هر دو، هر کدام و هیچکدام
کاربرد هر دو، هر کدام و هیچکدام برای اشاره به دو عضو، تکتک اعضای گروه یا رد همهٔ گزینهها؛ ساخت عبارتها، انتخاب فعل و تفاوت معنا در جملههای فارسی.
۱. دو عضو، تکتک اعضا یا هیچ عضو؟
برای اشاره به اعضای یک گروه مشخص، هر دو، هر کدام و هیچکدام سه نگاه متفاوت دارند: هر دو عضوِ یک جفت، تکتک اعضای یک گروه، یا نبودنِ حتی یک عضو با ویژگی مورد نظر. انتخاب این عبارتها به تعداد اعضا و معنای جمله بستگی دارد.
| عبارت | معنای اصلی | مثال |
|---|---|---|
| هر دو | دو عضو، بدون کنار گذاشتن یکی | هر دو داوطلب پذیرفته شدند. |
| هر کدام | تکتک اعضای گروه، جداگانه | هر کدام از داوطلبان یک فرم پُر کرد. |
| هیچکدام | حتی یک عضو هم نه | هیچکدام از داوطلبان غایب نبود. |
هر دو فقط دربارهٔ دو عضو است؛ اما هر کدام و هیچکدام میتوانند دربارهٔ دو یا چند عضو باشند.
۲. هر دو: اشاره به یک جفت کامل
پیش از اسم، ساخت رایج هر دو + اسمِ بدون نشانهٔ جمع است: هر دو کتاب، هر دو همکار. خودِ «دو» تعداد را مشخص میکند.
اگر اعضای گروه از قبل معلوم باشند، میتوان اسم را حذف کرد یا از ساخت هر دویِ آنها استفاده کرد.
دو همکار برای شرکت در جلسه دعوت شده بودند. هر دو همکار آمدند.
دو کتاب خریدم. هر دو را خواندم.
مریم و سارا به جلسه آمدند. با هر دوی آنها صحبت کردم.
هر دو بهتنهایی به معنی «با هم» یا «همزمان» نیست. جملهٔ «هر دو همکار آمدند» نمیگوید که آنها با هم رسیدهاند. برای بیان این معنا میگوییم: «هر دو همکار با هم آمدند.»
در هر دو کتاب، بعد از «دو» اضافه نداریم. در هر دویِ آنها، «ی» به تلفظ اضافه پس از «دو» کمک میکند. این دو ساخت را با هم مخلوط نکنید.
۳. هر کدام: توجه به تکتک اعضا
هر کدام اعضای یک گروه مشخص را جداگانه در نظر میگیرد. ساخت هر کدام از + گروه مرجع را روشن میکند. اگر گروه از قبل معلوم باشد، «هر کدام» میتواند بهتنهایی بیاید.
سه داوطلب منتظر بودند. هر کدام از آنها یک شماره گرفت.
دو دانشجو گزارش نوشتند. هر کدام یک گزارش جداگانه تحویل داد.
در جملهٔ دوم، برای هر دانشجو یک گزارش جدا در نظر گرفته شده است. در مقابل، جملهٔ «هر دو دانشجو گزارش نوشتند» بهتنهایی روشن نمیکند که گزارش مشترک بوده یا جداگانه.
هر کدام در بافت انتخاب نیز میآید. در این کاربرد، معمولاً منظور انتخاب یک عضو دلخواه است، نه همهٔ اعضا.
این سه صندلی خالیاند؛ روی هر کدام که راحتتری بنشین.
فقط یک کتاب میتوانی برداری؛ هر کدام را که دوست داری انتخاب کن.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. هیچکدام: حتی یک عضو هم نه
هیچکدام را برای رد کردن همهٔ گزینههای یک گروه مشخص به کار میبریم. در جملهٔ خبریِ مستقل، این عبارت با فعل منفی میآید.
دو اتاق را دیدیم. هیچکدام پنجره نداشت.
چهار پیشنهاد مطرح شد. هیچکدام از پیشنهادها عملی نبود.
سه داوطلب ثبتنام کرده بودند. هیچکدام در جلسه حاضر نشدند.
همراهی «هیچکدام» و فعل منفی در فارسی طبیعی است؛ معنای جمله همچنان منفی میماند.
برای گفتن اینکه حتی یک گزینه هم مناسب نیست:
نادرست: هیچکدام از این گزینهها مناسب است.
درست: هیچکدام از این گزینهها مناسب نیست.
در پاسخ کوتاه میتوان فعل را حذف کرد: «کدام گزینه مناسب است؟» ــ «هیچکدام.»
۵. نقش جمله و انتخاب فعل
این عبارتها فقط نهاد نیستند؛ میتوانند مفعول باشند یا پس از حرف اضافه بیایند. «را» و حرف اضافه به نقش عبارت در جمله مربوطاند، نه به خودِ واژهٔ «کدام».
| نقش | مثال |
|---|---|
| نهاد | هر کدام از دانشجویان یک سؤال پرسید. |
| مفعول مشخص | دو نامه رسید؛ هر دو را خواندم. |
| مفعول مشخص در جملهٔ منفی | سه نامه رسید؛ هیچکدام را باز نکردم. |
| پس از حرف اضافه | با هر کدام از همکاران جداگانه صحبت کردم. |
برای انتخاب فعل، به مرجع عبارت هم توجه کنید:
- با هر دو برای دو انسان، فعل جمع رایج است: «هر دو پزشک رسیدند.»
- با هر کدام، وقتی بر تکتک افراد تأکید داریم، فعل مفرد انتخابی روشن و رایج است: «هر کدام از پزشکان یک بیمار را معاینه کرد.»
- با هیچکدام برای انسانها، هم فعل مفرد و هم فعل جمع به کار میرود: «هیچکدام از مهمانها نیامد» و «هیچکدام از مهمانها نیامدند».
- برای اشیاء، فعل همیشه مجبور نیست جمع باشد: «هر دو پیشنهاد مناسب است» و «هر دو پیشنهاد مناسب هستند» هر دو کاربرد دارند.
اگر عبارت مفعول باشد، شمار فعل را از روی آن انتخاب نکنید: «من هر دو را خواندم.» در این جمله، فعل با «من» هماهنگ است، نه با «هر دو».
۶. راهنمای انتخاب
۱. اگر دقیقاً دو عضو را در نظر دارید و هیچیک را کنار نمیگذارید، هر دو را انتخاب کنید.
۲. اگر هر عضو را جداگانه در نظر دارید، هر کدام مناسب است؛ در بافت انتخاب، میتواند به یک عضو دلخواه اشاره کند.
۳. اگر حتی یک عضو هم ویژگی مورد نظر را ندارد، هیچکدام را با فعل منفی به کار ببرید.
۴. مرجع عبارت را روشن کنید: هر دو کتاب، هر کدام از کتابها، هیچکدام از کتابها.
مقایسهٔ نهایی: «هر دو کتاب را خواندم»؛ «هر کدام موضوع متفاوتی داشت»؛ «هیچکدام خستهکننده نبود».
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
3 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 3 words and review them later.
هر دو، هر کدام و هیچکدام
3 wordsLast updated October 27, 2026