – can – căng: chú ý các âm cuối m, n, ng; nguyên âm trong căng cũng khác.
- bát – bác: hai tiếng khác nhau ở phụ âm cuối, ghi bằng t và c.
Cách đọc âm cuối có thể khác theo vùng. Trong giọng Hà Nội, bát – bác có âm cuối khác nhau. Ở nhiều giọng miền Nam, âm cuối t trong bát được đọc giống âm cuối c trong bác, nên hai tiếng có thể nghe giống nhau. Chữ viết vẫn khác nhau. Khi luyện theo bài này, bạn dùng giọng Hà Nội làm mốc. Không coi cách đọc của vùng khác là sai chỉ vì khác mẫu.
Cách luyện và ghi nhớ
- Nhìn tiếng và tìm chữ ghi phụ âm đầu: nam → n.
- Tìm chữ ghi phụ âm cuối: nam → m.
- Nghe mẫu rồi đọc cả tiếng, không ghép thêm tên chữ cái.
- Đọc lại một cặp như ba – ban hoặc bát – bác.
Nhớ: phụ âm đầu mở đầu tiếng; phụ âm cuối khép lại tiếng. Một âm có thể được ghi bằng nhiều chữ cái, và một tiếng có thể không có đủ cả hai phần.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 23, 2026