An modh coinníollach: foirmeacha rialta agus neamhrialta
Foirmeacha rialta agus neamhrialta an mhodha choinníollaigh: na deirí pearsanta, athruithe tosaigh agus patrúin cheisteacha agus dhiúltacha choitianta.
Gníomh a shamhlú
Úsáideann tú an modh coinníollach chun a rá cad a dhéanfá i gcás áirithe. Anseo, foghlaimeoidh tú na foirmeacha rialta agus neamhrialta, na deirí pearsanta, agus na hathruithe a thagann i gceisteanna agus in abairtí diúltacha.
Tá an rothar ródhaor dom. Cheannóinn é dá mbeadh an t-airgead agam.
Táimid gnóthach inniu. Rachaimis libh dá mbeadh am againn.
Léiríonn cheannóinn agus rachaimis gníomhartha samhlaithe, ní gníomhartha atá cinnte. Is féidir na foirmeacha céanna a úsáid in iarratais bhéasacha: An gcabhrófá liom?
Na foirmeacha rialta
Tá dhá phríomhphatrún ann. Sa chéad réimniú, feictear -f-, mar atá in mholfainn. Sa dara réimniú, feictear -ó- nó -eo-, mar atá in cheannóinn agus d’imreoinn.
| Pearsa | Mol | Ceannaigh | Imir |
|---|---|---|---|
| mé | mholfainn | cheannóinn | d’imreoinn |
| tú | mholfá | cheannófá | d’imreofá |
| sé / sí | mholfadh sé / sí | cheannódh sé / sí | d’imreodh sé / sí |
| muid | mholfaimis | cheannóimis | d’imreoimis |
| sibh | mholfadh sibh | cheannódh sibh | d’imreodh sibh |
| siad | mholfaidís | cheannóidís | d’imreoidís |
Sa chéad réimniú, braitheann litriú an deiridh ar an ngas:
- Gas leathan: glan → ghlanfainn, ghlanfá, ghlanfadh sé.
- Gas caol: bris → bhrisfinn, bhrisfeá, bhrisfeadh sí.
Sa dara réimniú, foghlaim an gas leis an mbriathar: ceannaigh → cheannóinn; imir → d’imreoinn.
Tá an phearsa istigh i bhfoirmeacha ar nós mholfainn, mholfá agus mholfaidís. Ní gá mé, tú ná siad a chur leo.
Úsáid réigiúnach: Cloisfidh tú mholfadh muid freisin, go háirithe i nGaeilge Uladh. Tá mholfaimis agus mholfadh muid araon inghlactha.
Tús an bhriathair
San abairt dhearfach neamhspleách, cuirtear séimhiú ar an mbriathar nuair is féidir:
- mol → mholfainn;
- bris → bhrisfinn;
- ceannaigh → cheannóinn.
Cuirtear d’ roimh ghuta agus roimh fh i bhfoirmeacha séimhithe na mbriathra a thosaíonn le f, cibé acu guta nó consan a leanann fh:
- ól → d’ólfainn;
- imir → d’imreoinn;
- fan → d’fhanfainn;
- fliuch → d’fhliuchfainn.
D’ólfainn cupán tae, ach ní ólfainn caife anois.
D’fhanfaimis anseo dá mbeadh seomra ar fáil.
Ní chuirtear d’ roimh gach briathar séimhithe: mholfainn, ní d’mholfainn.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Na briathra neamhrialta
Foghlaim na foirmeacha seo mar aonad. Ní féidir gas an mhodha choinníollaigh a thuar i gcónaí ó bhunfhoirm an bhriathair.
| Briathar | mé | tú | sé / sí |
|---|---|---|---|
| abair | déarfainn | déarfá | déarfadh sé / sí |
| beir | bhéarfainn | bhéarfá | bhéarfadh sé / sí |
| bí | bheinn | bheifeá | bheadh sé / sí |
| clois | chloisfinn | chloisfeá | chloisfeadh sé / sí |
| déan | dhéanfainn | dhéanfá | dhéanfadh sé / sí |
| faigh | gheobhainn | gheofá | gheobhadh sé / sí |
| feic | d’fheicfinn | d’fheicfeá | d’fheicfeadh sé / sí |
| ith | d’íosfainn | d’íosfá | d’íosfadh sé / sí |
| tabhair | thabharfainn | thabharfá | thabharfadh sé / sí |
| tar | thiocfainn | thiocfá | thiocfadh sé / sí |
| téigh | rachainn | rachfá | rachadh sé / sí |
Tabhair aird ar leith ar bheifeá, gheofá agus rachfá. Ní leor deireadh nua a chur in áit -inn sna foirmeacha bheinn, gheobhainn agus rachainn.
Seo roinnt foirmeacha iolra úsáideacha:
- bí: bheimis, bheadh sibh, bheidís;
- faigh: gheobhaimis, gheobhadh sibh, gheobhaidís;
- téigh: rachaimis, rachadh sibh, rachaidís.
Thabharfainn cabhair duit dá mbeinn saor.
Dhéanfadh sí an obair, ach níl am aici.
Bheidís sásta teacht linn.
Ceisteanna agus abairtí diúltacha
Úsáid an i gceist agus ní in abairt dhiúltach. Go ginearálta, tagann urú i ndiaidh an agus séimhiú i ndiaidh ní. Ní choinnítear d’ i ndiaidh na míreanna seo.
| Dearfach | Ceist | Diúltach |
|---|---|---|
| cheannófá | an gceannófá? | ní cheannófá |
| d’ólfá | an ólfá? | ní ólfá |
| d’fhanfá | an bhfanfá? | ní fhanfá |
| d’fheicfeá | an bhfeicfeá? | ní fheicfeá |
| thiocfá | an dtiocfá? | ní thiocfá |
| bheifeá | an mbeifeá? | ní bheifeá |
| rachfá | an rachfá? | ní rachfá |
| déarfá | an ndéarfá? | ní déarfá |
Imíonn d’ de d’fheicfeá sa cheist an bhfeicfeá? agus san abairt dhiúltach ní fheicfeá.
Ní shéimhítear déarfainn, déarfá ná na foirmeacha eile de abair i ndiaidh ní.
Úsáidtear dá chun coinníoll samhlaithe a chur in iúl agus tagann urú ina dhiaidh: dá mbeadh an t-airgead agam, dá mbeinn saor.
Tá foirmeacha spleácha ar leith ag faigh: úsáidtear iad i ndiaidh míreanna ar nós an agus ní.
| Pearsa | Dearfach | Ceist | Diúltach |
|---|---|---|---|
| mé | gheobhainn | an bhfaighinn? | ní bhfaighinn |
| tú | gheofá | an bhfaighfeá? | ní bhfaighfeá |
| sé | gheobhadh sé | an bhfaigheadh sé? | ní bhfaigheadh sé |
Coinnigh an difríocht seo i gcuimhne: gheobhainn, ach ní bhfaighinn. Ní úsáidtear ní gheobhainn sa Chaighdeán.
— An gceannófá an cóta sin?
— Cheannóinn, ach ní bhfaighinn mórán úsáide as.
Seicliosta gearr
Sula n-úsáideann tú an modh coinníollach:
- Aimsigh an patrún: mholfainn, cheannóinn, nó foirm neamhrialta mar rachainn.
- Roghnaigh an phearsa: cheannóinn, cheannófá, cheannódh sí.
- Seiceáil tús an bhriathair: d’ólfá, ach an ólfá? agus ní ólfá.
- Cuimhnigh ar na foirmeacha speisialta: ní déarfainn agus ní bhfaighinn.
Mar achoimre: roghnaigh an gas, cuir an deireadh cuí don phearsa leis, agus déan an t-athrú tosaigh atá de dhíth. Mar shampla: mol + -fá → mholfá / an molfá? → an molfá?
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
20 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 20 words and review them later.
Focail: An modh coinníollach: foirmeacha rialta agus neamhrialta
20 wordsLast updated November 5, 2026