C1 · AdvancedLesson 1 of 2

An t-ainm briathartha: ainmní intuigthe agus débhríocht

Aithin ainmní intuigthe an ainm bhriathartha, rianaigh tagairt na bhforainmneacha agus soiléirigh abairtí débhríocha le comhthéacs nó le clásal iomlán.

Cé a dhéanann an gníomh?

Ní bhíonn ainmní an ainm bhriathartha luaite go follasach i gcónaí. Is minic a thuigtear é ón bpríomhchlásal nó ón gcomhthéacs. Chun abairt chasta a thuiscint nó a scríobh go soiléir, caithfidh tú idirdhealú a dhéanamh idir an té a dhéanann an gníomh, cuspóir an ghnímh agus na daoine eile a luaitear.

Sa cheacht seo, ciallaíonn ainmní intuigthe an duine nó an rud a thuigtear a bheith ag déanamh an ghnímh, cé nach bhfuil sé ainmnithe go follasach sa fhrása ainm bhriathartha.

Gheall Máire an doras a dhúnadh.

Is í Máire a thug an gealltanas agus a dhúnfaidh an doras de réir an ghealltanais. Is é an doras cuspóir a dhúnadh, ní a ainmní.

Is iad na príomhspriocanna ná:

  • ainmní intuigthe a aithint ón struchtúr agus ón mbrí;
  • idirdhealú a dhéanamh idir tagairt shoiléir agus tagairt éiginnte;
  • débhríocht a bhaint nuair a d'fhéadfadh sí cur isteach ar an tuiscint.

An príomhchlásal mar threoir

Ní leor an t-ainm is gaire don ainm briathartha a roghnú. Bíonn brí an phríomhbhriathair agus na comhlánuithe a ghabhann leis ríthábhachtach.

Abairt Cé a dhéanann gníomh an ainm bhriathartha? An leid
Gheall Máire an doras a dhúnadh. Máire Is í a thug an gealltanas.
D'iarr Máire ar Sheán an doras a dhúnadh. Seán Is air a rinneadh an iarraidh.
Thug Máire cead do Sheán imeacht. Seán Is dó a tugadh an cead.
Chinn Seán fanacht. Seán Is é a rinne an cinneadh.

Sa dara sampla, is í Máire ainmní d'iarr, ach is é Seán ainmní intuigthe a dhúnadh. Ní gá, mar sin, gurb ionann ainmní an phríomhchlásail agus ainmní intuigthe an ainm bhriathartha.

Ná déan riail ghinearálta den phatrún Gheall Máire…. Athraíonn an gaol nuair a athraíonn an príomhbhriathar agus an tógáil: D'iarr Máire ar Sheán…

Ainmní follasach: ainm nó forainm

I dtógálacha áirithe, is féidir ainmní an ainm bhriathartha a lua le do. Feictear é seo go soiléir i bhfrásaí ama.

Tar éis do Mháire an litir a léamh, chuir Seán sa chomhad í.

Is í Máire a léigh an litir. Is é Seán a chuir sa chomhad í. Tagraíonn í don litir.

Anseo, socraíonn do Mháire cé a léigh an litir. Ní athraíonn ainmní an phríomhchlásail an tagairt sin.

Is féidir forainm réamhfhoclach a úsáid in áit an ainm:

Tar éis di an litir a léamh, chuir Seán sa chomhad í.

Léiríonn di gur duine baineann atá i gceist, ach ní ainmníonn sé an duine sin. Má luadh Máire agus Bríd araon sa chomhthéacs, d'fhéadfadh an tagairt a bheith éiginnte.

Ní hionann ainmní a chur in iúl le forainm agus an duine a shainaithint gan débhríocht. Is féidir leis an struchtúr a bheith iomlán agus tagairt an fhorainm a bheith doiléir fós.

Quick check

Try one question now.

1
Gheall an bainisteoir don fhoireann an sceideal a sheoladh. De réir an ghealltanais, is a sheolfaidh an sceideal.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Cad a shocraíonn an comhthéacs?

Uaireanta, ní shocraíonn an abairt ina haonar cé a dhéanfaidh an gníomh. Ní gá gur botún gramadaí é sin: b'fhéidir go bhfuil an t-eolas soiléir don chainteoir agus don éisteoir cheana féin.

Smaoinigh ar an abairt seo:

Tá sé in am imeacht.

Ní ainmní follasach imeacht é sé anseo. Gan comhthéacs breise, níl a fhios againn cé atá le himeacht.

Comhthéacs An bhrí a thuigtear
Deir tú le do chairde é agus sibh ag ullmhú don bhus. Tá sé in am daoibh imeacht le chéile.
Deir tú leat féin é agus tú déanach don obair. Tá sé in am duit féin imeacht.

Más gá an duine a shonrú, abair Tá sé in am dom imeacht, Tá sé in am duit imeacht nó Tá sé in am dúinn imeacht.

Is féidir tagairt ghinearálta a bheith ann freisin:

Is maith siúl gach lá.

Ní gá duine ar leith a lorg mar ainmní intuigthe siúl: is ráiteas ginearálta é. Níor cheart tagairt ghinearálta den chineál seo a mheas mar dhébhríocht lochtach.

Débhríocht a bhaint go cruinn

Roghnaigh an leasú de réir na faidhbe. Má tá tagairt fhorainm doiléir, is minic gur leor ainm a chur ina áit. Má tá gaol na ngníomhartha féin doiléir, d'fhéadfadh clásal ina bhfuil briathar finideach a bheith níos soiléire.

Comhthéacs: Tá Pól agus Seán luaite sa téacs.

Tar éis dó an doras a dhúnadh, d'imigh Pól.

Gan tuilleadh comhthéacs, d'fhéadfadh dó tagairt do Phól nó do Sheán.

  • Más é Pól a dhún é: Tar éis do Phól an doras a dhúnadh, d'imigh sé.
  • Más é Seán a dhún é: Tar éis do Sheán an doras a dhúnadh, d'imigh Pól.
  • Chun an dara brí a chur in iúl le clásal ama iomlán: Nuair a bhí an doras dúnta ag Seán, d'imigh Pól.

Coinníonn an leagan deireanach an t-eolas go raibh an dúnadh críochnaithe roimh imeacht Phóil. Agus tú ag athscríobh, caomhnaigh an gaol ama chomh maith le cé a rinne gach gníomh.

Má tá beirt den inscne chéanna luaite, is minic gur soiléire an t-ainm a athrá ná brath ar dó nó di. Ní gá gach athrá a sheachaint i scríbhneoireacht mhaith.

Seicliosta don léamh agus don scríobh

  1. Aimsigh an t-ainm briathartha agus fiafraigh: cé a dhéanann an gníomh seo?
  2. Scar an t-ainmní intuigthe ón gcuspóir: in an doras a dhúnadh, is é an doras an rud a dhúntar.
  3. Scrúdaigh brí agus struchtúr an phríomhchlásail: gheall Máire, d'iarr Máire ar Sheán, thug Máire cead do Sheán.
  4. Má tá forainm ann, seiceáil cé dó a dtagraíonn sé sa chomhthéacs.
  5. Mura bhfuil an tagairt soiléir agus má tá an t-idirdhealú tábhachtach, luaigh an duine nó athscríobh an clásal.

Is í an bhrí sa struchtúr iomlán an treoir — ní suíomh an ainm amháin. Fág an t-ainmní intuigthe nuair atá sé soiléir; cuir in iúl go follasach é nuair is gá idirdhealú a dhéanamh.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Last updated November 5, 2026