هر کس، هر چه و هر جا در جملهٔ وابسته
کاربرد هر کس، هر چه و هر جا در جملههای وابسته؛ بیان انتخاب آزاد و حکم کلی، تفاوت فعل اخباری و التزامی، جای را و نقش که با مثالهای روشن فارسی.
۱. شخص، چیز یا مکان بدون محدودکردن انتخاب
با هر کس، هر چه و هر جا میتوانیم دربارهٔ همهٔ افراد، چیزها یا مکانهایی حرف بزنیم که یک شرط را دارند. این ساختها برای بیان حکم کلی یا انتخاب آزاد به کار میروند. در این صفحه، تفاوت فعل اخباری و التزامی، نقش «که» و جای «را» را نیز بررسی میکنیم.
هر کس زودتر برسد، میتواند کنار پنجره بنشیند.
هر چه لازم داری، بردار.
هر جا راحتتری، بنشین.
در جملهٔ اول، شخص خاصی را نام نمیبریم؛ زودتر رسیدن مهم است. در دو جملهٔ بعد، انتخاب چیز و مکان را به مخاطب میسپاریم.
۲. ساخت جملهٔ وابسته
این عبارتها در آغاز جملهٔ وابسته میآیند. جملهٔ وابسته میتواند نقش شخص یا چیز را در جملهٔ اصلی داشته باشد، یا مکانِ انجام کار را نشان دهد.
| عبارت | اشاره به | نمونه |
|---|---|---|
| هر کس | هر فردی که شرط مورد نظر را دارد | هر کس کارت دارد، میتواند وارد شود. |
| هر چه | هر چیزی که با توضیح بعدی سازگار است | هر چه لازم داری، اینجاست. |
| هر جا | هر مکانی که با توضیح بعدی سازگار است | هر جا سایه باشد، مینشینیم. |
در این کاربرد، که میتواند پس از عبارت بیاید، اما اغلب حذف میشود:
- هر کس که سؤال دارد، دستش را بلند کند.
- هر کس سؤال دارد، دستش را بلند کند.
- هر جا که بخواهی، میرویم.
- هر جا بخواهی، میرویم.
افزودن «که» در این مثالها معنای اصلی را تغییر نمیدهد.
صورتهای پیوستهٔ هرکس، هرچه و هرجا نیز در نوشتار دیده میشوند. فاصلهگذاری را با تفاوت معنایی یا دستوری اشتباه نگیرید.
۳. انتخاب فعل: اخباری یا التزامی؟
پس از این عبارتها همیشه یک نوع فعل نمیآید. انتخاب فعل به نگاه گوینده بستگی دارد: آیا وضعیت را واقعی یا برقرار معرفی میکند، یا دربارهٔ یک امکان و انتخابِ هنوز باز حرف میزند؟
| نگاه گوینده | نمونه | توضیح |
|---|---|---|
| وضعیت برقرار | هر کس اینجا کار میکند، کارت شناسایی دارد. | دربارهٔ کارکنان این محل حکم کلی میدهیم. |
| امکان باز | هر کس فردا زودتر برسد، در را باز کند. | هنوز معلوم نیست چه کسی زودتر میرسد. |
| رویداد واقعی در گذشته | هر چه خریدم، در یخچال گذاشتم. | دربارهٔ خریدهای انجامشده حرف میزنیم. |
| انتخاب آزاد | هر چه بخواهی، برایت میپزم. | انتخاب غذا هنوز باز است. |
التزامی اغلب امکان، فرض یا انتخاب باز را نشان میدهد؛ اخباری اغلب برای وضعیت واقعی، عادت یا گزارش رویداد میآید. بااینحال، انتخاب آزاد فقط با التزامی بیان نمیشود.
هر جا دوست داری، بنشین.
هر جا دوست داشته باشی، بنشین.
هر دو جمله طبیعیاند و اجازهٔ انتخاب میدهند. در اولی، علاقهٔ مخاطب بهصورت یک وضعیت موجود بیان شده است؛ دومی انتخاب را بازتر و فرضیتر نشان میدهد.
فقط با دیدن «هر» فعل را التزامی نکنید. جملهٔ هر چه خریدم، در یخچال گذاشتم گزارشی از گذشته است و فعلهای آن با این معنا سازگارند.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. نقش عبارت و جای «را» یا حرف اضافه
کل عبارتِ همراه با جملهٔ وابسته میتواند نقشهای متفاوتی بگیرد. به همین دلیل، وجود هر کس یا هر چه بهتنهایی تعیین نمیکند که «را» لازم است یا نه.
هر کس که ثبتنام کرده است، پیام دریافت میکند.
در این جمله، عبارتِ آغازین نهاد است؛ «را» نمیگیرد.
هر کس را که دعوت کرده بودم، در مهمانی دیدم.
در این جمله، عبارتِ آغازین مفعولِ «دیدم» است و «را» دارد.
به هر کس که پرسید، نشانی را دادم.
در این جمله، «به» دریافتکنندهٔ نشانی را معرفی میکند.
در ساختِ دارای «که»، «را» میتواند پیش از «که» بیاید:
هر چه را که خریدهای، روی میز بگذار.
اما «را» همراهِ اجباری این عبارتها نیست. جملهٔ هر چه لازم داری، بردار نیز طبیعی است. کاربرد «را» را باید با نقش مفعولی و نحوهٔ معرفی مفعول در بافت سنجید، نه فقط با وجود «هر».
۵. تفاوت با پرسش و با معنای درجهای
چه کسی، چه و کجا میتوانند اطلاعات نامعلوم را در یک پرسش غیرمستقیم معرفی کنند. افزودن «هر» معمولاً معنا را به سوی شمول یا انتخاب آزاد میبرد.
| پرسش دربارهٔ یک پاسخ نامعلوم | شمول یا انتخاب آزاد |
|---|---|
| نمیدانم چه کسی میآید. | هر کس بیاید، خوشحال میشوم. |
| بگو چه میخواهی. | هر چه بخواهی، آماده میکنم. |
| بپرس کجا بنشینیم. | هر جا جا باشد، مینشینیم. |
«هر چه» همیشه به معنی «هر چیزی که» نیست. در هر چه بیشتر تمرین کنی، بهتر میشوی، رابطهٔ دو مقدار یا درجه را بیان میکند: با افزایش تمرین، مهارت هم بیشتر میشود. این کاربرد را با هر چه لازم داری، بردار یکی ندانید.
۶. راهنمای انتخاب
برای ساختن جمله، این مراحل را دنبال کنید:
- مرجع را مشخص کنید: شخص → هر کس؛ چیز → هر چه؛ مکان → هر جا.
- ببینید دربارهٔ واقعیت و عادت حرف میزنید یا امکان و انتخاب باز؛ سپس فعل مناسب را انتخاب کنید.
- نقش عبارت را در جملهٔ اصلی بررسی کنید؛ در صورت نیاز، «را» یا حرف اضافه بیاورید.
- اگر «هر چه» با واژههایی مانند «بیشتر» آمده است، بررسی کنید که معنای آن درجهای نباشد.
هر کس میآید میتواند دربارهٔ افرادِ یک وضعیت واقعی باشد؛ هر کس بیاید امکان را باز میگذارد. پس معنای جمله و بافت، همراه با صورت فعل، راهنمای اصلی شما هستند.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
7 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 7 words and review them later.
هر کس، هر چه و هر جا در جملهٔ وابسته
7 wordsLast updated October 27, 2026