An aimsir chaite: briathra rialta
Foghlaim an aimsir chaite le briathra rialta: séimhiú, úsáid d’, ceisteanna le ar, ráitis dhiúltacha le níor agus freagraí gearra i gcomhrá laethúil.
Úsáideann tú an aimsir chaite chun a insint cad a rinne tú inné nó ag am eile atá thart. Foghlaimeoidh tú conas briathra rialta a úsáid i ráitis, i gceisteanna agus i bhfreagraí diúltacha.
Rud a tharla san am atá thart
Is minic a bhíonn focail ama mar inné, aréir nó an tseachtain seo caite leis an aimsir chaite.
Ghlan mé an chistin inné.
Cheannaigh Síle arán ar maidin.
D’fhéach muid ar scannán aréir.
Tagann an briathar roimh an duine: Ghlan mé, Cheannaigh Síle.
Foirm an bhriathair
Tosaigh leis an mbunfhoirm: glan, cuir, ceannaigh. Sna patrúin seo, ní chuireann tú deireadh nua leis an mbriathar. Athraíonn tú an tús de réir na rialacha thíos.
| Tús na bunfhoirme | Athrú sa ráiteas | Sampla |
|---|---|---|
| Consan is féidir a shéimhiú | Cuirtear h ina dhiaidh | glan → ghlan mé |
| Guta | Cuirtear d’ roimhe | oscail → d’oscail mé |
| f agus guta nó consan ina dhiaidh | Cuirtear d’ roimhe agus séimhítear f | fág → d’fhág mé; freagair → d’fhreagair mé |
| l, n, r | Ní athraítear an tús | rith → rith mé |
| sc, sp, st | Ní athraítear an tús | stop → stop mé |
Is éard is séimhiú ann anseo ná b → bh, c → ch, d → dh, f → fh, g → gh, m → mh, p → ph, s → sh nó t → th. Ní shéimhítear s roimh c, p, t.
Sa Chaighdeán Oifigiúil, cuir d’ roimh bhriathar a thosaíonn le f sa ráiteas dearfach agus séimhigh f: d’fhág, d’fhreagair.
An dá réimniú agus na daoine
Úsáidtear na rialacha céanna ag tús briathra rialta sa chéad réimniú agus sa dara réimniú.
| Réimniú | Bunfhoirm | Aimsir chaite |
|---|---|---|
| An chéad réimniú | glan | ghlan mé |
| An chéad réimniú | cuir | chuir mé |
| An dara réimniú | ceannaigh | cheannaigh mé |
| An dara réimniú | bailigh | bhailigh mé |
| An dara réimniú | oscail | d’oscail mé |
Coinnigh deireadh na bunfhoirme: ceannaigh → cheannaigh, bailigh → bhailigh.
Is féidir an fhoirm chéanna a úsáid leis na forainmneacha seo:
- ghlan mé, ghlan tú;
- ghlan sé, ghlan sí;
- ghlan muid, ghlan sibh, ghlan siad.
Is í ghlanamar an fhoirm aonfhoclach chaighdeánach. Tá ghlan muid an-choitianta sa chaint, go háirithe i gConnachta. Is leor an patrún le muid a úsáid anseo.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Ceisteanna agus ráitis dhiúltacha
Úsáid ar chun ceist a chur agus níor chun ráiteas diúltach a dhéanamh. Séimhíonn siad an briathar nuair is féidir. Ní choinnítear d’ ina ndiaidh.
| Ráiteas | Ceist | Ráiteas diúltach |
|---|---|---|
| Ghlan tú an seomra. | Ar ghlan tú an seomra? | Níor ghlan tú an seomra. |
| Cheannaigh sí bainne. | Ar cheannaigh sí bainne? | Níor cheannaigh sí bainne. |
| D’oscail sé an doras. | Ar oscail sé an doras? | Níor oscail sé an doras. |
| D’fhág siad an teach. | Ar fhág siad an teach? | Níor fhág siad an teach. |
| Stop an bus anseo. | Ar stop an bus anseo? | Níor stop an bus anseo. |
Scríobh Ar oscail tú an doras?, ní Ar d’oscail tú an doras?
Scríobh Níor fhág mé an teach, ní Níor d’fhág mé an teach.
Freagraí gearra
I bhfreagra gearr, úsáid an briathar arís. Úsáid foirm an ráitis don fhreagra dearfach agus níor leis an mbriathar don fhreagra diúltach.
— Ar ghlan tú an chistin?
— Ghlan. / Níor ghlan.
— Ar oscail tú an fhuinneog?
— D’oscail. / Níor oscail.
— Ar fhág sí an mála anseo?
— D’fhág. / Níor fhág.
Tabhair faoi deara go dtagann d’ ar ais san fhreagra dearfach: D’oscail, D’fhág.
Seicliosta tapa
- Roghnaigh an bhunfhoirm: glan, ceannaigh, oscail.
- I ráiteas, seiceáil an tús: ghlan, cheannaigh, d’oscail.
- I gceist, cuir ar roimh an mbriathar: Ar oscail tú?
- I ráiteas diúltach, cuir níor roimhe: Níor oscail mé.
- Ná húsáid d’ tar éis ar nó níor.
D’oscail mé an doras. → Ar oscail tú an doras? → Níor oscail mé an doras.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
16 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 16 words and review them later.
Focail: An aimsir chaite: briathra rialta
16 wordsLast updated November 5, 2026