Εμβέλεια της άρνησης και της ποσότητας.

Η ίδια άρνηση μπορεί να αποκλείει το σύνολο, ένα μέρος του ή μια συγκεκριμένη ποσότητα. Για να διατυπώνουμε ακριβείς ισχυρισμούς, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε το όχι όλοι από το κανένας, αλλά και το όχι ακριβώς δέκα από το λιγότεροι από δέκα.

1.Τι είναι η εμβέλεια

Εμβέλεια είναι το μέρος του νοήματος στο οποίο εφαρμόζεται μια έκφραση. Όταν η άρνηση συνδυάζεται με λέξεις ποσότητας, όπως όλοι, μερικοί ή ακριβώς δέκα, το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποιον ισχυρισμό αρνούμαστε;

• Δεν ήρθαν όλοι οι προσκεκλημένοι. Αρνούμαστε ότι ήρθε ολόκληρη η ομάδα.
• Δεν ήρθε κανένας προσκεκλημένος. Αποκλείουμε την παρουσία οποιουδήποτε μέλους της ομάδας.

Στην πρώτη πρόταση γνωρίζουμε ότι τουλάχιστον ένας προσκεκλημένος δεν ήρθε. Στη δεύτερη γνωρίζουμε ότι οι παρόντες προσκεκλημένοι ήταν μηδέν.

2.Όχι όλοι και κανένας

Η άρνηση μιας συνολικής ποσότητας δεν ισοδυναμεί με τον αποκλεισμό κάθε μέλους της.

Διατύπωση	Τι δηλώνει με βεβαιότητα
Δεν υπέγραψαν όλοι.	Τουλάχιστον ένας δεν υπέγραψε.
Κανένας δεν υπέγραψε.	Ο αριθμός όσων υπέγραψαν είναι μηδέν.
Μερικοί υπέγραψαν και μερικοί δεν υπέγραψαν.	Υπάρχουν και υπογραφές και πρόσωπα που δεν υπέγραψαν.

Σε καταφατική πρόταση το όλοι περιλαμβάνει κάθε μέλος της ομάδας. Σε αρνητική πρόταση, όμως, δεν αρκεί να εντοπίσουμε αυτή τη λέξη· πρέπει να δούμε πώς συνδέεται με την άρνηση.

3.Μερικοί, ένας και κανένας

Στη διατύπωση Μερικοί υποψήφιοι δεν απάντησαν, ο ισχυρισμός αφορά την ύπαρξη υποψηφίων που δεν απάντησαν. Δεν αρνούμαστε ότι υπάρχουν υποψήφιοι· αρνούμαστε την ενέργεια για ορισμένους από αυτούς.

Αντίθετα, το Δεν υπάρχει υποψήφιος που να απάντησε αποκλείει κάθε υποψήφιο από την ομάδα όσων απάντησαν.

Η προσθήκη του μόνο αλλάζει επομένως την πληροφορία για την ποσότητα. Δεν είναι απλώς τρόπος έμφασης.

4.Άρνηση ακριβούς ποσότητας και ορίου

Οι εκφράσεις ακριβώς, τουλάχιστον και το πολύ προσδιορίζουν διαφορετικά μια ποσότητα. Η άρνησή τους δίνει επίσης διαφορετικά αποτελέσματα.

Ο παρακάτω πίνακας αφορά τον τελικό αριθμό συμμετεχόντων μετά το κλείσιμο των εγγραφών.

Ισχυρισμός που αρνούμαστε	Άρνηση	Ισοδύναμη πληροφορία
Οι συμμετέχοντες ήταν ακριβώς δέκα.	Δεν ήταν ακριβώς δέκα.	Ήταν λιγότεροι ή περισσότεροι από δέκα.
Οι συμμετέχοντες ήταν τουλάχιστον δέκα.	Δεν ισχύει ότι ήταν τουλάχιστον δέκα.	Ήταν λιγότεροι από δέκα.
Οι συμμετέχοντες ήταν το πολύ δέκα.	Δεν ισχύει ότι ήταν το πολύ δέκα.	Ήταν περισσότεροι από δέκα.

Η περίφραση Δεν ισχύει ότι… δείχνει καθαρά πως αρνούμαστε ολόκληρο τον ισχυρισμό που ακολουθεί.

Το Δεν συμμετείχαν δέκα άτομα, χωρίς άλλο πλαίσιο, μπορεί να γίνει αντιληπτό ως «δεν έφτασαν τα δέκα». Δεν είναι όμως ασφαλής διατύπωση όταν χρειάζεται να ξεχωρίσουμε την άρνηση μιας ακριβούς ποσότητας από την άρνηση ενός κατώτατου ορίου. Προτιμούμε λιγότερα από δέκα, όχι ακριβώς δέκα ή άλλη ρητή διευκρίνιση.

5.Σειρά λέξεων, έμφαση και σαφήνεια

Η σειρά των λέξεων και ο προφορικός τονισμός βοηθούν την ερμηνεία, αλλά δεν λειτουργούν ως απόλυτος κανόνας. Η θέση μιας λέξης πριν από το δεν δεν καθορίζει από μόνη της την εμβέλειά της.

Η διατύπωση Όλοι οι υποψήφιοι δεν πέρασαν μπορεί, ανάλογα με τα συμφραζόμενα και την έμφαση, να γίνει αντιληπτή ως αποτυχία όλων ή ως άρνηση ότι πέρασαν όλοι. Σε κείμενο που απαιτεί ακρίβεια, την αντικαθιστούμε:

• Αν απέτυχαν όλοι: Κανένας υποψήφιος δεν πέρασε.
• Αν υπήρξαν και επιτυχίες και αποτυχίες: Μερικοί υποψήφιοι πέρασαν και μερικοί δεν πέρασαν.
• Αν γνωρίζουμε μόνο ότι υπήρξε τουλάχιστον μία αποτυχία: Δεν πέρασαν όλοι οι υποψήφιοι.

6.Έλεγχος πριν από τη διατύπωση

1. Όρισε την ομάδα: μιλάς για όλους τους υποψηφίους ή για μια συγκεκριμένη υποομάδα;
2. Εντόπισε τι αρνείσαι: ότι ισχύει κάτι για όλους, ότι ισχύει για έστω έναν ή ότι η ποσότητα έχει συγκεκριμένη τιμή;
3. Ξεχώρισε το βέβαιο από το υπονοούμενο: το όχι όλοι δεν εγγυάται ότι κάποιοι ναι.
4. Δήλωσε ρητά τα όρια: το όχι ακριβώς δέκα επιτρέπει και μικρότερο και μεγαλύτερο αριθμό.

Η βασική διάκριση είναι: όχι όλοι ≠ κανένας και όχι ακριβώς δέκα ≠ λιγότεροι από δέκα. Η σαφής διατύπωση δείχνει όχι μόνο ότι υπάρχει άρνηση, αλλά και ποιο μέρος του ισχυρισμού αρνείται.