پرسش غیرمستقیم با آیا و واژهٔ پرسشی
ساخت پرسش غیرمستقیم با آیا و واژههای پرسشی، کاربرد آن پس از نمیدانم و میپرسم، جای واژهٔ پرسشی و تفاوت نشانهگذاری جملهٔ خبری و پرسشی را بشناسید.
وقتی پرسشی را درون جملهای مانند «نمیدانم…» یا «میخواهم بدانم…» میآوریم، پرسش غیرمستقیم میسازیم. برای پرسشهای بله یا نه میتوانیم از آیا استفاده کنیم؛ برای پرسیدن زمان، مکان، دلیل و مانند آن، واژهٔ پرسشی را نگه میداریم.
۱. پرسش درون یک جمله
پرسش مستقیم را بهتنهایی مطرح میکنیم. در پرسش غیرمستقیم، همان پرسش بخشی از یک جملهٔ بزرگتر است.
| پرسش مستقیم | پرسش غیرمستقیم |
|---|---|
| آیا کتابخانه باز است؟ | نمیدانم آیا کتابخانه باز است. |
| جلسه کِی شروع میشود؟ | میخواهم بدانم جلسه کِی شروع میشود. |
| ایستگاه کجاست؟ | میتوانید بگویید ایستگاه کجاست؟ |
پرسش غیرمستقیم فقط برای نقل سؤال دیگران نیست. با آن میتوانیم ندانستن خود را بیان کنیم یا از کسی اطلاعات بخواهیم.
نقل سؤال دیگران با «پرسیدن»
برای نقل سؤال دیگران میتوانیم بخش پرسشی را پس از فعل «پرسیدن» بیاوریم:
پرسش مستقیم: علی پرسید: «کلاس کِی شروع میشود؟»
نقل غیرمستقیم: علی پرسید کلاس کِی شروع میشود.
پرسش مستقیم: علی از من پرسید: «کجا زندگی میکنی؟»
نقل غیرمستقیم: علی از من پرسید کجا زندگی میکنم.
هنگام نقل سؤال، ضمیرها و شخص فعل را با توجه به گوینده و مخاطب تنظیم میکنیم. در مثال دوم، مخاطبِ علی خودِ من هستم؛ بنابراین «زندگی میکنی» به «زندگی میکنم» تبدیل میشود.
گذشته بودنِ «پرسید» باعث تغییر خودکار زمان فعلِ بخش پرسشی نمیشود. زمان فعل را بر اساس زمان رویداد و منظور جمله انتخاب میکنیم؛ مثلاً اگر کلاس هنوز شروع نشده باشد، میتوانیم بگوییم: «علی پرسید کلاس کِی شروع میشود.»
۲. پرسش بله یا نه با آیا
اگر پاسخ پرسش «بله» یا «نه» باشد، میتوانیم آیا را در آغاز بخش پرسشی بیاوریم:
جملهٔ اصلی + آیا + بخش پرسشی
«آیا» در پرسش غیرمستقیم بیشتر در نوشتار و گفتار رسمی به کار میرود. در گفتوگوی روزمره، ساختِ بدون «آیا» و با یا نه در پایان بسیار رایج است:
جملهٔ اصلی + بخش پرسشی + یا نه
پرسش: آیا این اتوبوس به میدان آزادی میرود؟
بیان ندانستن: نمیدانم آیا این اتوبوس به میدان آزادی میرود.
صورت رایج در گفتوگو: نمیدانم این اتوبوس به میدان آزادی میرود یا نه.
درخواست اطلاعات: میتوانید بگویید آیا این اتوبوس به میدان آزادی میرود؟
میتوانیم پس از بعضی عبارتها، مانند «نمیدانم»، که نیز بیاوریم:
- نمیدانم آیا فروشگاه باز است.
- نمیدانم که آیا فروشگاه باز است.
هر دو جمله درستاند. در این مثال، «که» ضروری نیست.
در جملهٔ «نمیدانم فروشگاه باز است یا نه.» عبارت یا نه روشن میکند که پرسش دو پاسخ احتمالی دارد. این ساخت در نوشتار هم درست است.
۳. پرسش با چه، کجا، کِی و چرا
اگر پاسخ، اطلاعاتی مانند نام، مکان یا زمان باشد، واژهٔ پرسشی را نگه میداریم. برای این نوع پرسش به «آیا» نیاز نداریم.
| اطلاعات مورد نظر | واژه یا عبارت پرسشی | مثال |
|---|---|---|
| شخص | چه کسی | نمیدانم چه کسی پشت در است. |
| چیز | چه چیزی | میخواهم بدانم چه چیزی لازم دارید. |
| مکان | کجا | نمیدانم مریم کجا زندگی میکند. |
| زمان | کِی / چه زمانی | میخواهم بدانم قطار چه زمانی میرسد. |
| دلیل | چرا | نمیدانم چرا فروشگاه بسته است. |
| تعداد | چند | میخواهم بدانم چند نفر در کلاس هستند. |
واژهٔ پرسشی همیشه در آغاز بخش وابسته نیست. جای معمول آن را میتوان حفظ کرد:
مریم کجا زندگی میکند؟ ← نمیدانم مریم کجا زندگی میکند.
جلسه چه ساعتی تمام میشود؟ ← میخواهم بدانم جلسه چه ساعتی تمام میشود.
برای ساختن پرسش غیرمستقیم لازم نیست جای فاعل و فعل را عوض کنیم. در این مثالها، فعل همچنان در پایان بخش پرسشی است.
تردید در تصمیم با فعل التزامی
وقتی نمیدانیم چه کاری انجام دهیم یا کدام گزینه را انتخاب کنیم، پس از «نمیدانم» میتوانیم واژهٔ پرسشی را با فعل مضارع التزامی بیاوریم؛ مانند «کنم» و «بروم».
ندانستن اطلاعات: نمیدانم کجا میرود. — از مقصد او خبر ندارم.
تردید در تصمیم: نمیدانم کجا بروم. — هنوز تصمیم نگرفتهام به کجا بروم.
تردید دربارهٔ کار بعدی: نمیدانم چه کار کنم. — نمیدانم چه کاری را انتخاب کنم.
تفاوت فقط در شخص فعل نیست: «نمیدانم کجا میروم» یعنی از مقصد خود خبر ندارم، اما «نمیدانم کجا بروم» تردید در انتخاب مقصد را بیان میکند.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. نقطه یا علامت سؤال؟
نشانهٔ پایان جمله به کل جمله بستگی دارد، نه فقط به وجود واژهای مانند «آیا» یا «کجا».
- اگر کل جمله خبری باشد، معمولاً نقطه میگذاریم: «نمیدانم کتابخانه کجاست.»
- اگر کل جمله پرسشی باشد، علامت سؤال میگذاریم: «میدانید کتابخانه کجاست؟»
وجود «آیا» بهتنهایی به معنی نیاز به علامت سؤال در پایان نیست:
نمیدانم آیا جلسه امروز برگزار میشود.
این جمله، ندانستن گوینده را بیان میکند؛ ساخت کل جمله خبری است.
پرسشهایی مانند «میتوانید بگویید…؟» معمولاً راهی مؤدبانه برای درخواست اطلاعاتاند. پاسخ مورد انتظار به «میتوانید بگویید ایستگاه کجاست؟» معمولاً نشانی ایستگاه است، نه فقط «بله».
۵. راهنمای ساخت پرسش غیرمستقیم
- نوع پاسخ را مشخص کنید: بله یا نه، یا اطلاعات مشخص؟
- برای بله یا نه از آیا یا ساختِ … یا نه استفاده کنید؛ برای اطلاعات مشخص، واژهٔ پرسشی را نگه دارید.
- پرسش را پس از عبارتی مانند نمیدانم، میخواهم بدانم یا میتوانید بگویید قرار دهید.
- نشانهٔ پایان را با توجه به کل جمله انتخاب کنید.
بله یا نه: نمیدانم آیا مریم در خانه است.
مکان: نمیدانم مریم کجاست.
درخواست مؤدبانه: میتوانید بگویید مریم کجاست؟
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
13 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 13 words and review them later.
پرسش غیرمستقیم با آیا و واژهٔ پرسشی
13 wordsLast updated October 27, 2026