An dara díochlaonadh
Foghlaim patrúin an dara díochlaonadh: an ginideach uatha, caolú agus an foirceann -e, le samplaí coitianta, úsáid an ailt agus foirmeacha iolra.
An patrún bunúsach
Baineann ainmfhocail mar bróg, fuinneog agus scoil leis an dara díochlaonadh. Foghlaimeoidh tú conas a nginideach uatha a dhéanamh agus a úsáid i bhfrásaí simplí. Féachfaidh tú freisin ar roinnt foirmeacha iolra coitianta.
Is grúpa ainmfhocal é díochlaonadh: bíonn patrúin chosúla acu nuair a athraíonn a bhfoirm. Sa dara díochlaonadh, críochnaíonn an ginideach uatha ar -e de ghnáth. Tá patrún eile ag roinnt ainmfhocal ar -ach/-each: gealach → gealaí, báisteach → báistí.
Tá fuinneog sa chistin.
Tá gloine na fuinneoige briste.
Sa dara habairt, léiríonn na fuinneoige cén fhuinneog lena mbaineann an ghloine.
Na hainmfhocail sa ghrúpa
Tá formhór ainmfhocail an dara díochlaonadh baininscneach. Críochnaíonn go leor acu ar chonsan caol, nó ar -óg nó -eog.
- Consan caol: scoil, súil, áit.
- An foirceann -óg: bróg.
- An foirceann -eog: fuinneog.
Tá roinnt ainmfhocal firinscneach sa ghrúpa freisin, mar shampla im agus sliabh.
Ní leor deireadh an fhocail leis féin chun an díochlaonadh a aithint. Foghlaim an t-ainmfhocal, a inscne agus a ghinideach le chéile: bróg — baininscneach — bróige.
An ginideach uatha a dhéanamh
Má tá consan caol ag deireadh an ainmfhocail, cuirtear -e leis de ghnáth. Má tá consan leathan ann, caolaítear é agus cuirtear -e leis de ghnáth. Is féidir leis na gutaí athrú freisin, mar atá in cearc → circe, grian → gréine agus sliabh → sléibhe. Tá patrún eile ag roinnt focal ar -ach/-each: cuirtear -aí/-í in áit an deiridh sin, mar atá in gealach → gealaí agus báisteach → báistí.
Sa tábla seo, taispeánann an i roimh an gconsan deiridh an caolú in bróige agus fuinneoige.
| Ainmneach uatha | Ginideach uatha | An t-athrú |
|---|---|---|
| scoil | scoile | Cuirtear -e leis. |
| súil | súile | Cuirtear -e leis. |
| áit | áite | Cuirtear -e leis. |
| bróg | bróige | Caolaítear g agus cuirtear -e leis. |
| fuinneog | fuinneoige | Caolaítear g agus cuirtear -e leis. |
| im | ime | Cuirtear -e leis. |
| cearc | circe | Athraíonn ea go i agus cuirtear -e leis. |
| grian | gréine | Athraíonn ia go éi agus cuirtear -e leis. |
| sliabh | sléibhe | Athraíonn ia go éi agus cuirtear -e leis. |
| gealach | gealaí | Cuirtear -aí in áit -ach. |
| báisteach | báistí | Cuirtear -í in áit -each. |
Tá athruithe litrithe eile i roinnt focal coitianta. Foghlaim na péirí seo mar aonad: lámh — láimhe, clann — clainne.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An ginideach i bhfrása
Le hainmfhocal baininscneach sa ghinideach uatha, úsáidtear na mar alt. Ní chuirtear séimhiú ar an ainmfhocal ina dhiaidh. Roimh ghuta, cuirtear h leis.
| Ainmneach leis an alt | Frása leis an nginideach |
|---|---|
| an bhróg | dath na bróige |
| an fhuinneog | gloine na fuinneoige |
| an scoil | doras na scoile |
| an áit | ainm na háite |
Le hainmfhocal firinscneach sa ghinideach uatha, úsáidtear an, ní na: barr an tsléibhe, blas an ime. Sa fhrása an tsléibhe, cuirtear t roimh s i ndiaidh an ailt.
Tá doras na scoile ar oscailt.
Tá ainm na háite ar an léarscáil.
Cheannaigh mé punt ime.
Sa sampla deireanach, leanann ime an focal tomhais punt. Níl alt sa fhrása sin.
Ní comhartha iolra i gcónaí é na.
Doras na scoile: scoil amháin, sa ghinideach uatha.
Na scoileanna: níos mó ná scoil amháin, san ainmneach iolra.
An t-iolra a fhoghlaim
Níl aon fhoirceann iolra amháin ag gach ainmfhocal sa dara díochlaonadh. Foghlaim an t-iolra in éineacht leis an bhfoirm uatha.
| Ainmneach uatha | Ainmneach iolra |
|---|---|
| bróg | bróga |
| fuinneog | fuinneoga |
| scoil | scoileanna |
| súil | súile |
Is ionann súile sa ghinideach uatha agus san ainmneach iolra. Tugann an frása iomlán an bhrí duit: dath na súile ach na súile gorma.
Seicliosta gairid
Agus ainmfhocal den dara díochlaonadh á úsáid agat:
- Seiceáil a inscne: tá a bhformhór baininscneach, ach ní iad go léir.
- Don ghinideach uatha, cuimhnigh ar -e agus ar an gcaolú nuair is gá: bróg → bróige. Foghlaim athruithe guta agus patrúin eile freisin: grian → gréine, gealach → gealaí.
- Leis an alt baininscneach, úsáid na: dath na bróige. Leis an alt firinscneach sa ghinideach uatha, úsáid an: barr an tsléibhe.
- Foghlaim an t-iolra ar leithligh: bróg — bróige — bróga.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
13 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 13 words and review them later.
Focail: An dara díochlaonadh
13 wordsLast updated November 5, 2026