ضمیر پیوسته در نقش مفعول
کاربرد ضمیرهای پیوستهٔ مفعولی، صورتهای ششگانه، جای آنها کنار فعل و تفاوتشان با ضمیر ملکی را با مثالهای روشن و مقایسه با ضمیر مستقل میآموزید.
وقتی معلوم است دربارهٔ چه کسی یا چه چیزی حرف میزنیم، میتوانیم بهجای «او را» یا «آن را» از ضمیر پیوستهٔ مفعولی استفاده کنیم: «مریم را دیدم» ← «دیدمش». در این صفحه، صورتهای این ضمیر، جای آن و تفاوتش با ضمیر ملکی را بررسی میکنیم.
۱. ضمیر پیوسته چه نقشی دارد؟
مفعول، کسی یا چیزی است که کارِ فعل روی آن انجام میشود. در جملهٔ «مریم را دیدم»، مریم مفعول است. در «دیدمش»، ـش همان مریم را نشان میدهد.
ضمیر پیوسته به کلمهٔ دیگری میچسبد و بهتنهایی نمیآید. مرجع آن، یعنی شخص یا چیزی که ضمیر به آن اشاره میکند، باید از جمله یا موقعیت روشن باشد.
ـ مریم را امروز دیدی؟
ـ بله، صبح دیدمش.
ـ این کتاب را خواندهای؟
ـ بله، قبلاً خواندهامش.
ـش میتواند به شخص یا چیز اشاره کند و برای زن و مرد یکسان است.
۲. شش صورت ضمیر مفعولی
صورت ضمیر را بر اساس مفعول انتخاب میکنیم، نه کسی که کار را انجام میدهد. در مثالهای جدول، علی دعوتکننده است.
| مفعول با ضمیر مستقل | ضمیر پیوسته | مثال |
|---|---|---|
| من را | ـَم | علی دعوتم کرد. |
| تو را | ـَت | علی دعوتت کرد. |
| او را | ـَش | علی دعوتش کرد. |
| ما را | ـمان | علی دعوتمان کرد. |
| شما را | ـتان | علی دعوتتان کرد. |
| آنها را | ـشان | علی دعوتشان کرد. |
سه صورت اول در این مثالها با صدای کوتاه «ـَ» خوانده میشوند: دعوتَم، دعوتَت، دعوتَش. در نوشتار معمول، این حرکتها را نمینویسیم.
ـتان، مانند «شما»، میتواند به چند نفر یا به یک نفر با احترام اشاره کند: «فردا دعوتتان میکنم.»
۳. جای ضمیر در جمله
در بسیاری از فعلهای ساده، ضمیر مفعولی به پایان فعل میچسبد؛ اگر فعل شناسه داشته باشد، ضمیر پس از شناسه میآید. شناسه بخشی از فعل است که شخص و شمارِ انجامدهندهٔ کار را نشان میدهد.
| جمله با مفعول جدا | جمله با ضمیر پیوسته |
|---|---|
| من تو را دیدم. | من دیدمت. |
| تو من را دیدی. | تو دیدیام. |
| من او را نمیشناسم. | من نمیشناسمش. |
| این نامه را بخوان. | بخوانش. |
در دیدمت، «ـم» شناسهٔ فعل است و به «من» اشاره میکند؛ «ـت» ضمیر مفعولی است و به «تو» اشاره میکند.
در فعلهای مرکب، ضمیر مفعولی میتواند به بخش غیرفعلی بچسبد. برای نمونه، در «دعوت کردن» به «دعوت» میچسبد:
من سارا را دعوت کردم. ← من دعوتش کردم.
ما شما را فراموش نمیکنیم. ← ما فراموشتان نمیکنیم.
صورتهایی مثل دیدمش و دعوتش کردم فقط گفتاری نیستند و در نوشتار معیار هم به کار میروند. در گفتار روزمرهٔ ایران، صورتهای جمع اغلب «ـمون، ـتون، ـشون» تلفظ میشوند؛ در نوشتار معیار، ـمان، ـتان، ـشان مینویسیم.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
۴. ضمیر پیوسته یا ضمیر مستقل؟
وقتی مرجع روشن است و روی مفعول تأکید خاصی نداریم، ضمیر پیوسته انتخاب طبیعی و کوتاهی است. برای نشاندادن تقابل یا روشنترکردن مفعول، معمولاً ضمیر مستقل با «را» مناسبتر است.
ـ رضا کجاست؟
ـ نمیدانم؛ امروز ندیدمش.
ـ من را صدا زدی یا سارا را؟
ـ تو را صدا زدم، نه سارا را.
لازم نیست هر مفعولی را به ضمیر پیوسته تبدیل کنیم. اگر شنونده نداند ضمیر به چه کسی اشاره دارد، نام یا عبارت کامل روشنتر است.
در جایگزینی ساده، «را» همراه ضمیر پیوسته نمیآید:
✓ او را دیدم. ← دیدمش.
✗ دیدمش را.
پس از تبدیل مفعول به ضمیر پیوسته، «را» را دوباره اضافه نکنید.
۵. تفاوت با ضمیر ملکی و شناسه
صورتهای ضمیر ملکی و مفعولی یکساناند، اما نقش آنها فرق میکند. برای تشخیص نقش، معنای جمله و ارتباط ضمیر با فعل را بررسی کنید.
| جمله | نقش بخش مشخصشده | توضیح |
|---|---|---|
| کتابش روی میز است. | ضمیر ملکی | کتابِ او روی میز است. |
| دیروز دیدمش. | ضمیر مفعولی | دیروز او را دیدم. |
| من به خانه رفتم. | شناسهٔ فعل | «ـم» نشان میدهد که من رفتم. |
فقط به شکل یا محل ضمیر نگاه نکنید. در دعوتش کردم، «ـش» به «دعوت» چسبیده، اما معنی جمله «او را دعوت کردم» است؛ پس ضمیر مفعولی است، نه ملکی.
۶. راهنمای انتخاب و مرور
برای استفاده از ضمیر پیوستهٔ مفعولی:
- مشخص کنید مفعول چه کسی یا چه چیزی است.
- مطمئن شوید مرجع ضمیر برای مخاطب روشن است.
- صورت مناسب را انتخاب کنید: ـم، ـت، ـش، ـمان، ـتان، ـشان.
- ضمیر را در جای مناسب بنویسید: دیدمش یا دعوتش کردم.
- در جایگزینی ساده، «را» را حذف کنید؛ برای تقابل روشن، از صورتی مثل تو را استفاده کنید.
دیدمت یعنی «من تو را دیدم»: شناسهٔ فعل، انجامدهندهٔ کار را نشان میدهد و ضمیر پیوسته، مفعول را.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated October 27, 2026