B2 · Upper IntermediateLesson 2 of 3

Á dhéanamh agus á déanamh: sealbh agus tagairt

An difríocht idir á dhéanamh, á déanamh agus á ndéanamh: inscne, uimhir, séimhiú, urú agus tagairt an chuspóra i n-abairtí le hainm briathartha.

Cad dó a dtagraíonn á?

Úsáideann tú á dhéanamh, á déanamh agus á ndéanamh nuair atá gníomh ar siúl agus tú ag tagairt don rud atá á dhéanamh. Braitheann an fhoirm ar inscne agus ar uimhir an ruda sin, ní ar an duine atá i mbun an ghnímh.

Sa struchtúr seo, is cumasc de ag + a é á. Is aidiacht shealbhach é a, ach ní úinéireacht atá i gceist anseo: tagraíonn sé do chuspóir an ghnímh.

Tá Seán ag déanamh an dinnéir. → Tá Seán á dhéanamh.

Tá Seán ag déanamh na hoibre. → Tá Seán á déanamh.

Tá Seán ag déanamh na dtascanna. → Tá Seán á ndéanamh.

Sna trí abairt, is é Seán a dhéanann an gníomh. Athraíonn an fhoirm mar go bhfuil dinnéar firinscneach uatha, obair baininscneach uatha agus tascanna san iolra.

Na trí phatrún

Fanann á mar an gcéanna. Is é an t-athrú ag tús an ainm bhriathartha a léiríonn an tagairt.

Tagairt Athrú tosaigh Le déanamh Sampla
Firinscneach uatha Séimhiú, más féidir á dhéanamh An císte: tá mé á dhéanamh.
Baininscneach uatha Gan séimhiú ná urú á déanamh An obair: tá mé á déanamh.
Iolra, beag beann ar inscne Urú, más féidir á ndéanamh Na cácaí: tá mé á ndéanamh.

Ní féidir gach consan a shéimhiú ná a urú. Dá bhrí sin, ní bhíonn difríocht infheicthe idir na trí fhoirm i gcónaí.

Aimsigh an rud a ndéantar an gníomh air ar dtús. Ansin seiceáil a inscne agus a uimhir. Ná roghnaigh an fhoirm de réir inscne an duine atá ag obair.

Ainm briathartha a thosaíonn ar ghuta

Le hainm briathartha ar nós oscailt, tá na patrúin seo ann:

Tagairt Foirm Sampla
Firinscneach uatha á oscailt Tá an bosca á oscailt.
Baininscneach uatha á hoscailt Tá an fhuinneog á hoscailt.
Iolra á n-oscailt Tá na doirse á n-oscailt.

Sa bhaininscneach uatha, cuirtear h roimh ghuta. San iolra, cuirtear n- roimh ghuta. Níl réamhlitir ann sa bhfirinscneach uatha.

Ní séimhiú é an h in á hoscailt. Is réamhlitir í a bhaineann leis an aidiacht shealbhach bhaininscneach. Is urú atá in á n-oscailt.

Quick check

Try one question now.

1
Tá plean don ghairdín de dhíth. Tá Nóra ag bord na cistine.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Cé atá ag gníomhú?

Is féidir an duine atá i mbun an ghnímh nó an rud a ndéantar an gníomh air a chur mar ainmní na habairte. Fanann tagairt á mar an gcéanna.

Tá obair le críochnú ag Máire.

  • Tá Máire á déanamh anois.
  • Tá an obair á déanamh ag Máire anois.

Sa chéad abairt, is í Máire an t-ainmní agus is í a dhéanann an obair. Sa dara habairt, is í an obair an t-ainmní; léiríonn ag Máire cé atá i mbun an ghnímh. Sa dá abairt, tagraíonn á don obair.

Is féidir gan an duine a lua: Tá an obair á déanamh anois. Tá an gníomh ar siúl, ach ní deirtear cé atá á dhéanamh.

Tagairt shoiléir agus botúin choitianta

Caithfidh sé a bheith soiléir ón gcomhthéacs cad dó a dtagraíonn á. Má tá níos mó ná rud amháin ann a oireann don fhoirm, ainmnigh an rud arís.

Tá an císte agus an dinnéar le déanamh. Tá Liam á dhéanamh anois.

Níl sé soiléir cé acu rud atá i gceist: tá an dá ainmfhocal firinscneach uatha.

Níos soiléire: Tá Liam ag déanamh an dinnéir anois.

Ag tagairt don obair:

✓ Tá Seán á déanamh.

✗ Tá Seán á dhéanamh.

Tá obair baininscneach. Ní bhaineann inscne Sheáin leis an rogha seo. Bheadh á dhéanamh ceart dá mba rud firinscneach, mar shampla an dinnéar, a bhí i gceist.

Seicliosta na tagartha

  1. Aimsigh an cuspóir: cad atá duine ag déanamh, ag oscailt nó ag athrú?
  2. Seiceáil inscne agus uimhir: firinscneach uatha, baininscneach uatha nó iolra?
  3. Roghnaigh an patrún: á dhéanamh, á déanamh nó á ndéanamh; á oscailt, á hoscailt nó á n-oscailt.
  4. Seiceáil an comhthéacs: mura bhfuil an tagairt soiléir, luaigh an t-ainmfhocal arís.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026