Foirmiúlacht agus nádúrthacht sa scríbhneoireacht
Foghlaim conas réim fhoirmiúil nádúrtha a roghnú sa scríbhneoireacht, iarratais bhéasacha a chumadh agus ton soiléir oiriúnach a choinneáil don léitheoir.
Réim a oireann don léitheoir
Bíonn scríbhneoireacht fhoirmiúil nádúrtha nuair a oireann an teanga don léitheoir, don chuspóir agus don chineál téacs. Ní gá focail annamha ná abairtí fada a úsáid chun meas nó gairmiúlacht a léiriú. Is féidir a bheith cruinn, béasach agus díreach san am céanna.
Sa cheacht seo, foghlaimeoidh tú conas:
- réim oiriúnach a roghnú do chomhfhreagras agus d’fhógraí;
- idirdhealú a dhéanamh idir iarratas béasach agus treoir éigeantach;
- foirmeacha pearsanta agus an saorbhriathar a úsáid go cuí;
- téacs foirmiúil a leasú gan a bhrí ná a nádúrthacht a chailleadh.
Sula scríobhann tú, fiafraigh díot féin: cé a léifidh an téacs, cén gaol atá eadraibh, agus cad ba mhaith leat go ndéanfadh an léitheoir?
Foirmiúlacht gan teanga righin
Ní hionann foirmiúil agus doiléir. Is minic a oireann gnáthbhriathar cruinn do théacs gairmiúil chomh maith céanna le nath fada oifigiúil.
| Cuspóir | Leagan indéanta | Leagan níos dírí |
|---|---|---|
| Litir a admháil | Is mian liom a chur in iúl duit go bhfuarthas do litir. | Fuair muid do litir. |
| Cinneadh a fhógairt | Tá sé beartaithe againn síneadh a chur leis an tréimhse iarratais. | Cuirfimid síneadh leis an tréimhse iarratais. |
| Eolas a thabhairt | Maidir le dáta an chruinnithe, is é an 12 Meitheamh atá roghnaithe againn. | Beidh an cruinniú ar siúl ar an 12 Meitheamh. |
Ní hionann brí gach péire go hiomlán. Léiríonn tá sé beartaithe againn plean; cuireann cuirfimid gealltanas níos cinnte in iúl. Roghnaigh an leagan a léiríonn an méid atá tú sásta a dhearbhú.
Ní botúin iad nathanna amhail is mian liom a chur in iúl duit ná maidir le. Bíonn feidhm leo nuair is mian leat fógra a thabhairt go foirmiúil nó ábhar nua a thabhairt isteach. Seachain iad nuair nach gcuireann siad aon rud úsáideach leis an teachtaireacht.
Iarratas, treoir nó ceanglas?
Is féidir leis an modh coinníollach iarratas a mhaolú. Ní comhartha foirmiúlachta amháin é: tá sé coitianta i ngnáthchumarsáid bhéasach freisin.
Iarratas béasach: An bhféadfá an cháipéis a sheoladh chugam, le do thoil?
Iarratas níos foirmiúla: Bheinn buíoch díot dá seolfá an cháipéis chugam.
Treoir shoiléir: Seol an cháipéis chuig an oifig faoin Aoine, le do thoil.
Ceanglas: Ní mór duit an cháipéis a sheoladh chuig an oifig faoin Aoine.
Sa phatrún Bheinn buíoch díot dá seolfá…, tá an modh coinníollach sa dá chlásal. Cuireann an patrún béasacht in iúl; ní deir sé ann féin go bhfuil an gníomh éigeantach.
Ní bhíonn an modh ordaitheach drochbhéasach ann féin. Oireann sé do threoracha soiléire, go háirithe nuair atá an chúis nó an comhthéacs soiléir cheana féin.
Má tá spriocdháta nó dualgas i gceist, ná fág faoin léitheoir é sin a thuiscint ó iarratas bog. Luaigh an ceanglas go follasach. Ar an taobh eile, ná húsáid ní mór duit más rogha atá á tairiscint agat.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Cé atá ag gníomhú?
Oireann an saorbhriathar nuair nach gá an té a dhéanann an gníomh a ainmniú. Ní gá é a úsáid díreach toisc gur téacs foirmiúil atá á scríobh agat.
| Foirm | Sampla | Éifeacht sa chomhthéacs |
|---|---|---|
| Foirm phearsanta | Seolfaimid freagra chugat laistigh de chúig lá oibre. | Glacann an dream atá ag scríobh freagracht as an bhfreagra. |
| Saorbhriathar | Seolfar freagra chugat laistigh de chúig lá oibre. | Dírítear ar an ngníomh gan an té a dhéanfaidh é a ainmniú. |
Tá an dá leagan oiriúnach do chomhfhreagras foirmiúil. Má tá freagracht nó gealltanas na heagraíochta tábhachtach, is minic is soiléire an fhoirm phearsanta.
Tá tú agus sibh le roghnú de réir an té nó na ndaoine a bhfuil tú ag scríobh chucu. Sa ghnáth-Ghaeilge chomhaimseartha, ní gá sibh a chur in áit tú chun meas a léiriú do dhuine amháin.
An ton a choinneáil comhsheasmhach
Ba cheart don bheannú, don phríomhtheachtaireacht agus don chríoch teacht le chéile. Ní gá an réim chéanna i dteachtaireacht chuig cara agus i litir chuig duine nach bhfuil aithne agat air.
Ríomhphost gairmiúil chuig duine a bhfuil aithne agat air:
A Nóra, a chara,
Go raibh maith agat as do theachtaireacht. Seolfaimid an dréacht chugat amárach. An bhféadfá do chuid tuairimí a chur chugainn faoin Aoine, le do thoil?
Le dea-ghuí,
Máire
Tá an teachtaireacht seo pearsanta ach gairmiúil. Tá an gealltanas seolfaimid soiléir, agus tá an t-iarratas an bhféadfá béasach. Ní gá nathanna níos troime a chur isteach chun í a dhéanamh inghlactha i gcomhthéacs oibre.
Léigh an téacs os ard agus tú á leasú. Má bhíonn abairt deacair a leanúint, seiceáil an féidir í a ghiorrú. Ná bain coinníoll, teorainn ná sonra riachtanach aisti ar mhaithe le gontacht amháin.
Seicliosta don athléamh
- An léitheoir: An oireann an beannú agus an ton don ghaol eadraibh?
- An cuspóir: An bhfuil sé soiléir cé acu eolas, iarratas nó treoir atá á thabhairt agat?
- An neart: An ndéanann tú idirdhealú idir plean, gealltanas agus ceanglas?
- An fhreagracht: An gá a rá cé a dhéanfaidh an gníomh?
- An nádúrthacht: An bhfuil nath fada ann a bhféadfá leagan níos simplí a chur ina áit gan an bhrí a athrú?
Is é an sprioc ná teanga chruinn a oireann don ócáid, ní an leagan is faide ná an leagan is foirmiúla i gcónaí.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
19 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 19 words and review them later.
Focail: Foirmiúlacht agus nádúrthacht sa scríbhneoireacht
19 wordsLast updated November 5, 2026