امر مثبت و منفی در کارهای روزمره
ساخت امر مثبت و منفی برای تو و شما در کارهای روزمره، با فعلهای پرکاربرد، مثالهای روشن برای دستور و هشدار و تفاوت صورت خبری و امر منفی در فارسی معیار
۱. گفتنِ انجام بده و انجام نده
برای گفتنِ اینکه کسی کاری را انجام بدهد، از امر مثبت استفاده میکنیم: «در را ببند.» برای گفتنِ اینکه کاری را انجام ندهد، از امر منفی استفاده میکنیم: «در را نبند.» این صورتها در کارهای روزمره، راهنمایی و هشدار کاربرد دارند.
- بخوان: از کسی میخواهیم چیزی را بخواند.
- نخوان: از کسی میخواهیم چیزی را نخواند.
مادر به فرزندش میگوید:
«دستهایت را بشوی. بعد غذایت را بخور.»
دوستی به دوستش هشدار میدهد:
«به این ظرف دست نزن؛ داغ است!»
۲. ساخت امر برای «تو»
برای ساختن بسیاری از فعلهای امر، بـ را به بن حال اضافه میکنیم. بن حال بخشی از فعل است؛ مثلاً در «میخوانم»، بن حال خوان است.
بـ + خوان ← بخوان
در امرِ «تو»، بعد از بن حال چیزی اضافه نمیکنیم:
- تو کتاب میخوانی. ← این کتاب را بخوان.
- تو در را میبندی. ← در را ببند.
برای امر منفیِ این فعلها، بهجای بـ از نـ استفاده میکنیم:
نـ + خوان ← نخوان
| کار | امر مثبت برای «تو» | امر منفی برای «تو» |
|---|---|---|
| خواندن | بخوان | نخوان |
| بستن | ببند | نبند |
| خوردن | بخور | نخور |
| شستن | بشوی | نشوی |
| رفتن | برو | نرو |
| گفتن | بگو | نگو |
بن حالِ همهٔ فعلها را نمیتوان از روی مصدر حدس زد. آن را همراه فعل یاد بگیرید: «رفتن ← رو»، «گفتن ← گو».
۳. صورتهای پرکاربرد دیگر
چند فعل پرکاربرد صورتهایی دارند که بهتر است با هم یاد بگیرید:
| کار | امر مثبت برای «تو» | امر منفی برای «تو» |
|---|---|---|
| آمدن | بیا | نیا |
| دادن | بده | نده |
| بودن | باش | نباش |
| کار کردن | کار کن | کار نکن |
| باز کردن | باز کن | باز نکن |
در «کار کردن» و «باز کردن»، بخش اول ثابت میماند و «کردن» به کن یا نکن تبدیل میشود.
- اینجا بیا؛ عکسها را ببین.
- امروز به دفتر نیا؛ دفتر بسته است.
- لطفاً کتاب را به من بده.
- آرام باش؛ بچه خواب است.
- نگران نباش؛ وقت داریم.
- پنجره را باز نکن؛ هوا سرد است.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. امر برای «شما»
وقتی با چند نفر صحبت میکنیم، از صورتِ شما استفاده میکنیم. برای خطاب محترمانه به یک نفر هم معمولاً همین صورت را به کار میبریم.
به صورتِ امرِ «تو»، ـید اضافه میکنیم. در «بیا» و «نیا»، صورتها بیایید و نیایید هستند.
| خطاب با «تو» | خطاب با «شما» |
|---|---|
| بخوان / نخوان | بخوانید / نخوانید |
| برو / نرو | بروید / نروید |
| بیا / نیا | بیایید / نیایید |
| بده / نده | بدهید / ندهید |
| باش / نباش | باشید / نباشید |
| باز کن / باز نکن | باز کنید / باز نکنید |
معلم به شاگردان میگوید:
«کتابها را باز کنید و متن را بخوانید.»
کارمند به یک مراجعهکننده میگوید:
«لطفاً نامتان را اینجا بنویسید.»
معمولاً لازم نیست خودِ «تو» یا «شما» را در جمله بیاوریم: «بخوانید» بهتنهایی هم کامل است.
برای درخواست روزمره میتوانید «لطفاً» اضافه کنید: «لطفاً در را ببندید.» بااینحال، لحن و رابطهٔ شما با شنونده هم مهم است؛ صورتِ «شما» همیشه بهتنهایی درخواست را مؤدبانه نمیکند.
۵. اشتباه رایج و مرور سریع
برای گفتنِ «این کار را انجام نده»، از امر منفی استفاده کنید، نه صورت خبری:
- در را نمیبندی. ← دربارهٔ کارِ تو خبر میدهیم.
- در را نبند. ← از تو میخواهیم در را نبندی.
در امر منفیِ این فعلها «میـ» نمیآوریم.
پیش از گفتنِ یک دستور، این سه نکته را بررسی کنید:
۱. انجام دادنِ کار را میخواهید؟ ببند، بیا، باز کن.
۲. انجام ندادنِ کار را میخواهید؟ نبند، نیا، باز نکن.
۳. مخاطب چند نفر است یا با او محترمانه صحبت میکنید؟ ببندید، نیایید، باز نکنید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
امر مثبت و منفی در کارهای روزمره
12 wordsLast updated October 27, 2026