Féidearthacht, dóchúlacht agus cinnteacht
Foghlaim conas féidearthacht, dóchúlacht agus cinnteacht a chur in iúl, fianaise a mheá agus raon an diúltaithe a shoiléiriú i nGaeilge scríofa chruinn.
Cé chomh cinnte atá tú?
Nuair a deir tú b’fhéidir, is dócha nó is cinnte, léiríonn tú cé chomh láidir agus a chreideann tú ráiteas. Ní leor an fhoirm a roghnú: caithfidh tú an fhianaise, an comhthéacs agus raon an diúltaithe a mheas freisin.
Is féidir na nathanna seo a úsáid chun trí rud éagsúla a dhéanamh:
- féidearthacht a lua gan a rá gur dócha go dtarlóidh rud;
- dóchúlacht a chur in iúl nuair atá cúis agat glacadh le míniú amháin;
- cinnteacht a léiriú nó tátal láidir a bhaint as an bhfianaise.
Ní céatadáin sheasta iad na céimeanna seo. Braitheann neart an ráitis ar an gcomhthéacs agus ar an gcaoi a n-úsáideann tú é.
Na príomhphatrúin
| An méid a chuireann tú in iúl | Patrún | Sampla |
|---|---|---|
| Féidearthacht oscailte | B’fhéidir go… | B’fhéidir go bhfuil an oifig dúnta. |
| Féidearthacht mar mhíniú | D’fhéadfadh … a bheith… | D’fhéadfadh an t-eolas a bheith mícheart. |
| Dóchúlacht | Is dócha go… | Is dócha go dtiocfaidh sí amárach. |
| Dóchúlacht láidir | Is rídhócha go… | Is rídhócha go mbeidh moill ar an traein. |
| Cinnteacht dhearbhaithe | Is cinnte go… | Is cinnte go bhfuil an dáta ceart. |
| Tátal láidir | Caithfidh sé go… | Caithfidh sé go bhfuil duine éigin istigh: tá torann le cloisteáil. |
Le go agus nach, úsáidtear an fhoirm spleách chuí den bhriathar agus an t-athrú tosaigh a bhaineann léi: go bhfuil, nach bhfuil, go dtiocfaidh, nach dtiocfaidh. Le go leor briathra san aimsir chaite, úsáidtear gur agus nár: gur tháinig, nár tháinig. Tá foirmeacha neamhrialta ann freisin: go raibh, nach raibh.
Táimid ag iarraidh a fháil amach cén fáth nach bhfuil Nóra anseo.
- B’fhéidir gur chaill sí an bus. Níl anseo ach míniú féideartha.
- Is dócha gur chaill sí an bus. Measaim gurb é sin an míniú is dóchúla.
- Is cinnte gur chaill sí an bus. Táim ag dearbhú gur tharla sé sin.
Ní chuireann b’fhéidir an ráiteas san aimsir chaite ann féin. Is é briathar an fho-chlásail a léiríonn an t-am: b’fhéidir go bhfuil, b’fhéidir go raibh, b’fhéidir go mbeidh.
Féidearthacht agus dóchúlacht a idirdhealú
Má tá rud féideartha, ní hionann sin agus a rá go bhfuil sé dóchúil. Is féidir roinnt mínithe a bheith féideartha agus gan ach ceann amháin acu a bheith dóchúil.
D’fhéadfadh earráid a bheith sa tuairisc, ach ní dócha go bhfuil: rinne beirt eagarthóirí í a sheiceáil.
Ní chuirtear earráid as an áireamh. Mar sin féin, tugtar cúis lena chreidiúint nach bhfuil earráid ann.
Tá seans go… agus tá seans ann go… úsáideach freisin: Tá seans ann go gcuirfear an cruinniú ar ceal. Ní shocraíonn seans leis féin cé chomh láidir atá an fhéidearthacht. Is féidir é a cháiliú:
- Tá seans beag ann go…: féidearthacht lag;
- Tá seans maith ann go…: dóchúlacht níos láidre;
- Tá gach seans ann go…: dóchúlacht an-láidir.
I dtéacs foirmiúil, is minic a bhíonn is dócha go… nó is beag seans go… níos beaichte ná b’fhéidir má tá tú ag iarraidh meastachán soiléir a thabhairt.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Tátal ón bhfianaise agus cinnteacht
Le caithfidh, is féidir tátal láidir a chur in iúl, ní dualgas amháin. Is é an comhthéacs a shoiléiríonn an bhrí.
| Comhthéacs | Ráiteas | Brí |
|---|---|---|
| Tá riail oibre i bhfeidhm. | Caithfidh sí a bheith san oifig faoi a naoi. | Tá dualgas uirthi. |
| Tá a cóta agus a mála ar a deasc. | Caithfidh sí a bheith san oifig fós. | Táim ag baint tátail as an bhfianaise. |
Is féidir caithfidh sé go… a úsáid chun an tátal a chur i láthair go soiléir: Tá na soilse ar lasadh agus tá daoine le feiceáil tríd an bhfuinneog. Caithfidh sé go bhfuil an cruinniú fós ar siúl.
I gcodarsnacht leis sin, cuireann is cinnte go… cinnteacht an chainteora in iúl gan a mhíniú ann féin cén bunús atá léi.
Ní cruthúnas é nath láidir. Má deir tú is cinnte go…, léiríonn tú do chinnteacht féin; ní ráthaíonn an nath go bhfuil an ráiteas fíor. I dtuairisc nó in argóint, tabhair an fhianaise chomh maith.
Cá bhfuil an diúltú?
Déan idirdhealú idir an chinnteacht a dhiúltú agus a bheith cinnte faoi ráiteas diúltach.
| Ráiteas | An bhrí |
|---|---|
| Ní cinnte go dtiocfaidh sí. | Níl a teacht cinnte; d’fhéadfadh sí teacht fós. |
| Is cinnte nach dtiocfaidh sí. | Táim cinnte nach mbeidh sí ann. |
| Ní dócha go dtiocfaidh sí. | Measaim nach bhfuil a teacht dóchúil. |
| Is dócha nach dtiocfaidh sí. | Measaim gur dóchúla nach mbeidh sí ann. |
Is minic a bhíonn an dá ráiteas dheireanacha an-ghar dá chéile ó thaobh na brí praiticiúla de. Tá an fócas éagsúil, áfach: sa chéad cheann diúltaítear don dóchúlacht; sa dara ceann cuirtear dóchúlacht i leith ráitis dhiúltaigh.
Le b’fhéidir nach…, ní dhearbhaítear an ráiteas diúltach: B’fhéidir nach bhfuil an seoladh ceart. Tá an dá fhéidearthacht oscailte fós.
Más mian leat a rá nach bhfuil dóthain eolais agat, roghnaigh ní cinnte go… nó níl mé cinnte an…: Níl mé cinnte an bhfuil an oifig ar oscailt. Ná húsáid is cinnte nach… mura mian leat cinnteacht dhiúltach a chur in iúl.
Roghnaigh de réir na fianaise agus an chuspóra
Is féidir le nath dóchúlachta ráiteas a mhaolú freisin. In Is dócha gur cheart dúinn imeacht anois, tá moladh á dhéanamh go réidh; ní meastachán ar eachtra amháin atá ann. Dá bhrí sin, féach ar chuspóir an ráitis chomh maith lena fhoirm.
Sula roghnaíonn tú nath:
- Meas an fhianaise: an míniú féideartha, míniú dóchúil nó fíric dheimhnithe atá agat?
- Roghnaigh an neart cuí: b’fhéidir, is dócha, is rídhócha nó is cinnte.
- Seiceáil an diúltú: an bhfuil tú ag diúltú don chinnteacht, nó ag dearbhú nach bhfuil rud amhlaidh?
- Seiceáil an comhthéacs: an tátal nó dualgas atá i gceist le caithfidh? An meastachán nó moladh maolaithe atá i gceist le is dócha?
Féidearthacht: níl an rud as an áireamh. Dóchúlacht: tá cúis agat glacadh leis. Cinnteacht: cuireann tú i láthair é gan amhras.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
16 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 16 words and review them later.
Focail: Féidearthacht, dóchúlacht agus cinnteacht
16 wordsLast updated November 5, 2026