Γενική ως έμμεσο αντικείμενο και σε με αιτιατική.

Όταν δίνουμε, στέλνουμε ή λέμε κάτι, συχνά δηλώνουμε και σε ποιον απευθύνεται η πράξη. Για αυτό το έμμεσο αντικείμενο χρησιμοποιούμε συχνά γενική ή σε με αιτιατική. Θα δούμε πότε οι δύο τρόποι έχουν το ίδιο νόημα και πώς χρησιμοποιούμε τις αντωνυμίες.

1.Τι δηλώνει το έμμεσο αντικείμενο

Στην πρόταση «Η Άννα έδωσε το κλειδί στον Πέτρο», έχουμε δύο αντικείμενα:

• Τι έδωσε; → το κλειδί: άμεσο αντικείμενο.
• Σε ποιον έδωσε το κλειδί; → στον Πέτρο: έμμεσο αντικείμενο, δηλαδή ο αποδέκτης.

Με ρήματα όπως δίνω, στέλνω, λέω, δείχνω, προσφέρω και δανείζω, ο αποδέκτης μπορεί συχνά να δηλωθεί με δύο τρόπους.

2.Δύο μορφές για τον ίδιο αποδέκτη

Με τη γενική αλλάζει η πτώση του άρθρου και του ονόματος. Με το σε, το όνομα βρίσκεται στην αιτιατική.

Αποδέκτης	Γενική	Σε με αιτιατική
ο Πέτρος	Έστειλα του Πέτρου μια πρόσκληση.	Έστειλα στον Πέτρο μια πρόσκληση.
η Μαρία	Έστειλα της Μαρίας μια πρόσκληση.	Έστειλα στη Μαρία μια πρόσκληση.
τα παιδιά	Έστειλα των παιδιών μια πρόσκληση.	Έστειλα στα παιδιά μια πρόσκληση.

Το σε ενώνεται με το οριστικό άρθρο: στον, στη(ν), στο, στους, στις, στα. Χωρίς οριστικό άρθρο μένει χωριστό: «Έστειλα μια πρόσκληση σε έναν φίλο».

Και οι δύο συντάξεις είναι σωστές στα παραπάνω παραδείγματα. Με ολόκληρο όνομα, η σύνταξη με σε είναι συχνά πιο ξεκάθαρη, ιδιαίτερα όταν η γενική μπορεί να δείχνει και κτήση.

3.Οι αδύνατοι τύποι της αντωνυμίας

Όταν ξέρουμε ήδη τον αποδέκτη, χρησιμοποιούμε συχνά μια αδύνατη προσωπική αντωνυμία σε γενική.

Με σε και δυνατό τύπο	Αδύνατος τύπος σε γενική	Παράδειγμα
σε μένα	μου	Μου έστειλαν μια φωτογραφία.
σε σένα	σου	Σου έστειλαν μια φωτογραφία.
σε αυτόν / σε αυτήν / σε αυτό	του / της / του	Της έστειλαν μια φωτογραφία.
σε μας	μας	Μας έστειλαν μια φωτογραφία.
σε σας	σας	Σας έστειλαν μια φωτογραφία.
σε αυτούς / σε αυτές / σε αυτά	τους	Τους έστειλαν μια φωτογραφία.

Οι αδύνατοι τύποι μπαίνουν συνήθως πριν από το ρήμα: «Του έστειλα μήνυμα», «Θα του στείλω μήνυμα», «Θέλω να του στείλω μήνυμα».

Στην καταφατική προστακτική μπαίνουν μετά από το ρήμα: «Στείλε του μήνυμα».

4.Έμφαση και επανάληψη του αποδέκτη

Ο δυνατός τύπος μετά το σε είναι χρήσιμος όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε έναν αποδέκτη από κάποιον άλλο.

Μπορούμε επίσης να έχουμε και αδύνατη αντωνυμία και ολόκληρη φράση για τον ίδιο αποδέκτη:

• Της έστειλα της Μαρίας μια πρόσκληση.
• Της έστειλα μια πρόσκληση στη Μαρία.
• Στη Μαρία της έστειλα μια πρόσκληση, όχι στον Πέτρο.

Αυτό λέγεται διπλασιασμός του αντικειμένου. Είναι φυσικός στα ελληνικά, ιδιαίτερα στον προφορικό λόγο. Η αντωνυμία συμφωνεί με τον αποδέκτη: της — στη Μαρία, τους — στα παιδιά.

5.Πότε δεν αλλάζουμε απλώς τη μορφή

Η εναλλαγή γενικής και σε με αιτιατική εξαρτάται από το ρήμα και το νόημά του. Δεν ισχύει για κάθε φράση με σε.

Προσέχουμε επίσης τη διαφορά ανάμεσα στο έμμεσο αντικείμενο και στην κτήση:

• Έδωσα της Μαρίας το βιβλίο. → Η Μαρία είναι ο αποδέκτης.
• Διάβασα το βιβλίο της Μαρίας. → Η γενική προσδιορίζει το βιβλίο, δεν δηλώνει αποδέκτη.

Η πρόταση «Έδωσα το βιβλίο της Μαρίας» μπορεί, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, να σημαίνει ότι έδωσα το βιβλίο που ανήκει στη Μαρία ή ότι έδωσα το βιβλίο στη Μαρία. Για να δηλώσουμε καθαρά τον αποδέκτη, λέμε: Έδωσα το βιβλίο στη Μαρία.

6.Έλεγχος πριν μιλήσουμε

1. Βρίσκουμε το ρήμα και ρωτάμε: Τι δίνω, στέλνω ή λέω; Σε ποιον;
2. Με ρήματα που επιτρέπουν την εναλλαγή, επιλέγουμε γενική ή σε με αιτιατική για τον αποδέκτη.
3. Αν ο αποδέκτης είναι γνωστός, χρησιμοποιούμε συχνά μου, σου, του, της, μας, σας, τους.
4. Αν θέλουμε αντίθεση, χρησιμοποιούμε σε μένα, σε σένα κτλ. Αν η γενική δημιουργεί ασάφεια, προτιμάμε μια σαφή φράση με σε.

Έστειλα της Ελένης ένα μήνυμα → Έστειλα στην Ελένη ένα μήνυμα → Της έστειλα ένα μήνυμα.