Θηλυκά σε -ος και κοινό γένος.

Η κατάληξη -ος δεν δείχνει πάντα αρσενικό γένος: λέμε η είσοδος, αλλά και ο γιατρός / η γιατρός. Για να χρησιμοποιούμε σωστά αυτές τις λέξεις, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε το σταθερό θηλυκό γένος από το κοινό γένος και να προσέχουμε την κλίση, τον τόνο και τη συμφωνία.

1.Δύο διαφορετικές κατηγορίες

Τα θηλυκά σε -ος έχουν σταθερό γραμματικό γένος. Η είσοδος, η έξοδος, η οδός, η μέθοδος και η περίοδος είναι θηλυκά ουσιαστικά.

Τα ουσιαστικά κοινού γένους δηλώνουν πρόσωπα και χρησιμοποιούνται ως αρσενικά ή θηλυκά χωρίς να αλλάζει ο βασικός τύπος τους: ο γιατρός / η γιατρός, ο δικηγόρος / η δικηγόρος, ο υπάλληλος / η υπάλληλος. Το άρθρο και οι λέξεις που συμφωνούν μαζί τους δείχνουν το γένος.

Κατηγορία	Παράδειγμα	Τι παρατηρούμε
Σταθερό θηλυκό γένος	η κεντρική είσοδος	Η λέξη είναι θηλυκή.
Κοινό γένος: αρσενικό	ο νέος δικηγόρος	Το άρθρο και το επίθετο είναι αρσενικά.
Κοινό γένος: θηλυκό	η νέα δικηγόρος	Το ουσιαστικό δεν αλλάζει, αλλά το άρθρο και το επίθετο είναι θηλυκά.

2.Η κλίση των θηλυκών σε -ος

Οι καταλήξεις μοιάζουν με εκείνες των αρσενικών σε -ος, αλλά τα άρθρα είναι θηλυκά. Ο πίνακας δείχνει τις τρεις πτώσεις που χρειαζόμαστε συχνότερα.

Πτώση	Ενικός: οδός	Πληθυντικός: οδός	Ενικός: είσοδος	Πληθυντικός: είσοδος
Ονομαστική	η οδός	οι οδοί	η είσοδος	οι είσοδοι
Γενική	της οδού	των οδών	της εισόδου	των εισόδων
Αιτιατική	την οδό	τις οδούς	την είσοδο	τις εισόδους

Προσέχουμε ιδιαίτερα:

• την αιτιατική ενικού: την είσοδο, χωρίς τελικό -ς·
• την ονομαστική πληθυντικού: οι είσοδοι, όχι οι είσοδες·
• την αιτιατική πληθυντικού: τις εισόδους, με θηλυκό άρθρο και κατάληξη -ους.

3.Ο τόνος στην κλίση

Στα συνηθισμένα θηλυκά είσοδος, έξοδος, μέθοδος, περίοδος, ο τόνος μετακινείται κατά μία συλλαβή προς το τέλος στη γενική ενικού, στη γενική πληθυντικού και στην αιτιατική πληθυντικού.

Πτώση και αριθμός	Τύπος
Ονομαστική ενικού	η μέθοδος
Γενική ενικού	της μεθόδου
Αιτιατική ενικού	τη μέθοδο
Ονομαστική πληθυντικού	οι μέθοδοι
Γενική πληθυντικού	των μεθόδων
Αιτιατική πληθυντικού	τις μεθόδους

Δεν μετακινούμε τον τόνο σε κάθε λέξη σε -ος. Για παράδειγμα, λέμε η οδός – της οδού – τις οδούς: ο τόνος παραμένει στην τελευταία συλλαβή.

4.Το κοινό γένος στην πράξη

Στα ουσιαστικά κοινού γένους, η θηλυκή χρήση δεν απαιτεί διαφορετική κατάληξη του ουσιαστικού. Αλλάζουν όμως τα άρθρα και τα επίθετα σύμφωνα με το γένος και την πτώση.

Πτώση	Αρσενικό	Θηλυκό
Ονομαστική ενικού	ο νέος γιατρός	η νέα γιατρός
Γενική ενικού	του νέου γιατρού	της νέας γιατρού
Αιτιατική ενικού	τον νέο γιατρό	τη νέα γιατρό
Ονομαστική πληθυντικού	οι νέοι γιατροί	οι νέες γιατροί
Γενική πληθυντικού	των νέων γιατρών	των νέων γιατρών
Αιτιατική πληθυντικού	τους νέους γιατρούς	τις νέες γιατρούς

Μερικοί τύποι, όπως των νέων γιατρών, είναι ίδιοι και στα δύο γένη. Τότε καταλαβαίνουμε το γένος από τα συμφραζόμενα, αν χρειάζεται.

Η συμφωνία ισχύει και όταν το επίθετο βρίσκεται μετά το ρήμα:

5.Συχνά λάθη και τελικός έλεγχος

Πριν ολοκληρώσεις μια πρόταση:

1. Ξεχώρισε τη σταθερά θηλυκή λέξη, όπως η μέθοδος, από τη λέξη κοινού γένους, όπως ο/η γιατρός.
2. Διάλεξε την κατάλληλη πτώση και έλεγξε την κατάληξη και τον τόνο.
3. Έλεγξε τη συμφωνία: η νέα γιατρός, της νέας γιατρού, τις νέες γιατρούς.

Θυμήσου: η κατάληξη από μόνη της δεν αρκεί για να αναγνωρίσουμε το γένος.