Ανισοσύλλαβα ουσιαστικά και μετακίνηση του τόνου.

Τα ανισοσύλλαβα ουσιαστικά δεν έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλους τους τύπους τους. Θα δούμε πώς συνδέονται οι επιπλέον συλλαβές με τον τόνο και πώς σχηματίζουμε σωστά κυρίως τη γενική, χωρίς να αλλάζουμε τον τόνο παντού με τον ίδιο τρόπο.

1.Τι αλλάζει στις συλλαβές

Σύγκρινε τον ενικό με τον πληθυντικό:

Ενικός	Πληθυντικός	Αριθμός συλλαβών
ο καφές	οι καφέδες	2 → 3
η αλεπού	οι αλεπούδες	3 → 4
το μάθημα	τα μαθήματα	3 → 4

Οι τύποι κα-φές → κα-φέ-δες, α-λε-πού → α-λε-πού-δες και μά-θη-μα → μα-θή-μα-τα αποκτούν μία επιπλέον συλλαβή. Όμως ο τόνος δεν συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο: στο καφέδες μένει στο φέ, ενώ στο μαθήματα μετακινείται από το μά στο θή.

2.Πώς μετράμε τη θέση του τόνου

Μετράμε τις συλλαβές από το τέλος της λέξης:

• Λήγουσα: η τελευταία συλλαβή, όπως στο κα-φές.
• Παραλήγουσα: η δεύτερη από το τέλος, όπως στο κα-φέ-δες.
• Προπαραλήγουσα: η τρίτη από το τέλος, όπως στο μά-θη-μα.

Στους κλιτούς τύπους των ουσιαστικών, ο τόνος βρίσκεται σε μία από αυτές τις τρεις θέσεις. Όταν προστίθεται μια συλλαβή, ο τόνος μερικές φορές πρέπει να μετακινηθεί προς το τέλος.

3.Τα ουδέτερα σε -μα

Γνωρίζεις ήδη τον πληθυντικό σε -ματα. Τώρα πρόσεξε ιδιαίτερα τον τόνο στη γενική και στους τύπους του πληθυντικού.

Πτώση και αριθμός	μάθημα	όνομα	πράγμα
Ονομαστική ενικού	το μάθημα	το όνομα	το πράγμα
Γενική ενικού	του μαθήματος	του ονόματος	του πράγματος
Αιτιατική ενικού	το μάθημα	το όνομα	το πράγμα
Ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού	τα μαθήματα	τα ονόματα	τα πράγματα
Γενική πληθυντικού	των μαθημάτων	των ονομάτων	των πραγμάτων

Στα μάθημα και όνομα, ο τόνος βρίσκεται αρχικά στην προπαραλήγουσα. Με την επιπλέον συλλαβή, μετακινείται: μαθήματος, μαθήματα, ονόματος, ονόματα. Διαφορετικά, θα βρισκόταν στην τέταρτη συλλαβή από το τέλος.

Στο πράγμα, αντίθετα, ο τόνος μπορεί να μείνει στο ίδιο φωνήεν: πράγματος, πράγματα. Βρίσκεται πλέον στην προπαραλήγουσα.

Στη γενική πληθυντικού, τα ουδέτερα σε -μα τονίζονται στην παραλήγουσα: μαθημάτων, ονομάτων, πραγμάτων. Αυτό είναι κανόνας της κλίσης τους, όχι απλώς αποτέλεσμα του ορίου των τριών συλλαβών.

4.Όταν ο τόνος μένει στο ίδιο φωνήεν

Στα παρακάτω ανισοσύλλαβα, οι επιπλέον συλλαβές δεν προκαλούν μετακίνηση του τόνου σε άλλο φωνήεν.

Ονομαστική ενικού	Γενική ενικού	Ονομαστική πληθυντικού	Γενική πληθυντικού
ο καφές	του καφέ	οι καφέδες	των καφέδων
η αλεπού	της αλεπούς	οι αλεπούδες	των αλεπούδων
η γιαγιά	της γιαγιάς	οι γιαγιάδες	των γιαγιάδων

Στα δύο θηλυκά, η αιτιατική είναι την αλεπού, τη γιαγιά στον ενικό και τις αλεπούδες, τις γιαγιάδες στον πληθυντικό.

5.Δύο λάθη που χρειάζονται προσοχή

Ο κανόνας των τριών τελευταίων συλλαβών μάς βοηθά να αποκλείσουμε ορισμένους λανθασμένους τύπους. Δεν αρκεί όμως για να επιλέξουμε πάντοτε τον σωστό τόνο. Για παράδειγμα, λέμε των πραγμάτων, όχι των πράγματων, παρόλο που και στις δύο γραφές ο τόνος βρίσκεται μέσα στις τρεις τελευταίες συλλαβές.

6.Έλεγχος πριν γράψεις

1. Βρες την πτώση και τον αριθμό που χρειάζεσαι.
2. Σχημάτισε τον τύπο σύμφωνα με την κλίση του ουσιαστικού.
3. Έλεγξε αν προστέθηκε συλλαβή και πού βρίσκεται τώρα ο τόνος.
4. Θυμήσου τον ιδιαίτερο τονισμό της γενικής πληθυντικού, όπως των μαθημάτων.

Ανισοσύλλαβο δεν σημαίνει ότι ο τόνος μετακινείται πάντα. Σύγκρινε: αλεπού → αλεπούδες, αλλά μάθημα → μαθήματα → μαθημάτων.