Εκτός αν, αρκεί να και εφόσον.

Οι εκφράσεις εκτός αν, αρκεί να και εφόσον συνδέουν μια ενέργεια ή μια απόφαση με έναν όρο. Δεν παρουσιάζουν όμως τον όρο με τον ίδιο τρόπο: άλλοτε δηλώνουμε μια εξαίρεση, άλλοτε κάτι που είναι αρκετό και άλλοτε μια προϋπόθεση.

1.Τρεις διαφορετικοί τρόποι σύνδεσης

Έκφραση	Τι δηλώνει	Παράδειγμα
εκτός αν	Εξαίρεση σε όσα λέμε	Θα πάμε με τα πόδια, εκτός αν βρέχει.
αρκεί να	Έναν όρο που θεωρούμε αρκετό	Μπορείς να έρθεις, αρκεί να με ειδοποιήσεις.
εφόσον	Μια προϋπόθεση για να ισχύει κάτι	Εφόσον υπάρχουν θέσεις, θα δεχτούμε κι άλλους συμμετέχοντες.

Για να επιλέξουμε έκφραση, εξετάζουμε τη σχέση ανάμεσα στις δύο προτάσεις, όχι μόνο το αν αναφέρονται στο μέλλον.

2.Εκτός αν: η εξαίρεση στο σχέδιο

Με το εκτός αν παρουσιάζουμε μια περίπτωση που μπορεί να αλλάξει όσα δηλώνει η κύρια πρόταση. Συχνά μπορούμε να το αποδώσουμε με το αν δεν, αλλά πρέπει να αλλάξουμε και την άρνηση.

Η κύρια πρόταση μπορεί λοιπόν να είναι καταφατική ή αρνητική. Μετά το εκτός αν, η άρνηση είναι δεν:

• Θα κάνουμε τη συνάντηση αύριο, εκτός αν προκύψει κάποιο πρόβλημα.
• Θα κάνουμε τη συνάντηση αύριο, εκτός αν δεν μπορεί να έρθει η υπεύθυνη.

Στο δεύτερο παράδειγμα, εξαίρεση αποτελεί το ότι η υπεύθυνη δεν μπορεί να έρθει. Το δεν δεν είναι περιττό: αλλάζει το νόημα.

3.Αρκεί να: ένας όρος είναι αρκετός

Με το αρκεί να δηλώνουμε ότι ο όρος που ακολουθεί είναι αρκετός για να γίνει ή να επιτραπεί κάτι. Συχνά το χρησιμοποιούμε σε συμφωνίες, άδειες και πρακτικές οδηγίες.

Η άρνηση μετά το να είναι μη(ν):

Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την αίθουσα, αρκεί να μην κάνετε θόρυβο.

Το αρκεί να δεν σημαίνει πάντα ότι η ενέργεια είναι εύκολη. Δηλώνει ότι τη θεωρούμε επαρκή για τον συγκεκριμένο σκοπό.

4.Εφόσον: προϋπόθεση ή δεδομένο

Το εφόσον δηλώνει συχνά μια προϋπόθεση και μπορεί να αποδοθεί με το αν ή το με την προϋπόθεση ότι. Είναι συχνό σε επίσημες οδηγίες και ανακοινώσεις, αλλά χρησιμοποιείται και στην καθημερινή επικοινωνία.

Σε άλλα συμφραζόμενα, το εφόσον εισάγει κάτι που ο ομιλητής θεωρεί ήδη αληθινό. Τότε πλησιάζει στη σημασία το αφού ή το δεδομένου ότι:

Εφόσον έχεις ήδη πληρώσει, δεν χρειάζεται να πληρώσεις ξανά.

Εδώ η πληρωμή παρουσιάζεται ως δεδομένο που δικαιολογεί όσα ακολουθούν, όχι ως αβέβαιο μελλοντικό γεγονός.

5.Ρηματικός τύπος και θέση

Μετά τα εκτός αν και εφόσον δεν προσθέτουμε αυτόματα να. Αντίθετα, το αρκεί να περιλαμβάνει το να στη δομή που εξετάζουμε.

Έκφραση	Κατάφαση	Άρνηση
εκτός αν	εκτός αν έρθει	εκτός αν δεν έρθει
αρκεί να	αρκεί να έρθει	αρκεί να μην έρθει
εφόσον	εφόσον έρθει	εφόσον δεν έρθει

Για μελλοντική αναφορά χρησιμοποιούνται τύποι όπως έρθει, τελειώσει, εγκριθεί, χωρίς να χρειάζεται θα: Εφόσον τελειώσουμε νωρίς, θα πάμε για καφέ.

Η επιλογή της όψης εξαρτάται από το νόημα:

• Μπορείς να πάρεις το αυτοκίνητο αύριο, αρκεί να οδηγήσεις προσεκτικά. Παρουσιάζουμε τη συγκεκριμένη διαδρομή συνολικά.
• Μπορείς να παίρνεις το αυτοκίνητο τα Σαββατοκύριακα, αρκεί να οδηγείς προσεκτικά. Ο όρος ισχύει επανειλημμένα.

Οι προτάσεις αυτές μπορούν να προηγούνται ή να ακολουθούν. Όταν ο όρος προηγείται, συνήθως τον χωρίζουμε με κόμμα:

Αρκεί να με ειδοποιήσεις, και θα σε περιμένω.

Εκτός αν αλλάξει κάτι, η συνάντηση θα γίνει αύριο.

6.Πώς επιλέγω την κατάλληλη έκφραση;

1. Θέλω να αναφέρω μια εξαίρεση που μπορεί να αλλάξει το σχέδιο; Επιλέγω εκτός αν.
2. Θέλω να πω ότι ένας όρος είναι αρκετός; Επιλέγω αρκεί να.
3. Θέλω να θέσω μια προϋπόθεση; Επιλέγω εφόσον. Ελέγχω μήπως τα συμφραζόμενα του δίνουν τη σημασία «αφού».
4. Χρειάζομαι άρνηση; Χρησιμοποιώ δεν με τα εκτός αν / εφόσον, αλλά μη(ν) μετά το αρκεί να.

Εξαίρεση — επαρκής όρος — προϋπόθεση: αυτή είναι η βασική διάκριση που καθοδηγεί την επιλογή.