Αιτία, τεκμήριο και δικαιολόγηση με αφού και καθώς.

Οι σύνδεσμοι αφού και καθώς δεν συνδέουν μόνο γεγονότα στον χρόνο. Με αιτιολογική σημασία, παρουσιάζουν την αιτία ενός γεγονότος, ένα τεκμήριο για κάποιο συμπέρασμα ή τον λόγο που δικαιολογεί μια πρόταση, μια ερώτηση ή μια προτροπή. Η διάκριση εξαρτάται από το τι ακριβώς στηρίζει η δευτερεύουσα πρόταση.

1.Τρεις διαφορετικές σχέσεις

Η ίδια μορφή σύνδεσης μπορεί να λειτουργεί σε τρία επίπεδα:

Σχέση	Τι εξηγεί η δευτερεύουσα πρόταση;	Παράδειγμα
Πραγματική αιτία	Γιατί συμβαίνει ένα γεγονός;	Ο δρόμος έκλεισε, καθώς είχε πλημμυρίσει.
Τεκμήριο	Σε τι στηρίζεται ένα συμπέρασμα;	Αφού το παλτό της είναι εδώ, μάλλον δεν έχει φύγει ακόμη.
Δικαιολόγηση	Γιατί κάνει ο ομιλητής μια πρόταση ή μια ερώτηση;	Αφού θα περάσεις από το φαρμακείο, μπορείς να μου πάρεις το φάρμακό μου;

Στο πρώτο παράδειγμα, η πλημμύρα προκάλεσε το κλείσιμο του δρόμου. Στο δεύτερο, το παλτό δεν προκαλεί την παραμονή της γυναίκας· αποτελεί ένδειξη ότι βρίσκεται ακόμη εκεί. Στο τρίτο, η διαδρομή του συνομιλητή κάνει το αίτημα εύλογο.

2.Το αφού ως βάση του συλλογισμού

Το αιτιολογικό αφού παρουσιάζει συχνά μια πληροφορία ως δεδομένη ή ως κάτι που ο συνομιλητής καλείται να δεχτεί. Πάνω σε αυτήν στηρίζεται όσα λέει ο ομιλητής στη συνέχεια.

Η πληροφορία δεν χρειάζεται να έχει ήδη αναφερθεί. Ο ομιλητής μπορεί να την εισάγει τώρα, παρουσιάζοντάς την όμως ως ασφαλή βάση: Αφού αύριο τα γραφεία θα είναι κλειστά, πρέπει να καταθέσουμε την αίτηση σήμερα.

Το αφού μπορεί επίσης να προσδώσει τόνο αντίρρησης ή μομφής:

• Αφού το ήξερες, γιατί δεν μας προειδοποίησες; Ο ομιλητής ζητά εξήγηση για μια παράλειψη.
• Μα αφού σου έστειλα το αρχείο! Ο ομιλητής αντικρούει, για παράδειγμα, τον ισχυρισμό ότι δεν ενημέρωσε τον συνομιλητή.

Στη δεύτερη περίπτωση δεν εκφέρεται κύρια πρόταση. Η αντίρρηση γίνεται κατανοητή από τα συμφραζόμενα, κάτι ιδιαίτερα συνηθισμένο στον διάλογο.

3.Το καθώς ως εξήγηση ή τεκμηρίωση

Το αιτιολογικό καθώς εντάσσει συχνά την εξήγηση ομαλά στην παρουσίαση των γεγονότων. Είναι ιδιαίτερα συχνό στον γραπτό, ενημερωτικό και διοικητικό λόγο, χωρίς να περιορίζεται σε αυτά τα είδη.

Στο δεύτερο παράδειγμα, οι περισσότερες παραγγελίες αποτελούν στοιχείο που στηρίζει την εκτίμηση. Δεν παρουσιάζονται ως η αιτία της αύξησης της ζήτησης.

Σε αντίθεση με το αφού, το καθώς δεν προβάλλει τόσο έντονα την εξήγηση ως δεδομένο που πρέπει να αποδεχτεί ο συνομιλητής. Η διαφορά είναι τάση ύφους και επικοινωνιακής λειτουργίας, όχι απόλυτος διαχωρισμός.

4.Επιλογή συνδέσμου και στάση του ομιλητή

Συχνά και οι δύο σύνδεσμοι είναι γραμματικά δυνατοί, αλλά αλλάζει ο τρόπος παρουσίασης του λόγου.

Διατύπωση	Συνήθης επικοινωνιακή έμφαση
Αφού δεν έχουμε όλα τα στοιχεία, ας αναβάλουμε την απόφαση.	Η έλλειψη στοιχείων προβάλλεται ως δεδομένη βάση για την προτροπή.
Καθώς δεν έχουμε όλα τα στοιχεία, προτείνω να αναβάλουμε την απόφαση.	Η έλλειψη στοιχείων εντάσσεται ως εξήγηση της πρότασης.

Το επειδή μπορεί επίσης να δηλώσει την αιτία, χωρίς να έχει από μόνο του την ίδια τάση να την προβάλλει ως κοινά αποδεκτή βάση. Δεν χρειάζεται, όμως, να αντικαθιστούμε μηχανικά κάθε επειδή με αφού ή καθώς για να κάνουμε τον λόγο πιο επίσημο.

5.Χρονική σημασία, θέση και στίξη

Πριν ερμηνεύσουμε τη σχέση ως αιτιολογική, ελέγχουμε μήπως ο σύνδεσμος δηλώνει χρόνο.

Χρήση	Παράδειγμα	Ερμηνεία
Χρονικό αφού	Αφού τελείωσε η συνεδρίαση, φύγαμε.	Φύγαμε μετά το τέλος της συνεδρίασης.
Αιτιολογικό αφού	Αφού δεν υπάρχει απαρτία, δεν μπορούμε να ψηφίσουμε.	Η έλλειψη απαρτίας αποκλείει την ψηφοφορία.
Χρονικό καθώς	Καθώς περπατούσα, χτύπησε το τηλέφωνο.	Το τηλεφώνημα έγινε την ώρα που περπατούσα.
Αιτιολογικό καθώς	Η αίτηση απορρίφθηκε, καθώς έλειπε η υπογραφή.	Η απουσία υπογραφής εξηγεί την απόρριψη.

Ορισμένες προτάσεις επιτρέπουν και τις δύο αναγνώσεις. Στο Αφού έφυγε η Μαρία, φύγαμε κι εμείς, η αποχώρησή της μπορεί να δηλώνει απλώς το προηγούμενο γεγονός ή και τον λόγο της δικής μας αποχώρησης. Αν η διάκριση είναι κρίσιμη, την κάνουμε ρητή με μετά την αποχώρησή της ή επειδή έφυγε.

Η αιτιολογική πρόταση μπορεί να προηγείται ή να ακολουθεί. Όταν προηγείται, λειτουργεί συχνά ως πλαίσιο για όσα ακολουθούν· όταν έπεται, προσθέτει την εξήγηση ή το τεκμήριο. Η αρχική δευτερεύουσα χωρίζεται συνήθως με κόμμα. Στα παραδείγματα όπου η εξήγηση ακολουθεί ως χωριστή πληροφοριακή ενότητα, χρησιμοποιούμε επίσης κόμμα.

6.Έλεγχος πριν από τη διατύπωση

1. Εντοπίστε τη σχέση: εξηγείτε ένα γεγονός, στηρίζετε ένα συμπέρασμα ή δικαιολογείτε μια ερώτηση ή προτροπή;
2. Ελέγξτε τη βάση: την παρουσιάζετε ως δεδομένη και αποδεκτή; Το αφού συχνά αναδεικνύει αυτή τη στάση.
3. Επιλέξτε ύφος: το καθώς προσφέρεται συχνά για ομαλή ενσωμάτωση μιας εξήγησης στον γραπτό λόγο.
4. Ελέγξτε την αμφισημία: αν μπορεί να εννοηθεί μόνο χρονική διαδοχή ή ταυτόχρονη εξέλιξη, προσθέστε σαφέστερο πλαίσιο ή αναδιατυπώστε.

Το βασικό ερώτημα είναι: η δευτερεύουσα εξηγεί γιατί συνέβη κάτι, γιατί το συμπεραίνω ή γιατί το λέω;