توانستن و بیان توانایی
بیان توانایی با میتوانم و نمیتوانم، ساخت جمله با فعل التزامی، هماهنگی دو فعل و پرسیدن دربارهٔ توانایی در کارهای روزمره همراه با مثالهای سادهٔ فارسی.
۱. گفتنِ اینکه چه کاری از ما برمیآید
برای بیان توانایی از توانستن استفاده میکنیم. با میتوانم میگوییم انجام کاری برای ما امکان دارد؛ مثلاً آن کار را بلدیم یا وقت و نیروی کافی داریم. در این صفحه، جملههای مثبت، منفی و پرسشی دربارهٔ توانایی میسازیم.
من میتوانم فارسی بخوانم.
این کیف سبک است. سارا میتواند آن را بلند کند.
امروز وقت دارم. میتوانم به تو کمک کنم.
۲. شکلهای حالِ توانستن
شکل فعل با شخص تغییر میکند. برای منفیکردن، میتوانم به نمیتوانم تبدیل میشود.
| شخص | مثبت | منفی |
|---|---|---|
| من | میتوانم | نمیتوانم |
| تو | میتوانی | نمیتوانی |
| او | میتواند | نمیتواند |
| ما | میتوانیم | نمیتوانیم |
| شما | میتوانید | نمیتوانید |
| آنها | میتوانند | نمیتوانند |
لازم نیست همیشه ضمیر را بگوییم؛ پایان فعل شخص را نشان میدهد.
من میتوانم شنا کنم. ← میتوانم شنا کنم.
ما نمیتوانیم این میز را بلند کنیم. خیلی سنگین است.
شکلهای جدول برای فارسی معیار هستند. در گفتار روزمرهٔ ایران، شکلهایی مانند میتونم و نمیتونم هم رایجاند.
۳. فعل بعد از توانستن
برای گفتنِ اینکه چه کاری را میتوانیم انجام دهیم، معمولاً بعد از توانستن فعل التزامی میآوریم؛ مانند بروم، بخوانم، بنویسم. در این جملهها، هر دو فعل دربارهٔ یک شخصاند.
شخص + شکل توانستن + فعل التزامی
| شخص | جمله |
|---|---|
| من | میتوانم این متن را بخوانم. |
| تو | میتوانی این متن را بخوانی. |
| او | میتواند این متن را بخواند. |
| ما | میتوانیم این متن را بخوانیم. |
| شما | میتوانید این متن را بخوانید. |
| آنها | میتوانند این متن را بخوانند. |
در فعلهایی مانند کار کردن و کمک کردن، شکلهای رایج کار کنم و کمک کنم هستند.
من میتوانم کار کنم.
علی میتواند کمک کند.
در جملهٔ شخصیِ زیر، فعل دوم را هم برای همان شخص میآوریم:
✓ من میتوانم فارسی بخوانم.
✗ من میتوانم فارسی خواندن.
برای بیان توانایی، بهجای «میتوانم میخوانم» میگوییم میتوانم بخوانم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. ناتوانی و پرسش دربارهٔ توانایی
برای گفتنِ اینکه کاری از ما برنمیآید، توانستن را منفی میکنیم. فعل دوم به همان شکل مثبت میماند.
دستم درد میکند. نمیتوانم بنویسم.
صدا خیلی کم است. نمیتوانیم بشنویم.
برای پرسیدن، میتوانیم آیا را به آغاز جمله اضافه کنیم. بدون «آیا» هم میتوان با آهنگ پرسشی سؤال کرد.
— آیا میتوانی این کلمه را بخوانی؟
— بله، میتوانم.
— بدون عینک میتوانید این نوشته را بخوانید؟
— نه، نمیتوانم. عینکم را لازم دارم.
در پاسخ کوتاه، اگر کار روشن باشد، لازم نیست فعل دوم را تکرار کنیم. در مثال دوم، شما برای خطاب محترمانه به یک نفر است؛ آن شخص دربارهٔ خودش با میتوانم پاسخ میدهد.
۵. یادآوری سریع
برای ساختن جمله دربارهٔ توانایی:
- شخص را مشخص کنید: من، تو، او، ما، شما، آنها.
- شکل مناسب توانستن را بیاورید: میتوانم یا نمیتوانم و شکلهای دیگر.
- کار را با فعل التزامی و برای همان شخص بیان کنید: بخوانم، بخوانی، بخواند و شکلهای دیگر.
میتوانم بخوانم یعنی خواندن برایم امکان دارد. نمیتوانم بخوانم یعنی خواندن برایم امکان ندارد؛ دلیل آن میتواند نداشتن مهارت یا مشکلی در همان موقعیت باشد.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 27, 2026