Ainmfhocail neamhrialta agus a ndíochlaonadh
Foirmeacha neamhrialta ainmfhocal mar bean, bó, teach agus duine: an ginideach uatha, an t-iolra agus na hathruithe tosaigh i bhfrásaí coitianta.
Na foirmeacha a fhoghlaim le chéile
Ní féidir gach foirm d’ainmfhocal neamhrialta a thuar ón ainmneach uatha. Foghlaimeoidh tú anseo foirmeacha coitianta ar nós bean → mná, teach → tí agus duine → daoine, agus úsáidfidh tú iad sa ghinideach agus san iolra.
Ní hionann neamhrialtacht agus gan aon phatrún a bheith ann. Uaireanta is san iolra amháin atá an fhoirm neamhghnách. Is fearr na príomhfhoirmeacha a fhoghlaim le chéile ná riail choitianta a chur i bhfeidhm go huathoibríoch.
Dhá ainmfhocal déag choitianta
Léiríonn an tábla na foirmeacha gan alt ná athrú tosaigh. Seasann fir. do firinscneach agus bain. do baininscneach.
| Ainmneach uatha | Inscne | Ginideach uatha | Ainmneach iolra | Ginideach iolra |
|---|---|---|---|---|
| bean | bain. | mná | mná | ban |
| bó | bain. | bó | ba | bó |
| teach | fir. | tí | tithe | tithe |
| duine | fir. | duine | daoine | daoine |
| lá | fir. | lae | laethanta | laethanta |
| mí | bain. | míosa | míonna | míonna |
| deirfiúr | bain. | deirféar | deirfiúracha | deirfiúracha |
| leaba | bain. | leapa | leapacha | leapacha |
| deoch | bain. | dí | deochanna | deochanna |
| cara | fir. | carad | cairde | cairde |
| talamh | fir. / bain. | talaimh / talún | tailte | tailte |
| Dia | fir. | Dé | déithe | déithe |
Úsáidtear talamh mar ainmfhocal firinscneach nó baininscneach: talaimh an ginideach uatha firinscneach agus talún an ginideach uatha baininscneach. Feictear an dá fhoirm i bhfrásaí ar nós píosa talaimh agus píosa talún.
Scríobhtar Dia agus Dé le ceannlitir agus Dia mar ainm dílis i gceist. Úsáidtear dia, dé agus déithe le litir bheag agus déithe i gcoitinne i gceist.
Tabhair faoi deara na difríochtaí seo:
- Tá mná ina ghinideach uatha agus ina ainmneach iolra ar bean.
- Fanann bó mar an gcéanna sa ghinideach uatha, ach is ba an t-ainmneach iolra.
- Fanann duine mar an gcéanna sa ghinideach uatha, ach athraíonn sé go daoine san iolra.
- Ní thugann na foirmeacha tí, lae agus míosa an t-iolra duit: foghlaim tithe, laethanta agus míonna astu féin.
An ginideach uatha i bhfrásaí
Úsáidtear an ginideach sna frásaí thíos chun gaol idir dhá ainmfhocal a léiriú. Roghnaigh foirm an ainmfhocail ar dtús; ansin cuir rialacha an ailt i bhfeidhm.
| Ainmfhocal leis an alt | Frása ginideach | An fhoirm bhunúsach sa ghinideach |
|---|---|---|
| an bhean | guth na mná | mná |
| an bhó | bainne na bó | bó |
| an teach | doras an tí | tí |
| an duine | ainm an duine | duine |
| an lá | deireadh an lae | lae |
| an mhí | deireadh na míosa | míosa |
Tá an teach dúnta. Tá eochair an tí agam.
Tá an bhó sa pháirc. Tá bainne na bó san umar.
Tá mí nua ag tosú. Íocfar an cíos ag deireadh na míosa.
Tá ceann na leapa in aice leis an bhfuinneog.
Tá blas na dí ró-mhilis dom.
D’fhan mé i dteach mo charad aréir.
Cheannaigh sí píosa talún chun glasraí a fhás.
Ghuigh siad go mbeadh beannacht Dé ar an teaghlach.
Tuairisc nuachta: De réir ráitis ón gcomhairle, cuirfear tús le hathchóiriú an tí ag deireadh na míosa, tar éis moille dhá mhí.
Tuairim phearsanta: Is de bharr comhairle mo dheirféar a chuir mé isteach ar an deontas; gan an tacaíocht sin, ní bheadh an fhoirm líonta agam in am.
Ní athraíonn inscne an ainmfhocail nuair a athraíonn a fhoirm. Tá mí baininscneach: an mhí, ach deireadh na míosa. Tá teach firinscneach: an teach, ach doras an tí.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An t-iolra agus an ginideach iolra
Ní leor an t-ainmneach iolra a bheith ar eolas agat. Caithfidh tú an ginideach iolra a aithint freisin, go háirithe le bean agus bó.
| Ainmneach iolra leis an alt | Frása sa ghinideach iolra |
|---|---|
| na mná | tuairimí na mban |
| na ba | praghas na mbó |
| na tithe | díonta na dtithe |
| na daoine | ainmneacha na ndaoine |
| na laethanta | fad na laethanta |
| na míonna | ainmneacha na míonna |
Le tithe, daoine, laethanta agus míonna, is ionann an fhoirm bhunúsach sa dá thuiseal iolra. Le mná → ban agus ba → bó, athraíonn an fhoirm féin.
Tar éis na sa ghinideach iolra, cuirtear urú ar na consain ar féidir urú a chur orthu. Sin an fáth a bhfuil mban, mbó, dtithe agus ndaoine sa tábla. Ní chuirtear urú ar l ná ar m.
Tá na mná ag caint. Táim ag éisteacht le tuairimí na mban.
Tá na ba ar díol. Tá praghas na mbó ard.
Tá na tithe sean. Tá díonta na dtithe á ndeisiú.
Tuairisc nuachta: D’éiligh beirt bhan ón gcumann cónaitheoirí go ndeiseofaí díonta na dtithe sula dtiocfadh an geimhreadh. Dúirt siad nár tugadh aird ar thuairimí na ndaoine a bhí ina gcónaí iontu.
Úsáidtear foirmeacha ar leith le huimhreacha: beirt bhan, ach dhá mhí. I ndiaidh beirt, úsáidtear an ginideach iolra agus séimhiú anseo: ban → bhan. I ndiaidh dhá, is í mí an fhoirm a úsáidtear, agus cuirtear séimhiú uirthi: mí → mhí. Ná cuir mná ná míonna isteach sna frásaí seo.
An fhoirm agus an t-athrú tosaigh
Coinnigh dhá rud ar leith i d’intinn: foirm an tuisil agus an t-athrú tosaigh a éilíonn an comhthéacs.
Mar shampla, in tuairimí na mban:
- Is é bean an t-ainmfhocal.
- Tá an ginideach iolra de dhíth: ban.
- Tagann urú i ndiaidh na sa ghinideach iolra: na mban.
Ní hé mná an ginideach iolra ar bean.
- ✓ Tá tuairimí na mban tábhachtach.
- ✗ Tá tuairimí na mná tábhachtach — má tá níos mó ná bean amháin i gceist.
Tá tuairimí na mná ceart má tá tú ag caint faoi thuairimí aon mhná amháin. Is é an bhrí atá uait a shocraíonn an fhoirm.
Mar an gcéanna, déan idirdhealú idir bainne na bó, ó bhó amháin, agus bainne na mbó, ó níos mó ná bó amháin.
Tuairim ar thuairisc: Níor cuireadh agallamh ach ar bhean amháin, cé go raibh roinnt ban i láthair ag an gcruinniú. Dá bhrí sin, léiríonn an t-alt tuairimí na mná a labhair leis an iriseoir; ní féidir glacadh leis go léiríonn sé tuairimí na mban go léir.
Seicliosta úsáide
Agus ceann de na hainmfhocail seo á úsáid agat:
- Socraigh an bhfuil an t-uatha nó an t-iolra de dhíth.
- Aithin an tuiseal atá ag teastáil sa fhrása.
- Roghnaigh an fhoirm cheart ón bparadím.
- Cuir an t-alt agus an t-athrú tosaigh cuí léi.
Coinnigh na codarsnachtaí seo mar threoir: an bhean → guth na mná → tuairimí na mban agus an teach → doras an tí → díonta na dtithe.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
12 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 12 words and review them later.
Focail: Ainmfhocail neamhrialta agus a ndíochlaonadh
12 wordsLast updated November 5, 2026