Séimhiú i ndiaidh ainmfhocail
Séimhiú ar aidiachtaí i ndiaidh ainmfhocail: inscne, tuiseal agus iolra caol, chomh maith le patrúin ainmfhocail sa ghinideach agus eisceachtaí coitianta.
Cad a shocraíonn an séimhiú?
Ní leor focal a bheith díreach i ndiaidh ainmfhocail chun séimhiú a chur air. Caithfidh tú a aithint an aidiacht nó ainmfhocal eile atá ann. Bíonn inscne, uimhir agus tuiseal an ainmfhocail tábhachtach, chomh maith leis an ngaol idir an dá fhocal.
Díreoimid ar aidiachtaí a cháilíonn ainmfhocal agus ar roinnt patrún ina leanann ainmfhocal sa ghinideach ainmfhocal eile.
Aidiacht i ndiaidh ainmfhocail bhaininscnigh
San ainmneach uatha, cuirtear séimhiú ar aidiacht a cháilíonn ainmfhocal baininscneach, más féidir séimhiú a chur uirthi. Ní chuirtear séimhiú uirthi sa phatrún comhfhreagrach firinscneach.
| Inscne | Ainmfhocal agus aidiacht | Sampla in abairt |
|---|---|---|
| Baininscneach | fuinneog mhór | Tá fuinneog mhór sa chistin. |
| Baininscneach | oíche fhuar | Oíche fhuar a bhí ann. |
| Firinscneach | teach mór | Tá teach mór ar an gcnoc. |
| Firinscneach | lá fuar | Lá fuar a bhí ann. |
Ní hé an t-alt a chuireann an séimhiú ar an aidiacht: tá sé le feiceáil in fuinneog mhór agus in an fhuinneog mhór araon.
Déan idirdhealú idir aidiacht atá mar chuid den fhrása ainmfhoclach agus aidiacht i ndiaidh bí:
- Tá fuinneog mhór sa seomra.
- Tá an fhuinneog mór.
Sa dara habairt, ní cháilíonn mór an t-ainmfhocal laistigh den fhrása ainmfhoclach céanna. Ní chuirtear séimhiú air de bharr inscne fuinneog.
Aidiachtaí san iolra agus sa ghinideach
Ní bhaineann séimhiú na haidiachta leis an mbaininscneach amháin. Seo dhá phatrún thábhachtacha eile.
Iolra a chríochnaíonn ar chonsan caol
San ainmneach iolra, cuirtear séimhiú ar an aidiacht i ndiaidh ainmfhocal a chríochnaíonn ar chonsan caol. Ní leor an t-ainmfhocal a bheith san iolra: féach ar a chríoch.
| Críoch an ainmfhocail | Ainmfhocal agus aidiacht |
|---|---|
| Consan caol | fir mhóra |
| Consan caol | báid bheaga |
| Guta | mná maithe |
| Guta | cailíní beaga |
An ginideach uatha
Cuirtear séimhiú ar aidiacht sa ghinideach uatha firinscneach. Ní chuirtear séimhiú uirthi sa ghinideach uatha baininscneach de bharr na rialach sin.
| Ainmneach uatha | Ginideach uatha i gcomhthéacs |
|---|---|
| an fear mór | cóta an fhir mhóir |
| an bhean mhór | cóta na mná móire |
Tabhair faoi deara gur dhá rud ar leith iad foirm na haidiachta agus an séimhiú: athraíonn mór go móir nó móire de réir an chomhthéacs.
Tá báid bheaga sa chuan. — Ainmneach iolra; consan caol ag deireadh báid.
Tá cailíní beaga sa ghairdín. — Ainmneach iolra; guta ag deireadh cailíní.
Seo cóta an fhir mhóir. — Ginideach uatha firinscneach.
Seo cóta na mná móire. — Ginideach uatha baininscneach.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Ainmfhocal eile i ndiaidh an ainmfhocail
Uaireanta, is ainmfhocal sa ghinideach, seachas aidiacht, a thugann tuilleadh eolais faoin gcéad ainmfhocal. Tá séimhiú le fáil i mórán teaglamaí ina leanann ginideach uatha ainmfhocal baininscneach uatha.
| An chéad ainmfhocal | An dara hainmfhocal | An teaglaim |
|---|---|---|
| obair | baile | obair bhaile |
| cloch | muileann → muilinn | cloch mhuilinn |
| oíche | geimhreadh → geimhridh | oíche gheimhridh |
Ní hionann an patrún seo agus riail na haidiachta. Is ainmfhocal é baile in obair bhaile, ach is aidiacht é maith in obair mhaith.
Tá srianta ar shéimhiú an dara hainmfhocail. Sa phatrún seo, mar shampla:
- fanann f gan séimhiú i dteaglamaí áirithe, mar deoch fíona, ach tá séimhiú air i dteaglamaí seanbhunaithe eile, mar cearc fhraoigh agus cloch fhaobhair; caithfear gach teaglaim a sheiceáil;
- ní shéimhítear d, t, s tar éis ainmfhocal a chríochnaíonn ar d, n, t, l, s: bean tí.
Ní riail do gach ginideach iad na samplaí seo: is teaglamaí le ginideach uatha iad. Ná cuir séimhiú ar gach ainmfhocal sa ghinideach díreach toisc ainmfhocal baininscneach a bheith roimhe.
Ná meas na patrúin ar fad mar aon riail amháin
Ní bhaineann an srian a fheiceann tú in bean tí leis an aidiacht ar an dóigh chéanna. Bíonn séimhiú ar an aidiacht in bean thallannach, cé go gcríochnaíonn bean ar n agus go dtosaíonn tallannach ar t.
Mar an gcéanna, tá deoch fíona gan séimhiú ar fíona, ach tá deoch fhuar le séimhiú ar an aidiacht fuar.
Bean tí atá inti. — Ainmfhocal sa ghinideach is ea tí.
Bean thallannach atá inti. — Aidiacht is ea tallannach.
Ba mhaith liom deoch fíona. — Ainmfhocal sa ghinideach is ea fíona.
Ba mhaith liom deoch fhuar. — Aidiacht is ea fuar.
Ní chruthaíonn an ginideach séimhiú go huathoibríoch ach oiread: deirtear doras tí, ní doras thí. Is ainmfhocal firinscneach é doras, agus ní bhaineann patrún Alt 4 ach le céadainmfhocal baininscneach uatha, mar obair in obair bhaile. Ní hé neamhshonracht an tí is cúis leis an easpa séimhithe. In doras an tí, tá an t-alt sa fhrása ginideach an tí; fanann t gan séimhiú tar éis an ailt sa ghinideach uatha firinscneach.
Seicliosta úsáide
- Aithin an dara focal: an aidiacht é nó ainmfhocal eile?
- Más aidiacht é, seiceáil inscne, uimhir agus tuiseal: fuinneog mhór, fir mhóra, cóta an fhir mhóir.
- San ainmneach iolra, seiceáil an bhfuil consan caol ag deireadh an ainmfhocail: báid bheaga, ach cailíní beaga.
- Más ainmfhocal sa ghinideach é, ná húsáid riail na haidiachta go huathoibríoch: obair bhaile, ach deoch fíona agus bean tí.
- Seiceáil an struchtúr iomlán: fuinneog mhór, ach tá an fhuinneog mór.
Is é an gaol gramadaí idir na focail, ní a suíomh amháin, a shocraíonn an séimhiú.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
24 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 24 words and review them later.
Focail: Séimhiú i ndiaidh ainmfhocail
24 wordsLast updated November 5, 2026