An coibhneas díreach: ainmní agus cuspóir
Aithin an t-ainmní agus an cuspóir sa choibhneas díreach, úsáid an mhír a agus séimhiú i gceart, agus seachain forainm breise sna clásail choibhneasta.
Duine nó rud a aithint
Úsáideann tú an coibhneas díreach chun eolas a thabhairt faoi dhuine nó faoi rud: an bhean a scríobh an litir, an litir a scríobh an bhean. Foghlaimeoidh tú conas an t-ainmní agus an cuspóir a aithint agus conas abairtí den dá chineál a dhéanamh.
Is é an t-ainmní an duine nó an rud a dhéanann an gníomh sna samplaí seo. Is é an cuspóir an duine nó an rud a mbaineann an gníomh leis go díreach.
- Scríobh an bhean an litir. Is í an bhean an t-ainmní.
- San abairt chéanna, is í an litir an cuspóir: sin an rud a scríobh sí.
Tugtar réamhtheachtaí ar an ainmfhocal nó ar an ngrúpa ainmfhoclach a dtagann an clásal coibhneasta ina dhiaidh. In an bhean a scríobh an litir, is é an bhean an réamhtheachtaí.
Nuair is ainmní é an réamhtheachtaí
Má dhéanann an réamhtheachtaí an gníomh, cuir a + briathar ina dhiaidh. Ná cuir forainm breise isteach don ainmní céanna.
Scríobh an bhean an litir. → an bhean a scríobh an litir
Sa chlásal seo, is í an bhean a rinne an scríobh. Tagann an cuspóir, an litir, i ndiaidh an bhriathair.
Comhthéacs: Tháinig roinnt daoine chuig an oifig inné.
Seo an bhean a scríobh an litir.
Tá an fear a d’oscail an doras sa chistin anois.
D’imigh na daltaí a chríochnaigh an obair abhaile.
Ní athraíonn ról an réamhtheachtaí de réir a uimhreach: is ainmní é na daltaí sa sampla deireanach, cé go bhfuil sé san iolra.
Nuair is cuspóir é an réamhtheachtaí
Má tá tú ag caint faoin rud a rinne duine, nó faoin duine a chonaic duine eile, is féidir leis an réamhtheachtaí a bheith ina chuspóir. Úsáidtear a + briathar arís, ach tagann an t-ainmní i ndiaidh an bhriathair.
Scríobh an bhean an litir. → an litir a scríobh an bhean
| Ról an réamhtheachtaí | Grúpa ainmfhoclach | Cé a rinne an gníomh? |
|---|---|---|
| Ainmní | an bhean a scríobh an litir | an bhean |
| Cuspóir | an litir a scríobh an bhean | an bhean |
| Ainmní | an buachaill a bhris an cupán | an buachaill |
| Cuspóir | an cupán a bhris an buachaill | an buachaill |
Comhthéacs: Cheannaigh Aoife leabhar inné. Léigh sí é aréir.
Tá an leabhar a cheannaigh Aoife inné ar an mbord.
Thaitin an leabhar a léigh sí aréir léi.
Sa dara sampla, is é sí an t-ainmní: léigh Aoife an leabhar. Ní forainm breise don leabhar é.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An mhír a agus foirm an bhriathair
Is í a an mhír choibhneasta sna samplaí dearfacha seo. Cuireann sí séimhiú ar chonsan más féidir é a shéimhiú: bris → a bhris, ceannaigh → a cheannaigh.
San aimsir chaite, bíonn d’ roimh ghuta nó roimh fh agus guta ina dhiaidh sna briathra a leanann an gnáthphatrún: a d’oscail, a d’fhág. Ní choinnítear do roimh ghnáthchonsan: a bhris, ní a do bhris.
| Bunabairt | Grúpa leis an gcoibhneas díreach |
|---|---|
| Bhris Nóra an cupán. | an cupán a bhris Nóra |
| D’oscail Seán an doras. | an doras a d’oscail Seán |
| D’fhág Máire an mála anseo. | an mála a d’fhág Máire anseo |
| Chonaic mé an fear. | an fear a chonaic mé |
Le briathra neamhrialta, caithfidh tú an fhoirm cheart a aithint. Úsáidtear a chonaic sa choibhneas díreach, ní a bhfaca: an fear a chonaic mé. Díríonn na samplaí anseo ar an aimsir chaite; tá foirmeacha ar leith le foghlaim san aimsir láithreach agus san aimsir fháistineach.
Forainm breise agus débhríocht
Ná déan an réamhtheachtaí a athrá le forainm sa ról céanna laistigh den chlásal díreach.
✓ Seo an bhean a scríobh an litir.
✗ Seo an bhean a scríobh sí an litir.
Tá an dara leagan mícheart má tá sí ag tagairt don bhean chéanna mar ainmní.
✓ Seo an litir a scríobh an bhean.
✗ Seo an litir a scríobh an bhean í.
Ní chuirtear í isteach mar chuspóir breise don litir.
Ní leor an mhír a léi féin chun ról an réamhtheachtaí a aithint. Uaireanta bíonn dhá chiall indéanta.
an fear a chonaic an bhean
- Chonaic an fear an bhean: is ainmní é an fear.
- Chonaic an bhean an fear: is cuspóir é an fear.
Is minic a dhéanann an comhthéacs an bhrí soiléir. Mura bhfuil sé soiléir cé a chonaic cé, tabhair an t-eolas i mbunabairt ar dtús: Chonaic an bhean fear ag an stáisiún. Bhí cóta dearg ar an bhfear sin.
Seiceáil an ról agus an fhoirm
Agus clásal coibhneasta díreach á dhéanamh agat:
- Scríobh an bhunabairt: Cheannaigh Aoife an leabhar.
- Roghnaigh an réamhtheachtaí: Aoife nó an leabhar.
- Cuir a agus foirm cheart an bhriathair ina dhiaidh.
- Fág an cuspóir nó an t-ainmní eile sa chlásal, de réir na brí.
- Seiceáil nach bhfuil forainm breise agat don réamhtheachtaí céanna.
Ainmní: Seo Aoife, a cheannaigh an leabhar.
Cuspóir: Seo an leabhar a cheannaigh Aoife.
Is é an difríocht lárnach ná ról an réamhtheachtaí: cé a rinne an gníomh, nó cé nó cad a bhain leis an ngníomh mar chuspóir.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026