شرط محدود با به شرط اینکه و مگر اینکه
کاربرد به شرط اینکه برای بیان شرط لازم و مگر اینکه برای بیان استثنا، همراه با انتخاب فعل التزامی، جای جملهٔ شرط و تفاوت معنای جملههای مثبت و منفی.
۱. شرط لازم یا استثنا؟
برای محدودکردن یک تصمیم، اجازه یا پیشبینی، از به شرط اینکه و مگر اینکه استفاده میکنیم. اولی شرطی را بیان میکند که باید برقرار باشد؛ دومی استثنایی را نشان میدهد که میتواند نتیجهٔ گفتهشده را تغییر دهد. انتخاب فعل و مثبت یا منفی بودن جمله برای فهم این تفاوت مهم است.
- به شرط اینکه: انجام کاری به برقرارشدن یک شرط وابسته است.
- مگر اینکه: گفتهٔ اصلی برقرار است، جز در حالتی که بعد از این عبارت میآید.
میتوانی از ماشین من استفاده کنی، به شرط اینکه تا ساعت هشت آن را برگردانی.
اجازهٔ استفاده از ماشین به برگرداندن آن تا ساعت هشت وابسته است.
فردا با دوچرخه میروم، مگر اینکه باران ببارد.
برنامهٔ اصلی رفتن با دوچرخه است؛ بارش باران استثنایی است که میتواند برنامه را تغییر دهد.
۲. ساخت جمله و انتخاب فعل
در شرطهای مربوط به آینده، پس از این دو عبارت معمولاً مضارع التزامی میآید. فعل جملهٔ اصلی با توجه به معنا انتخاب میشود: میتواند تصمیم، اجازه، درخواست یا پیشبینی را بیان کند.
| عبارت | جملهٔ وابسته با فعل التزامی | نمونهٔ کامل |
|---|---|---|
| به شرط اینکه | وقت داشته باشم | میآیم، به شرط اینکه وقت داشته باشم. |
| به شرط اینکه | دیر نکنی | میتوانی همراه ما بیایی، به شرط اینکه دیر نکنی. |
| مگر اینکه | جلسه لغو شود | فردا به اداره میروم، مگر اینکه جلسه لغو شود. |
| مگر اینکه | آماده نباشی | ساعت هشت حرکت میکنیم، مگر اینکه آماده نباشی. |
فعل التزامی همیشه با «بـ» آغاز نمیشود: باشم، داشته باشم، دیر نکنی و آماده نباشی نیز صورتهای التزامیاند.
اگر شرط یا استثنا به کاری مربوط باشد که پیش از زمان موردنظر انجام شده است، میتوان از ماضی التزامی استفاده کرد.
میتوانی امشب بیرون بروی، به شرط اینکه تا آن موقع کارت را تمام کرده باشی.
احتمالاً هنوز در دفتر است، مگر اینکه زودتر رفته باشد.
در مثال دوم، گوینده دربارهٔ وضعیت کنونی حدس میزند و رفتنِ زودتر را استثنایی برای این حدس میداند.
۳. تفاوت با شرط ساده
اگر یک وضعیت و نتیجهٔ آن را به هم پیوند میدهد. به شرط اینکه وابستگی به شرط را برجستهتر میکند و بهویژه برای تعیین شرایطِ اجازه یا توافق مناسب است.
اگر تا ساعت هشت برگردی، میتوانی ماشین را ببری.
میتوانی ماشین را ببری، به شرط اینکه تا ساعت هشت برگردی.
هر دو جمله در این موقعیت قابل استفادهاند؛ جملهٔ دوم محدودیتِ اجازه را روشنتر و مستقیمتر بیان میکند.
مگر اینکه از یک تصمیم یا انتظار شروع میکند و سپس برای آن استثنا میآورد:
- میآیم، به شرط اینکه وقت داشته باشم: آمدن من به داشتن وقت وابسته است.
- میآیم، مگر اینکه کار فوری پیش بیاید: قصد آمدن دارم؛ پیشآمدنِ کار فوری ممکن است مانع شود.
وقوع استثنا همیشه نتیجهٔ مخالف را قطعی نمیکند. «میآیم، مگر اینکه کار فوری پیش بیاید» نمیگوید که با پیشآمدن هر کار فوری حتماً نمیآیم؛ فقط آن حالت را از قول یا پیشبینی اصلی کنار میگذارد.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. مثبت و منفی بودن جمله
مگر اینکه خودش فعل را منفی نمیکند. جملهٔ اصلی و جملهٔ پس از آن، هرکدام میتوانند مثبت یا منفی باشند. باید ببینیم دقیقاً چه حالتی استثنا شده است.
| جمله | معنی در این موقعیت |
|---|---|
| بیرون میروم، مگر اینکه باران ببارد. | برنامهٔ اصلی بیرونرفتن است؛ بارش باران استثناست. |
| بیرون نمیروم، مگر اینکه کار ضروری داشته باشم. | فقط داشتن کار ضروری ممکن است باعث بیرونرفتن شود. |
| حرکت میکنیم، مگر اینکه راننده آماده نباشد. | آمادهنبودن راننده استثنای برنامهٔ حرکت است. |
در بعضی جملهها میتوان با تغییر عبارت و منفیکردن فعل، همان معنی اصلی را حفظ کرد:
بدون اجازه وارد نمیشویم، مگر اینکه نگهبان در را برایمان باز کند.
اگر نگهبان در را برایمان باز نکند، بدون اجازه وارد نمیشویم.
فقط عبارت را عوض نکنید؛ معنی فعل را هم بررسی کنید:
به شرط اینکه باران نبارد: نباریدن باران شرط است.
مگر اینکه باران ببارد: باریدن باران استثناست.
مگر اینکه باران نبارد معنی دیگری دارد: این بار، نباریدن باران استثناست.
۵. جای عبارت و کاربرد در گفتوگو
جملهٔ وابسته میتواند پیش یا پس از جملهٔ اصلی بیاید. آمدن آن در پایان برای افزودن محدودیت یا استثنا بسیار طبیعی است.
به شرط اینکه تا فردا پاسخ بدهید، میتوانیم اتاق را برای شما نگه داریم.
میتوانیم اتاق را برای شما نگه داریم، به شرط اینکه تا فردا پاسخ بدهید.
مگر اینکه برنامه تغییر کند، جلسه ساعت ده شروع میشود.
جلسه ساعت ده شروع میشود، مگر اینکه برنامه تغییر کند.
برای جداکردن دو بخش، بهویژه در جملههای طولانی، میتوان از ویرگول استفاده کرد.
در پاسخ کوتاه، گاهی جملهٔ اصلی حذف میشود، چون از پرسش معلوم است:
— میتوانم این کتاب را ببرم؟
— به شرط اینکه هفتهٔ بعد پس بدهی.
پاسخ کامل چنین است: «میتوانی ببری، به شرط اینکه هفتهٔ بعد پس بدهی.» این پاسخ اجازه را مشروط میکند؛ بنابراین در بعضی روابط ممکن است مستقیم یا سختگیرانه به نظر برسد.
۶. راهنمای انتخاب
۱. اگر میخواهید برای اجازه، توافق یا انجام کاری شرط تعیین کنید، به شرط اینکه را انتخاب کنید.
۲. اگر یک تصمیم یا انتظار دارید و میخواهید استثنای آن را بگویید، مگر اینکه را به کار ببرید.
۳. برای شرطِ آینده معمولاً فعل التزامی بیاورید: بیاید، باشد، نکند.
۴. اگر انجامشدنِ قبلیِ کار مهم است، صورتهایی مانند تمام کرده باشد را بررسی کنید.
۵. در پایان، جمله را دوباره بخوانید: کدام حالت شرط است و کدام حالت استثنا؟ منفیکردن فعل این معنی را تغییر میدهد.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
3 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 3 words and review them later.
شرط محدود با به شرط اینکه و مگر اینکه
3 wordsLast updated October 27, 2026