An séimhiú: fuaim agus litriú
Aithin an séimhiú i bhfocail Ghaeilge: h sa litriú, na naoi gconsan a athraíonn, fuaimeanna coitianta agus samplaí simplí le mo agus do mar chabhair.
Cad is séimhiú ann?
Athraíonn séimhiú tús focail: athraíonn an fhuaim agus an litriú. Sa litriú, cuirimid h i ndiaidh an chéad chonsain. Is consain iad litreacha mar b, c agus m.
bád → mo bhád
mála → mo mhála
Tá h sa litriú anois. Tá fuaim eile ag tús an fhocail freisin.
Na naoi gconsan
Is féidir séimhiú a chur ar na naoi gconsan seo. Tar éis mo agus do, bíonn séimhiú ar na consain seo ag tús focail, ach ní ar sc, sm, sp ná st: mo scoil, mo smig, do sparán, mo stól.
| Consan | Le séimhiú | Sampla |
|---|---|---|
| b | bh | bád → mo bhád |
| c | ch | cat → mo chat |
| d | dh | doras → mo dhoras |
| f | fh | fuinneog → m'fhuinneog |
| g | gh | gairdín → mo ghairdín |
| m | mh | mála → mo mhála |
| p | ph | póca → mo phóca |
| s | sh | súil → mo shúil |
| t | th | teach → mo theach |
Ní chuirimid h i ndiaidh l, n ná r mar chomhartha séimhithe: mo lámh, mo nead, mo rothar.
An fhuaim a chloiseann tú
Ní dhá fhuaim ar leith iad an consan agus h. Léiríonn siad fuaim nua le chéile.
- ph: fuaim f, mar atá i mo phóca.
- sh agus th: fuaim h, mar atá i mo shúil agus mo theach.
- fh: ní chloistear an f ná an h. I m'fhuinneog, tosaíonn fuaim an ainmfhocail leis an nguta u.
- ch: i mo chat, tá an fhuaim chéanna ag ch agus atá ag ch in loch.
Ní bhíonn an fhuaim chéanna ag bh, ch, dh, gh nó mh i ngach focal. Bíonn tionchar ag na gutaí in aice leo ar an bhfuaim. Bíonn difríochtaí idir na canúintí freisin. Éist leis an bhfocal iomlán.
Sampla canúna — an Mhumhain agus Connacht: in mo bhád agus mo mhála, is minic a chloistear fuaim v sa Mhumhain agus fuaim w i gConnacht.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
An litriú i bhfocail agus in abairtí
Coinnigh an chéad litir. Cuir h díreach ina diaidh. Ní athraíonn an chuid eile den fhocal sna samplaí seo.
peann → do pheann
Cá bhfuil do pheann?
cóta → mo chóta
Tá mo chóta anseo.
fón → m'fhón
Tá m'fhón sa mhála.
Scríobh mo bhád, ní mo hbád. Tagann h i ndiaidh b, ní roimhe.
Scríobh m'fhón, ní mo fhón. Tá fh sa litriú, cé nach gcloiseann tú é. Roimh fh agus guta ina dhiaidh, úsáidimid m' agus d' in áit mo agus do: m'fhón, d'fhón.
Seiceáil thapa
- Aithin an chéad chonsan: mála → m.
- Tar éis mo nó do, cuir h i ndiaidh ceann de na naoi gconsan thuas: mo mhála, do mhála. Ná cuir séimhiú ar sc, sm, sp ná st: mo scoil, mo stól. Roimh fh agus guta ina dhiaidh, úsáid m' nó d': m'fhón, d'fhón.
- Abair an focal leis an bhfuaim nua, ní leis an mbunfhuaim.
Cuimhnigh: consan + h sa litriú; fuaim athraithe sa chaint. Le fh, ní chloistear an consan séimhithe.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026