Caint indíreach: ráitis agus tagairt ama
Foghlaim conas ráitis a thabhairt sa chaint indíreach le go agus nach, agus conas aimsir an bhriathair, forainmneacha agus tagairtí ama a roghnú.
Nuair a insíonn tú do dhuine eile an méid a dúirt duine, úsáideann tú caint indíreach. Ní gá na focail chéanna a úsáid: roghnaíonn tú na forainmneacha, aimsir an bhriathair agus na focail ama de réir an chomhthéacs.
Ó na focail féin go dtí an tuairisc
Sa chaint dhíreach, tugann tú focail an chainteora féin idir chomharthaí athfhriotail. Sa chaint indíreach, cuireann tú an ráiteas i ndiaidh deir, dúirt nó briathar eile den chineál céanna, ar nós síleann nó ceapann: Síleann sé go bhfuil sé déanach.
Caint dhíreach: Deir Nóra: “Tá mé tuirseach.”
Caint indíreach: Deir Nóra go bhfuil sí tuirseach.
Athraíonn mé go sí anseo mar is í Nóra atá tuirseach. Ní úsáidtear comharthaí athfhriotail timpeall an ráitis indírigh.
Ráitis dhearfacha agus dhiúltacha
Le briathar, úsáidtear go le ráiteas dearfach agus nach le ráiteas diúltach. Cuireann siad urú ar an mbriathar nuair is féidir: go dtiocfaidh, nach mbeidh, go n-ólann sí.
| Ráiteas díreach | Ráiteas indíreach |
|---|---|
| “Tá an siopa ar oscailt.” | Deir sí go bhfuil an siopa ar oscailt. |
| “Níl an siopa ar oscailt.” | Deir sí nach bhfuil an siopa ar oscailt. |
| “Dhún an siopa.” | Deir sí gur dhún an siopa. |
| “Níor dhún an siopa.” | Deir sí nár dhún an siopa. |
San aimsir chaite, úsáidtear gur agus nár le formhór na mbriathra, agus cuireann siad séimhiú ar an mbriathar: gur dhún, nár dhún. Imíonn d’ tar éis na míre: “D’ól sí.” → Deir sé gur ól sí; “D’fhág sé.” → Deir sí gur fhág sé.
Coinníonn roinnt briathra neamhrialta go agus nach, agus foirm spleách acu. Seo na cinn is minice:
- bhí → go raibh / nach raibh
- chuaigh → go ndeachaigh / nach ndeachaigh
- chonaic → go bhfaca / nach bhfaca
- dúirt → go ndúirt / nach ndúirt
- rinne → go ndearna / nach ndearna
- fuair → go bhfuair / nach bhfuair
Ní choinnítear ní ná níor tar éis nach nó nár.
✓ Deir sí nach bhfuil sí réidh.
✗ Deir sí nach níl sí réidh.
Leis an gcopail
Tá patrún eile ag an gcopail is. Úsáid gur sa dearfach, fiú san aimsir láithreach, agus nach sa diúltach. Nuair a thagraíonn an ráiteas don am a chuaigh thart tar éis dúirt, faigheann tú gur agus nár le séimhiú. Roimh é, í, iad agus roimh ghuta, úsáid gurb san aimsir láithreach agus gurbh nó nárbh san aimsir chaite.
| Ráiteas díreach | Ráiteas indíreach |
|---|---|
| “Is múinteoir í.” | Deir sé gur múinteoir í. |
| “Ní múinteoir í.” | Deir sé nach múinteoir í. |
| “Is múinteoir í.” | Dúirt sé gur mhúinteoir í. |
| “Ní múinteoir í.” | Dúirt sé nár mhúinteoir í. |
| “Is é Seán an múinteoir.” | Deir sí gurb é Seán an múinteoir. |
| “Is é Seán an múinteoir.” | Dúirt sí gurbh é Seán an múinteoir. |
| “Ní hé Seán an múinteoir.” | Dúirt sí nárbh é Seán an múinteoir. |
Má tá an ráiteas fíor fós, is féidir an aimsir láithreach a choinneáil tar éis dúirt: Dúirt sé gur múinteoir í. Is múinteoir í fós.
Aimsir an bhriathair sa tuairisc
Nuair atá an briathar tuairisce san aimsir láithreach (deir), is minic a fhanann aimsir an ráitis mar a bhí:
- “Tá mé gnóthach.” → Deir sé go bhfuil sé gnóthach.
- “Chríochnaigh mé an obair.” → Deir sé gur chríochnaigh sé an obair.
- “Tiocfaidh mé.” → Deir sé go dtiocfaidh sé.
Tar éis dúirt, smaoinigh ar an am atá i gceist. Má bhí an staid fíor tráth na cainte, is gnách an aimsir chaite a úsáid.
Ag caint faoin lá inné:
Dúirt Áine: “Tá mé tuirseach.”
Dúirt Áine go raibh sí tuirseach.
Fanann gníomh críochnaithe san aimsir chaite. Ní chúlaítear níos faide é, mar a dhéanfaí sa Bhéarla:
- “Chríochnaigh mé an obair.” → Dúirt sé gur chríochnaigh sé an obair.
Le gníomh rialta, roghnaigh de réir cé acu atá an nós fós ann nó nach bhfuil:
- “Téim ann gach lá.” → Dúirt sé go dtéann sé ann gach lá. Tá an nós fós ann, mar sin fanann an aimsir ghnáthláithreach.
- “Téim ann gach lá.” → Dúirt sé go dtéadh sé ann gach lá. Baineann an nós leis an am a bhí, mar sin úsáidtear an aimsir ghnáthchaite.
Má bhí an gníomh fós le tarlú tráth na cainte, is minic a úsáidtear an modh coinníollach sa tuairisc.
Dé Luain: Dúirt Seán: “Tiocfaidh mé Dé Máirt.”
Ag insint an scéil Dé Céadaoin: Dúirt Seán go dtiocfadh sé Dé Máirt.
Anseo, léiríonn go dtiocfadh rud a bhí le tarlú tar éis do Sheán labhairt. Ní gá coinníoll le dá a bheith sa ráiteas.
Má tá an gníomh fós le tarlú agus tú ag caint, is féidir an aimsir fháistineach a choinneáil: Dúirt Seán go dtiocfaidh sé amárach.
Ní athraítear gach aimsir go huathoibríoch tar éis dúirt. Is féidir an aimsir láithreach a úsáid má chuirtear an t-eolas i láthair mar rud atá fíor fós: Dúirt an múinteoir go bhfuil seacht lá sa tseachtain.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Cé atá i gceist, agus cén lá?
Roghnaigh na forainmneacha de réir an duine a bhfuil tú ag caint faoi. Athraíonn aidiachtaí sealbhacha freisin nuair is gá: focail ar nós mo, do agus a, a léiríonn cé leis rud.
Deir Máire: “Tá mo mhála sa charr.”
Deir Máire go bhfuil a mála sa charr.
Is le Máire an mála sa dá abairt.
Léiríonn a inscne an tsealbhóra: a mála le bean, a mhála le fear. Mar sin, faigheann tú Deir Seán go bhfuil a mhála sa charr.
D’fhéadfadh a mála tagairt do bhean eile freisin. Chun a léiriú gur le Máire féin é, abair Deir Máire go bhfuil a mála féin sa charr.
Luaigh an t-éisteoir le le nuair is gá, agus athraigh tú agus mé dá réir:
- “Tá tú déanach,” a dúirt sí liom. → Dúirt sí liom go raibh mé déanach.
- “Tá tú déanach,” a dúirt sí le Seán. → Dúirt sí leis go raibh sé déanach.
Braitheann inniu, amárach, inné agus focail eile ama ar lá na cainte. Má thugann tú an tuairisc lá eile, seans go mbeidh focail eile ag teastáil.
| Focail an chainteora | Rogha sa tuairisc níos déanaí |
|---|---|
| inniu | an lá sin |
| amárach | an lá dár gcionn |
| inné | an lá roimhe sin |
| anocht | an oíche sin |
| aréir | an oíche roimhe sin |
| anois | ag an am sin |
Dé Luain: Dúirt Nóra: “Beidh mé saor amárach.”
Ag tabhairt na tuairisce Dé Céadaoin: Dúirt Nóra go mbeadh sí saor an lá dár gcionn, Dé Máirt.
Ní hionann na roghanna sa tábla agus athruithe éigeantacha. Má thugann tú an tuairisc an lá céanna, d’fhéadfadh amárach a bheith oiriúnach fós. Úsáid ainm an lae nó dáta má bhíonn an tagairt doiléir.
Seiceáil do thuairisc
- Roghnaigh go / nach, nó gur / nár nuair is cuí.
- Seiceáil cé dó a dtagraíonn mé, tú, sé agus sí.
- Roghnaigh aimsir an bhriathair de réir bhrí an ráitis agus am na cainte.
- Seiceáil an bhfuil inniu, amárach nó inné soiléir don éisteoir.
Is í an sprioc brí an ráitis a choinneáil, ní gach focal a chóipeáil.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Vocabulary in this lesson
35 words, ready to study.
Play a word to hear it, then mark it as known — or save it to study later.
Save any of these 35 words and review them later.
Focail: Caint indíreach: ráitis agus tagairt ama
35 wordsLast updated November 5, 2026