C2 · ProficientLesson 1 of 2

Athrú réime idir insint agus comhrá

Foghlaim conas réim a athrú idir insint agus comhrá trí ghuth, tagairt, aimsir agus rithim a rialú, gan brí ná pearsantacht na gcarachtar a chailliúint.

By the flumi team About 9 min read 8 vocabulary wordsGrammar learning path: Guthanna a chaomhnú san athscríobh

Nuair a aistríonn téacs ón insint go dtí an comhrá, féadfaidh an réim athrú: athraíonn an gaol leis an léitheoir, an méid a deirtear go follasach agus an chaoi a gcuirtear dearcadh in iúl. Is é an dúshlán ná guth an reacaire agus guthanna na gcarachtar a idirdhealú gan an téacs a dhéanamh mínádúrtha ná an bhrí a shaobhadh.

Guth agus réim: ní hionann iad

Is é atá i gceist le réim anseo ná na roghanna teanga a oireann don suíomh, don lucht éisteachta agus don chuspóir. Baineann guth leis an bpearsantacht agus leis an dearcadh a aithníonn tú sa chaint nó san insint. Féadfaidh an carachtar céanna réim amháin a úsáid lena dheirfiúr agus réim eile os comhair coiste, gan a ghuth féin a chailleadh.

Ní gá don insint a bheith foirmiúil ná don chomhrá a bheith neamhfhoirmiúil. Féadfaidh reacaire labhairt go dlúth leis an léitheoir; féadfaidh carachtar teanga oifigiúil a úsáid chun údarás nó fad a chruthú.

Insint réasúnta neodrach: D’iarr an cathaoirleach ar Mháire an cinneadh a mhíniú.

Comhrá foirmiúil: “An bhféadfá bunús an chinnidh a shoiléiriú dúinn, le do thoil?”

Comhrá idir daoine a bhfuil aithne mhaith acu ar a chéile: “Cén fáth a ndearna tú é sin, a Mháire?”

Ní athruithe maisiúla amháin iad seo: cuireann an dara ceist an gníomh i leith Mháire ar bhealach níos dírí. Agus réim á hathrú agat, scrúdaigh an bhfuil athrú tagtha ar an bhfreagracht nó ar an gcúiseamh freisin.

Lipéid chainte sa Ghaeilge: Úsáidtear arsa le caint dhíreach: “Tuigim,” arsa Máire. Is féidir dúirt a úsáid leis an gcaint dhíreach freisin: “Tuigim,” a dúirt Máire. Sa chaint indíreach, úsáidtear briathar tuairiscithe: Dúirt Máire gur thuig sí. Ní chuirtear arsa in áit dúirt sa struchtúr sin. Is gnáthlipéad sa scéalaíocht é arsa; ní thugann sé le fios ann féin go bhfuil caint an charachtair foirmiúil nó neamhfhoirmiúil.

Ó eolas don léitheoir go comhthéacs roinnte

Is minic a bhíonn ar an reacaire daoine, cúiseanna agus cúinsí a ainmniú don léitheoir. Sa chomhrá, féadfaidh na cainteoirí brath ar a bhfuil feicthe nó ráite acu cheana. Dá bhrí sin, ní leor focail fhoirmiúla a mhalartú ar fhocail choitianta: athraíonn an méid eolais is gá a rá.

Gné Rogha san insint Rogha sa chomhrá
Tagairt Duine nó rud a ainmniú don léitheoir Forainm nó focal taispeántach má tá an tagairt soiléir
Míniú Cúis a lua go follasach An chúis a fhágáil le tuiscint má tá sí ar eolas
Struchtúr Abairt a sheasann léi féin Freagra gearr a bhraitheann ar an seal roimhe
Dearcadh Dearcadh an charachtair a thuairisciú Amhras, drogall nó cinnteacht a chur in iúl sa chaint féin

Insint: Ní raibh Nóra sásta an litir a sheoladh sula mbeadh sí léite ag Seán.

Comhrá:

“An seolfaimid an litir?”

“Ní sheolfaimid. Ní go fóill. Níl sí léite ag Seán.”

Tá Ní go fóill intuigthe de bharr na ceiste agus an fhreagra a tháinig roimhe. Ní locht gramadaí é freagra éilipseach den sórt sin: fágtar ábhar ar lár atá ar fáil sa chomhthéacs.

Ná fág tagairt riachtanach ar lár ar mhaithe le nádúrthacht. Má tá dhá litir luaite sa radharc, seans nach leor í ná an litir sin chun an ceann atá i gceist a aithint.

Pearsa, áit agus am ag teorainn an chomhrá

Sa chaint dhíreach, is ón gcainteoir a thuigtear mé, anseo agus amárach. San insint, ní mór duit a shocrú cén duine, cén áit agus cén tráth atá mar phointe tagartha. Ní bhíonn comhfhreagras seasta focal ar fhocal idir an dá leagan.

An chaint ar an Luan, ag an stáisiún:

“Beidh mé anseo amárach,” arsa Aoife.

Insint a scríobhtar níos déanaí:

Dúirt Aoife go mbeadh sí ag an stáisiún an lá dár gcionn.

Sa dara leagan, coinníonn sí, ag an stáisiún agus an lá dár gcionn an tagairt soiléir don léitheoir. Cuireann go mbeadh an teacht i láthair mar rud a bhí le tarlú tar éis na cainte.

Ní riail mheicniúil í, áfach, go gcuirtear gach briathar siar in aimsir tar éis dúirt.

“Tá an doras faoi ghlas anois.”

Tuairisc ar staid a bhaineann leis an am i láthair fós: Dúirt sí go bhfuil an doras faoi ghlas anois.

Tuairisc ar staid ag tráth na cainte: Dúirt sí go raibh an doras faoi ghlas ag an am.

Roghnaíonn tú an aimsir de réir na peirspictíochta ama agus na brí atá le caomhnú, ní de réir aimsir an bhriathair thuairiscithe amháin.

Quick check

Try one question now.

1
Bíonn greann tirim ag Úna lena cairde agus ina hóráidí oifigiúla. Cosnaíonn sí an seasamh céanna sa dá shuíomh, ach úsáideann sí teanga níos foirmiúla sna hóráidí. Athraíonn , agus maireann tréith dá guth.

Check your answer when you are ready. No sign-in needed.

Rithim an chomhrá agus fórsa na cainte

Bíonn comhrá scríofa roghnaithe agus cumtha; ní gá gur tras-scríobh iomlán den chaint bheo é. Is féidir le hathrá, sos nó freagra gearr teannas a chruthú. Má chuirtear an iomarca díobh isteach, áfach, féadfaidh an guth éirí saorga.

  • Úsáid athrá nuair a léiríonn sé drogall, béim nó deacracht leis an bhfreagra.
  • Úsáid ceist ghearr nuair atá an t-eolas riachtanach sa seal roimhe.
  • Úsáid focail chomhrá agus nathanna comhrá de réir a bhfeidhme, ní mar mhaisiúchán: “Bhuel, níl mé cinnte” chun freagra drogallach a thabhairt isteach; “Ar ndóigh, cabhróidh mé leat” chun an chabhair a chur i láthair mar rud a bhfuiltear ag súil leis.
  • Coinnigh abairt iomlán nuair a oireann sí don charachtar nó do thromchúis an tsuímh.

Réim agus canúint: Baineann bhuel go háirithe le rithim na cainte; úsáidtear ar ndóigh sa chomhrá agus san insint araon. Ní comhartha ar chanúint ar leith ceachtar acu ann féin. Braitheann a bhfórsa ar an gcomhthéacs: féadfaidh ar ndóigh dearbhú cairdiúil a dhéanamh, nó mífhoighne a léiriú má mheasann an cainteoir gur cheart an freagra a bheith soiléir cheana.

Sa Ghaeilge, déan idirdhealú freisin idir duine a ainmniú agus labhairt leis: D’fhreagair Seán san insint, ach “Freagair mé, a Sheáin” sa chomhrá. Tá a Mháire sa chéad chuid ina shampla den ghairmeach céanna. Ní comhartha neamhfhoirmiúlachta ann féin é an gairmeach: féadfaidh “A Chathaoirligh, an bhféadfainn ceist a chur?” a bheith oiriúnach ag cruinniú foirmiúil. Cuireann an seoladh díreach an gaol idir na cainteoirí chun tosaigh; féadfaidh sé impí nó dúshlán a threisiú de réir an chomhthéacs.

Insint: Chuir Eoin i gcuimhne do Nóra go raibh an gealltanas tugtha aici cheana.

Comhrá: “Nach ndúirt tú go gcabhrófá liom?”

Insint ar ghníomh eile: D’fhiafraigh Eoin de Nóra an raibh gealltanas tugtha aici cabhrú leis.

Comhrá: “An ndúirt tú go gcabhrófá liom?”

Sa chéad cheist, léiríonn Eoin go bhfuil súil aige go n-aithneoidh Nóra an gealltanas. D’fhéadfadh an cheist feidhmiú mar mheabhrúchán nó mar agóid, ag brath ar an gcomhthéacs. Tá an dara ceist níos oiriúnaí d’iarraidh ar eolas gan an ionchas céanna a chur in iúl.

Sula n-athraíonn tú abairt insinte ina líne chomhrá, ainmnigh an gníomh atá á dhéanamh ag an gcainteoir: ag fiafraí, ag impí, ag séanadh, ag gearán nó ag seachaint freagra. Ansin roghnaigh an fhoirm a oireann dó.

Guth an charachtair laistigh den insint

Ní gá teorainn lom a bheith idir an dá ghuth. Féadfaidh an insint fanacht sa tríú pearsa agus focail mheasúnaithe nó rithim cheisteach an charachtair a ghlacadh chuici féin.

Chuir Síle an litir sa tarraiceán. Iarratas eile fós! An raibh deireadh ar bith leis an obair seo? Níor oscail sí an clúdach.

Tá an creat insinte sa tríú pearsa, ach tugann eile fós, an cheist agus an obair seo an léitheoir i dtreo dhearcadh Shíle. Ní chuirtear na focail i láthair mar chaint inchloiste.

Tá sé tábhachtach go mbeadh an léitheoir in ann an t-athrú gutha a leanúint. Dá gcuirfí carachtar eile isteach díreach roimh an gceist, d’fhéadfadh sé a bheith doiléir cé leis an mífhoighne.

Ní gá gach focal mothúchánach san insint a chur i leith carachtair. Féadfaidh an reacaire féin breithiúnas a thabhairt. Is é comhthéacs an tsleachta a threoraíonn an léamh.

Seicliosta don athrú réime

Agus tú ag athscríobh sleachta, déan na seiceálacha seo san ord seo:

  1. Socraigh cé atá ag labhairt nó ag measúnú. An é an reacaire nó carachtar atá freagrach as na focail?
  2. Caomhnaigh an gníomh cumarsáide. Ná déan cúiseamh d’iarraidh neodrach ar eolas de thaisme.
  3. Seiceáil na tagairtí. Cé hé mé? Cá bhfuil anseo? Cén lá atá i gceist le amárach?
  4. Roghnaigh an méid eolais is gá. Fág ábhar ar lár sa chomhrá nuair is féidir leis an éisteoir é a thuiscint; tabhair dóthain don léitheoir fós.
  5. Léigh an t-aistriú os ard. An oireann an rithim don ghuth agus don suíomh, gan foirmiúlacht ná neamhfhoirmiúlacht éigeantach?

Is í an sprioc ná athrú réime atá inchreidte agus inrianaithe: guthanna ar leith, tagairtí soiléire agus brí atá faoi do smacht.

You reached the end

You reached the end

Now make it stick.

Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.

Practice exercises

Was this lesson helpful?

Vocabulary in this lesson

8 words, ready to study.

Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.

Save any of these 8 words and review them later.

Focail: Athrú réime idir insint agus comhrá

8 words

Last updated November 5, 2026