Codáin, céatadáin agus deachúlacha
Foghlaim conas codáin, céatadáin agus deachúlacha a léamh agus a úsáid go cruinn le cainníochtaí, le praghsanna agus le grúpaí daoine sa ghnáthchaint.
Páirt d’iomlán a chur in iúl
Úsáideann tú codáin, céatadáin agus deachúlacha chun cainníochtaí nach slánuimhreacha iad a chur in iúl. Bíonn siad úsáideach agus tú ag caint faoi bhia, praghsanna nó torthaí suirbhé.
Is féidir an chainníocht chéanna a scríobh ar thrí bhealach: ½ = 50% = 0.5.
- Léiríonn codán roinnt ina chodanna cothroma.
- Léiríonn céatadán méid as gach céad.
- Léiríonn na digití tar éis an phointe dheachúla codanna d’aonad.
Codáin choitianta
Seo roinnt codán a bhíonn úsáideach sa ghnáthshaol:
| Codán | I bhfocail | Brí |
|---|---|---|
| ½ | leath | cuid amháin as dhá chuid chothroma |
| ⅓ | trian | cuid amháin as trí chuid chothroma |
| ¼ | ceathrú | cuid amháin as ceithre chuid chothroma |
| ⅔ | dhá thrian | dhá chuid as trí chuid chothroma |
| ¾ | trí cheathrú | trí chuid as ceithre chuid chothroma |
Tabhair faoi deara an séimhiú sna foirmeacha dhá thrian agus trí cheathrú. Foghlaim na foirmeacha seo mar aonaid úsáideacha.
Chun a rá cén t-iomlán atá i gceist, is féidir de a úsáid. Déantar den de de + an, agus de na a úsáidtear san iolra.
Ghearr mé an píotsa ina cheithre chuid chothroma. D’ith mé cuid amháin: ceathrú den phíotsa.
Tá naonúr sa ghrúpa. Tá seisear acu anseo: dhá thrian den ghrúpa.
Tá trí cheathrú de na ticéid díolta.
Tá an patrún leath + ainmfhocal sa ghinideach an-choitianta freisin: leath an chíste, leath an airgid.
Chaith mé leath an airgid. Tá an leath eile agam fós.
Céatadáin: faoin gcéad
Léitear an comhartha % mar faoin gcéad. Mar shampla, ciallaíonn 20% fiche as gach céad.
| Scríofa | Léite |
|---|---|
| 10% | deich faoin gcéad |
| 25% | fiche a cúig faoin gcéad |
| 50% | caoga faoin gcéad |
| 100% | céad faoin gcéad |
Úsáid de, den nó de na chun a rá cén t-iomlán lena mbaineann an céatadán.
Tá céad duine sa chlub. Tá caoga acu faoi bhun tríocha bliain d’aois: 50% de na baill.
Tá 25% den obair déanta. Sin ceathrú den obair.
Bhí praghas €80 ar an gcóta. Tá lascaine 10% air anois: laghdú €8. Is é €72 an praghas nua.
Coinnigh an nath faoin gcéad mar atá sé. Ná fág an t-urú ar lár: faoin gcéad, ní faoin céad.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Deachúlacha a léamh
Sna samplaí seo, úsáidtear pointe deachúil. Léigh an uimhir roimh an bpointe mar ghnáthmhaoluimhir. Ansin abair pointe agus léigh gach digit ina haonar.
| Scríofa | Léite |
|---|---|
| 0.5 | náid pointe a cúig |
| 1.25 | a haon pointe a dó a cúig |
| 2.75 | a dó pointe a seacht a cúig |
| 3.04 | a trí pointe náid a ceathair |
Tar éis an phointe, ná léigh na digití mar aon slánuimhir amháin. In 1.25, abair a dó a cúig, ní fiche a cúig. Ná fág náid ar lár má tá sí idir an pointe agus digit eile: 3.04.
Is féidir deachúil a úsáid i gcéatadán freisin:
2.5% — a dó pointe a cúig faoin gcéad.
Le praghsanna, is minic a ainmnítear na heorónna agus na ceinteanna seachas an pointe a léamh.
€2.50 — dhá euro agus caoga cent.
Na trí bhealach a cheangal le chéile
| Codán | Céatadán | Deachúil |
|---|---|---|
| leath | 50% | 0.5 |
| ceathrú | 25% | 0.25 |
| trí cheathrú | 75% | 0.75 |
Sula léann tú cainníocht os ard:
- Aithin an cineál: codán, céatadán nó deachúil.
- Le codán, roghnaigh an fhoirm cheart: leath, dhá thrian, trí cheathrú.
- Le céatadán, abair faoin gcéad i ndiaidh na huimhreach.
- Le deachúil, léigh gach digit tar éis pointe ina haonar.
- Más cuid d’iomlán atá i gceist, ainmnigh an t-iomlán: 25% den obair, trí cheathrú de na ticéid.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
17 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 17 words and review them later.
Focail: Codáin, céatadáin agus deachúlacha
17 wordsLast updated November 5, 2026