جملهٔ زمانی با وقتی، قبل از اینکه و بعد از اینکه
کاربرد وقتی، قبل از اینکه و بعد از اینکه برای بیان زمان و ترتیب رویدادها؛ انتخاب فعل در گذشته، عادت و آینده و جای جملهٔ زمانی با مثالهای روشن و کاربردی.
۱. زمان یک کار را با کار دیگر نشان بدهیم
با وقتی، قبل از اینکه و بعد از اینکه میتوانیم زمان یک کار را با کار دیگری نشان بدهیم. این عبارتها کمک میکنند همزمانی یا ترتیب رویدادها را بیان کنیم. انتخاب فعل هم به گذشته، عادت یا آینده بودن موقعیت بستگی دارد.
بخشی که با این عبارتها شروع میشود، جملهٔ وابستهٔ زمانی است؛ یعنی زمان جملهٔ اصلی را روشن میکند.
وقتی باران میبارد، خیابانها خیس میشوند.
جملهٔ «وقتی باران میبارد» میگوید خیابانها چه زمانی خیس میشوند.
۲. تفاوت سه عبارت
برای فهم ترتیب کارها، ببینید کدام کار زودتر اتفاق میافتد.
| عبارت زمانی | رابطهٔ زمانی | مثال |
|---|---|---|
| وقتی | زمان وقوع یک کار یا وضعیت | وقتی شام میخوردیم، تلفن زنگ زد. |
| قبل از اینکه | کار جملهٔ اصلی زودتر است | قبل از اینکه از خانه بیرون بروم، پنجرهها را بستم. |
| بعد از اینکه | کار جملهٔ اصلی دیرتر است | بعد از اینکه شام خوردیم، ظرفها را شستیم. |
در مثال دوم، اول پنجرهها را بستم و سپس از خانه بیرون رفتم. در مثال سوم، اول شام خوردیم و سپس ظرفها را شستیم.
وقتی همیشه به معنی همزمانی کامل نیست. گاهی یک رویداد، زمان شروع کار بعدی را مشخص میکند:
وقتی به خانه رسیدم، چراغ را روشن کردم.
رسیدن به خانه، زمان روشنکردن چراغ را مشخص میکند؛ اول رسیدم و سپس چراغ را روشن کردم.
۳. «وقتی» برای گذشته، عادت و آینده
بعد از وقتی، فعل را با توجه به موقعیت انتخاب میکنیم.
| موقعیت | مثال | معنی |
|---|---|---|
| رویداد گذشته | وقتی مریم رسید، جلسه شروع شد. | رسیدن و شروع جلسه در گذشته اتفاق افتاد. |
| کار در حال انجام در گذشته | وقتی درس میخواندم، برق قطع شد. | هنگام قطع برق، مشغول درسخواندن بودم. |
| عادت | وقتی خسته میشوم، کمی استراحت میکنم. | این کار معمولاً تکرار میشود. |
| موقعیت آینده | فردا وقتی به خانه رسیدی، به من زنگ بزن. | رسیدن هنوز اتفاق نیفتاده است. |
در «فردا وقتی به خانه رسیدی، به من زنگ بزن»، فعل «رسیدی» صورت ماضی ساده دارد، اما بافت جمله به آینده اشاره میکند. بنابراین، صورت گذشتهٔ فعل بعد از «وقتی» همیشه زمان گذشته را نشان نمیدهد.
برای آینده، صورتهای دیگری هم ممکناند؛ مثلاً «فردا وقتی میرسی، من در خانه هستم». لازم نیست برای هر اشاره به آینده از «خواهـ» استفاده کنیم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. فعل بعد از «قبل از اینکه» و «بعد از اینکه»
بعد از قبل از اینکه، مضارع التزامی بسیار رایج است؛ مانند بروم، برسد، بخوابیم. این صورت حتی در روایت گذشته هم به کار میرود، چون کار جملهٔ وابسته نسبت به کار اصلی هنوز رخ نداده است.
گذشته: قبل از اینکه مهمانها برسند، میز را آماده کردیم.
عادت: هر شب قبل از اینکه بخوابم، مسواک میزنم.
آینده: فردا قبل از اینکه بروی، با من صحبت کن.
در مثال اول، آمادهکردن میز در گذشته است. فعل «برسند» بهتنهایی به معنی آینده نسبت به زمانِ اکنون نیست؛ رسیدن مهمانها بعد از آمادهکردن میز قرار دارد.
بعد از بعد از اینکه، اگر از رویدادی واقعی در گذشته صحبت کنیم، معمولاً فعل گذشته میآید:
بعد از اینکه نامه را خواندم، به آن پاسخ دادم.
بعد از اینکه بچهها خوابیدند، آشپزخانه را مرتب کردیم.
برای عادت، حال اخباری طبیعی است: «معمولاً بعد از اینکه شام میخورم، کمی قدم میزنم».
برای آینده، هم صورت التزامی و هم صورت ماضی ساده با معنی آینده کاربرد دارد:
- فردا بعد از اینکه کارم تمام شود، به تو زنگ میزنم.
- فردا بعد از اینکه کارم تمام شد، به تو زنگ میزنم.
در هر دو جمله، پایان کار هنوز رخ نداده و زنگزدن پس از آن است.
پس از این عبارتها، یک صورت فعل برای همهٔ موقعیتها اجباری نیست. بهویژه، قاعدهٔ «بعد از اینکه همیشه فعل گذشته میآید» درست نیست. زمان و معنی کل جمله را بررسی کنید.
۵. جای جملهٔ زمانی و روشنبودن شخصها
جملهٔ زمانی میتواند پیش از جملهٔ اصلی یا پس از آن بیاید. وقتی در آغاز است، معمولاً با ویرگول از جملهٔ اصلی جدا میشود.
قبل از اینکه بخوابم، کتاب میخوانم.
کتاب میخوانم قبل از اینکه بخوابم.
هر دو ترتیب درستاند. ترتیب اول برای نشاندادن زمان از ابتدای جمله بسیار رایج است.
شخصِ دو کار لازم نیست یکی باشد. اگر شخصها متفاوتاند، نام یا ضمیر را در صورت نیاز بیاورید تا جمله روشن بماند:
- قبل از اینکه من بروم، تو در را ببند.
- بعد از اینکه سارا رسید، علی چای آورد.
در «قبل از اینکه بخوابم، کتاب میخوانم»، شناسهٔ دو فعل نشان میدهد که شخصِ هر دو کار «من» است.
۶. راهنمای انتخاب و مرور
برای ساختن جملهٔ زمانی:
- اگر میخواهید زمان وقوع کاری را مشخص کنید، وقتی را انتخاب کنید.
- اگر کار اصلی زودتر رخ میدهد، قبل از اینکه را به کار ببرید.
- اگر کار اصلی دیرتر رخ میدهد، بعد از اینکه را انتخاب کنید.
- فعل را با توجه به گذشته، عادت یا آینده بودن موقعیت انتخاب کنید؛ فقط به شکل فعل نگاه نکنید.
برای بررسی ترتیب، دو کار را جدا کنید: «بعد از اینکه غذا خوردیم، بیرون رفتیم» یعنی اول غذا خوردیم، سپس بیرون رفتیم. اگر ترتیب با منظورتان یکی نیست، عبارت زمانی را تغییر دهید.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
3 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 3 words and review them later.
جملهٔ زمانی با وقتی، قبل از اینکه و بعد از اینکه
3 wordsLast updated October 27, 2026