Xin phép và cho phép với được
Cách xin phép và cho phép với được, trả lời đồng ý hoặc từ chối, chọn cách nói lịch sự và phân biệt sự cho phép với khả năng trong giao tiếp hằng ngày.
Khi muốn về sớm, dùng một đồ vật hoặc vào một nơi, bạn có thể dùng được để xin phép. Bạn cũng cần biết cách đồng ý, từ chối và nhận ra khi nào được nói về sự cho phép, không phải khả năng.
Xin phép ai, làm việc gì?
Xin phép là hỏi xem người khác có đồng ý cho mình làm một việc hay không. Người được hỏi thường có quyền quyết định trong tình huống đó: giáo viên trong lớp, chủ nhà hoặc người phụ trách.
Một học sinh muốn về sớm nên hỏi cô giáo:
— Thưa cô, hôm nay em về sớm được không ạ?
— Được, em về đi.
Học sinh hỏi về sự đồng ý của cô, không hỏi mình có khả năng về sớm hay không.
Cách xưng hô phải phù hợp với quan hệ. Trong ví dụ trên, học sinh xưng em, gọi giáo viên là cô và dùng ạ để thể hiện sự lễ phép.
Những mẫu câu xin phép thường dùng
| Mẫu câu | Ví dụ | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Người xin phép + việc muốn làm + được không? | Em mở cửa sổ được không ạ? | Cách hỏi thông dụng trong giao tiếp. |
| Người xin phép + có được + việc muốn làm + không? | Em có được dùng điện thoại ở đây không ạ? | Hỏi xem việc đó có được cho phép hay không. |
| Người xin phép + xin phép + người được hỏi + việc muốn làm | Em xin phép cô ra ngoài một lát ạ. | Nói rõ mục đích xin phép; không nhất thiết phải có từ được. |
| Người được hỏi + cho + người xin phép + việc muốn làm + được không? | Cô cho em về sớm được không ạ? | Nêu rõ người có quyền đồng ý và người muốn làm việc đó. |
Hai mẫu đầu thường có thể dùng trong cùng một tình huống. Không nên coi một mẫu là luôn lịch sự hơn mẫu kia: cách xưng hô, giọng nói và hoàn cảnh đều quan trọng.
Bạn cũng có thể dùng cho trong lời xin phép ngắn: Cho em hỏi một chút ạ. Động từ cho phép diễn tả rõ sự đồng ý của người có quyền quyết định: Cô cho phép em ra ngoài. Câu này thông báo sự cho phép; để xin phép, có thể hỏi: Cô cho phép em ra ngoài được không ạ?
Bạn có thể nêu lý do trước lời xin phép:
— Thưa cô, em hơi mệt. Em xuống phòng y tế được không ạ?
— Được, em xuống đi.
Đồng ý, đặt điều kiện và từ chối
Người có quyền quyết định có thể trả lời ngắn bằng được, hoặc nói rõ việc được phép làm.
| Mục đích | Câu trả lời | Ý nghĩa trong tình huống |
|---|---|---|
| Đồng ý | Được, em dùng đi. | Cho phép thực hiện việc vừa hỏi. |
| Nói rõ sự cho phép | Cô cho em về, nhưng nhớ báo cho bố mẹ nhé. | Cô đồng ý khi học sinh xin về sớm, kèm lời nhắc. |
| Đồng ý có điều kiện | Được, nhưng em chỉ dùng trong mười phút nhé. | Cho phép nhưng có giới hạn. |
| Chưa đồng ý lúc này | Bây giờ chưa được, em đợi cô kiểm tra máy xong đã. | Chưa cho phép ở thời điểm hiện tại. |
| Từ chối | Không được, máy này đang hỏng. | Không cho phép trong tình huống đang nói. |
Chưa được không phải là lời hứa chắc chắn sẽ cho phép sau đó. Nó chỉ cho biết lúc này việc đó chưa được chấp thuận.
Khi đồng ý có điều kiện, hãy nói rõ giới hạn: làm ở đâu, trong bao lâu hoặc cần làm gì trước. Khi từ chối, thêm một lý do thường giúp người nghe hiểu và dễ chấp nhận hơn.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Được làm và làm được
Được có nhiều nghĩa. Vị trí của từ giúp bạn hiểu câu, nhưng vẫn cần xem ngữ cảnh.
- Được + hành động có thể diễn tả sự cho phép: Theo lời cô, em được dùng từ điển trong giờ này.
- Không được + hành động có thể diễn tả sự cấm đoán: Em không được dùng điện thoại trong giờ thi.
- Hành động + được thường diễn tả khả năng hoặc điều kiện thực hiện: Chữ nhỏ quá, em không đọc được.
- Trong câu hỏi … được không?, cả cách hiểu xin phép và cách hiểu khả năng đều có thể xuất hiện.
Hỏi người phụ trách phòng học:
— Em mở cửa sổ được không ạ?
→ Người nói muốn được cho phép mở cửa.
Hỏi bạn đang thử mở một cửa sổ bị kẹt:
— Cậu mở cửa sổ được không?
→ Người nói hỏi bạn có mở được cửa hay không.
Không phải câu nào có được cũng nói về sự cho phép. Ngay cả khi đứng trước động từ, được còn có thể nói về một cơ hội hoặc điều may mắn (Hè này em được đi Đà Lạt), hoặc mang nghĩa bị động, thường gắn với điều có lợi cho người nhận (Em được khen). Hãy dựa vào ngữ cảnh để phân biệt các nghĩa này với sự cho phép.
Với câu … được không?, hãy xác định ai sẽ làm việc đó và người nói đang cần sự đồng ý hay đang hỏi về khả năng thực hiện.
Xin phép khác với nhờ người khác
Cùng có được không, nhưng người thực hiện hành động có thể khác nhau.
| Câu nói | Ai mở cửa? | Mục đích thường gặp |
|---|---|---|
| Em mở cửa được không ạ? | Người nói, xưng em | Xin phép mở cửa. |
| Anh mở cửa giúp em được không ạ? | Người nghe, được gọi là anh | Nhờ người nghe mở cửa. |
Muốn xin phép tự làm một việc, hãy nói rõ mình là người thực hiện. Câu Anh mở cửa giúp em được không ạ? là lời nhờ, không phải lời xin phép cho mình mở cửa.
Khi tình huống chưa rõ, bạn có thể thêm xin phép: Em xin phép cô mở cửa sổ ạ. Cách này giúp người nghe nhận ra ngay mục đích của lời nói.
Ghi nhớ khi giao tiếp
- Xác định việc bạn muốn làm và người có quyền đồng ý.
- Chọn cách xưng hô phù hợp, rồi dùng … được không? hoặc có được … không?
- Khi trả lời, dùng được để đồng ý; nói thêm điều kiện nếu cần.
- Phân biệt chưa được với không được, và chú ý lý do đi kèm.
- Đừng chỉ nhìn từ được: hãy xem ai làm việc đó và ngữ cảnh đang nói về sự cho phép hay khả năng.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
13 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 13 words and review them later.
Xin phép và cho phép với được
13 wordsLast updated October 23, 2026