Παθητικός παρακείμενος και υπερσυντέλικος.

Με τον παθητικό παρακείμενο δείχνουμε ότι κάτι έχει ολοκληρωθεί και συνδέεται με το παρόν. Με τον παθητικό υπερσυντέλικο δείχνουμε ότι κάτι είχε ολοκληρωθεί πριν από μια άλλη στιγμή στο παρελθόν. Θα δούμε πώς σχηματίζονται αυτοί οι χρόνοι και πώς επιλέγουμε τον κατάλληλο.

1.Ολοκλήρωση τώρα ή πριν από τότε;

Ο παρακείμενος παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη ενέργεια σε σχέση με το τώρα. Συχνά μας ενδιαφέρει το αποτέλεσμά της ή αν έχει γίνει μέχρι αυτή τη στιγμή.

Ο υπερσυντέλικος παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη ενέργεια σε σχέση με ένα σημείο αναφοράς στο παρελθόν. Αυτό το σημείο μπορεί να δηλώνεται στην ίδια πρόταση ή να είναι ήδη γνωστό από τα συμφραζόμενα.

2.Πώς σχηματίζονται

Χρησιμοποιούμε το βοηθητικό ρήμα έχω ή είχα και έναν άκλιτο ρηματικό τύπο, όπως το λυθεί. Άκλιτος σημαίνει ότι δεν αλλάζει ανάλογα με το πρόσωπο, τον αριθμό ή το γένος του υποκειμένου.

Πρόσωπο	Παθητικός παρακείμενος	Παθητικός υπερσυντέλικος
εγώ	έχω ενημερωθεί	είχα ενημερωθεί
εσύ	έχεις ενημερωθεί	είχες ενημερωθεί
αυτός / αυτή / αυτό	έχει ενημερωθεί	είχε ενημερωθεί
εμείς	έχουμε ενημερωθεί	είχαμε ενημερωθεί
εσείς	έχετε ενημερωθεί	είχατε ενημερωθεί
αυτοί / αυτές / αυτά	έχουν ενημερωθεί	είχαν ενημερωθεί

Το βοηθητικό ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενο στο πρόσωπο και στον αριθμό:

• Η μαθήτρια έχει ενημερωθεί.
• Οι μαθητές έχουν ενημερωθεί.
• Εμείς είχαμε ενημερωθεί.

3.Πώς βρίσκουμε τον άκλιτο τύπο

Ένας πρακτικός τρόπος είναι να θυμηθούμε το τρίτο ενικό με να: «να λυθεί» → «έχει λυθεί». Στον παρακείμενο και στον υπερσυντέλικο δεν κρατάμε το να.

Ρήμα	Τρίτο ενικό με να	Παρακειμένος	Υπερσυντέλικος
λύνω	να λυθεί	έχει λυθεί	είχε λυθεί
γράφω	να γραφτεί	έχει γραφτεί	είχε γραφτεί
στέλνω	να σταλεί	έχει σταλεί	είχε σταλεί
εγκρίνω	να εγκριθεί	έχει εγκριθεί	είχε εγκριθεί
διορθώνω	να διορθωθεί	έχει διορθωθεί	είχε διορθωθεί

Δεν προσθέτουμε την ίδια κατάληξη σε όλα τα ρήματα. Χρειαζόμαστε το σωστό παθητικό θέμα: γραφτεί, αλλά σταλεί και εγκριθεί.

4.Επιλογή χρόνου μέσα στο κείμενο

Με τον παρακείμενο ελέγχουμε συχνά τι έχει γίνει μέχρι τώρα. Με τον υπερσυντέλικο εξηγούμε τι είχε γίνει πριν από τότε.

Λέξεις όπως ήδη, ακόμα, ποτέ και μέχρι τώρα / μέχρι τότε βοηθούν να καταλάβουμε τη χρονική σχέση. Δεν επιλέγουν όμως μόνες τους τον χρόνο: λέμε και «έχει ήδη σταλεί» και «είχε ήδη σταλεί».

Η άρνηση δεν μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα: δεν έχει σταλεί, δεν είχε σταλεί.

5.Διαφορές που χρειάζονται προσοχή

Ο παθητικός αόριστος παρουσιάζει ένα γεγονός στο παρελθόν. Ο παρακείμενος το συνδέει με το παρόν, ενώ ο υπερσυντέλικος το τοποθετεί πριν από άλλο παρελθοντικό σημείο.

Χρόνος	Παράδειγμα	Τι τονίζουμε
Αόριστος	Το μήνυμα στάλθηκε χθες.	Πότε έγινε το γεγονός.
Παρακείμενος	Το μήνυμα έχει σταλεί· έλεγξε τα εισερχόμενά σου.	Τη σύνδεση με την τωρινή κατάσταση.
Υπερσυντέλικος	Όταν τηλεφώνησες, το μήνυμα είχε ήδη σταλεί.	Ότι η αποστολή προηγήθηκε του τηλεφωνήματος.

Προσέχουμε επίσης τη διαφορά ανάμεσα σε έχει κλειδωθεί και είναι κλειδωμένη:

• Η πόρτα έχει κλειδωθεί. → Παρουσιάζουμε το κλείδωμα ως ολοκληρωμένη ενέργεια.
• Η πόρτα είναι κλειδωμένη. → Περιγράφουμε την κατάστασή της.

Στη δεύτερη δομή η μετοχή συμφωνεί με το υποκείμενο: «Οι πόρτες είναι κλειδωμένες». Στην πρώτη, ο τύπος δεν αλλάζει: «Οι πόρτες έχουν κλειδωθεί».

6.Σύντομος έλεγχος πριν μιλήσουμε

1. Βρες το σημείο αναφοράς: τώρα ή τότε;
2. Διάλεξε έχω για τον παρακείμενο ή είχα για τον υπερσυντέλικο.
3. Προσάρμοσε μόνο το βοηθητικό στο υποκείμενο: έχει / έχουν, είχε / είχαν.
4. Κράτησε τον δεύτερο τύπο άκλιτο: σταλεί, γραφτεί, εγκριθεί.