An chéad díochlaonadh
Foghlaim patrún an chéad díochlaonta: consan leathan, caolú sa ghinideach uatha, athruithe mar fear/fir, agus iolraí coitianta mar báid agus bóithre.
Baineann ainmfhocail mar bád, fear agus bóthar leis an gcéad díochlaonadh. Foghlaimeoidh tú an patrún sa ghinideach uatha, athruithe mar fear → fir, agus iolraí coitianta mar báid agus bóithre.
An patrún bunúsach
Is grúpa ainmfhocal é díochlaonadh. Bíonn patrúin chosúla ag na hainmfhocail sa ghrúpa nuair a athraíonn a bhfoirm.
Seo príomhphatrún an chéad díochlaonta:
- Is ainmfhocal firinscneach é.
- Críochnaíonn an t-ainmneach uatha ar chonsan leathan.
- Déantar an consan deiridh caol sa ghinideach uatha.
Is é an t-ainmneach uatha an bhunfhoirm a fheiceann tú san fhoclóir. Úsáidtear an ginideach, mar shampla, chun seilbh nó gaol a léiriú.
Tá bád sa chuan.
Tá seol an bháid bán.
Is é bád an t-ainmneach uatha; is é báid an ginideach uatha. Tagann séimhiú air anseo i ndiaidh an.
Caolú sa ghinideach uatha
Sa litriú, bíonn a, o, u roimh chonsan deiridh leathan agus e, i roimh chonsan deiridh caol. Go minic, cuirtear i roimh an gconsan deiridh chun é a chaolú.
| Ainmneach uatha | Ginideach uatha | Sampla leis an alt |
|---|---|---|
| bád | báid | seol an bháid |
| bord | boird | cos an bhoird |
| cat | cait | eireaball an chait |
| páipéar | páipéir | dath an pháipéir |
Tá dhá athrú le feiceáil in an bháid: an caolú ag deireadh an fhocail agus an séimhiú ag a thús. Is cuid de phatrún an díochlaonta é an caolú; baineann an séimhiú anseo leis an alt sa ghinideach uatha firinscneach.
Foghlaim an dá fhoirm le chéile: bád — báid, bord — boird, cat — cait. Cabhraíonn sé sin leat an ginideach a úsáid gan an fhoirm a chumadh gach uair.
Athruithe sa ghuta
Ní leor i a chur isteach i ngach focal. Athraíonn an guta i roinnt ainmfhocal coitianta, ach bíonn an consan deiridh caol sa ghinideach fós.
| Ainmneach uatha | Ginideach uatha | Sampla leis an alt |
|---|---|---|
| fear | fir | ainm an fhir |
| ceann | cinn | barr an chinn |
| mac | mic | aois an mhic |
Tá fear ag an doras. Ní cuimhin liom ainm an fhir.
Tá mac ag Nóra. Deich mbliana atá in aois an mhic.
Ná cuir i isteach go meicniúil. Is iad fir, cinn agus mic na foirmeacha ginideacha, ní feair, ceainn ná maic. Seiceáil an foclóir mura bhfuil an fhoirm ar eolas agat.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An t-iolra: patrún coitianta agus malairtí
I mórán ainmfhocal den chéad díochlaonadh, is ionann foirm an ainmnigh iolra agus foirm an ghinidigh uatha.
| Ainmneach uatha | Ginideach uatha | Ainmneach iolra |
|---|---|---|
| bád | báid | báid |
| cat | cait | cait |
| fear | fir | fir |
| bóthar | bóthair | bóithre |
| doras | dorais | doirse |
Taispeánann bóithre agus doirse nach leor an ginideach uatha chun gach iolra a thuar. Foghlaim an t-iolra mar aon leis an dá fhoirm uatha.
Tá na báid sa chuan. — Ainmneach iolra: níos mó ná bád amháin.
Tá seol an bháid bán. — Ginideach uatha: seol a bhaineann le bád amháin.
Tá na doirse dúnta. — Is é doirse, seachas dorais, an t-ainmneach iolra.
Baineann an chéad díochlaonadh le patrún an ghinidigh uatha go príomha. Ní bhíonn an t-iolra céanna ag gach ainmfhocal sa ghrúpa. Tá rialacha an ghinidigh iolra le foghlaim ar leith.
Seicliosta don úsáid
Nuair a fhoghlaimíonn tú ainmfhocal den chéad díochlaonadh:
- Foghlaim an bhunfhoirm agus an inscne: bád, firinscneach.
- Foghlaim an ginideach uatha: báid.
- Tabhair faoi deara aon athrú sa ghuta: fear → fir.
- Foghlaim an t-ainmneach iolra freisin: báid, ach bóithre.
- Cuir an fhoirm i bhfrása: seol an bháid.
Cuimhnigh ar an gcroíphatrún: consan leathan san ainmneach uatha → consan caol sa ghinideach uatha. Is patrún úsáideach é, ach foghlaim foirmeacha an fhocail le chéile chun botúin a sheachaint.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
9 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 9 words and review them later.
Focail: An chéad díochlaonadh
9 wordsLast updated November 5, 2026