Réamhfhocal agus alt: sa, san agus den
Foghlaim cathain a úsáidtear sa, san agus den, conas a athraíonn tús an ainmfhocail, agus conas áit, cuid agus baint a chur in iúl i nGaeilge.
Áit, cuid agus baint
Úsáideann tú sa agus san chun a rá cá bhfuil rud: tá an leabhar sa mhála. Úsáideann tú den chun cuid de rud nó baint de rud a chur in iúl: píosa den chíste, nó pictiúr a bhaint den bhalla.
Na foirmeacha gearra
Tagann réamhfhocal agus an t-alt an le chéile sna foirmeacha seo. Úsáidtear iad le hainmfhocal uatha.
San iolra, úsáid sna agus de na: sna málaí, de na cístí.
| Réamhfhocal agus alt | Foirm | Sampla |
|---|---|---|
| i + an | sa | sa bhosca |
| i + an, roimh ghuta nó fh + guta | san | san oifig, san fhéar |
| de + an | den | den chíste |
Ná cuir an leis arís: tá an t-alt san fhoirm cheana féin.
✓ Tá an peann sa bhosca.
✗ Tá an peann sa an bhosca.
Sa nó san?
Úsáid san roimh ghuta nó fh + guta: san fhéar. Ní chuirtear t- roimh an nguta sa phatrún seo.
- an oifig → san oifig
- an áit → san áit
- an t-uisce → san uisce
- an t-earrach → san earrach
Úsáid sa roimh chonsan, ach amháin roimh fh + guta. Is minic a athraíonn tús an fhocail ina dhiaidh.
Tá Aoife san oifig inniu.
Tá na héisc san uisce.
Tá mo ghuthán sa mhála.
Bíonn bláthanna sa ghairdín san earrach.
Quick check
Try one question now.
Check your answer when you are ready. No sign-in needed.
Tús an fhocail i ndiaidh sa agus den
Sa phatrún a úsáidtear anseo, cuirtear séimhiú ar b, c, g, m, p i ndiaidh sa agus den. Ní chuirtear séimhiú ar d ná t.
| Tús an fhocail | Le sa | Le den |
|---|---|---|
| b | sa bhosca | den bhosca |
| c | sa charr | den charr |
| g | sa ghairdín | den ghairdín |
| m | sa mhála | den mhála |
| p | sa pháirc | den pháirc |
| d | sa doras | den doras |
| t | sa teach | den teach |
Cuirtear séimhiú ar f freisin: déantar fh de. Úsáidtear san roimh fh + guta, ach fanann den mar atá.
- an fharraige → san fharraige
- an féar → san fhéar, den fhéar
Le s, braitheann an t-athrú ar inscne an ainmfhocail. Sna samplaí seo, cuirtear t roimh s san fhocal baininscneach, ach ní chuirtear é san fhocal firinscneach.
| Inscne | Le sa | Le den |
|---|---|---|
| Firinscneach: siopa | sa siopa | den siopa |
| Baininscneach: sráid | sa tsráid | den tsráid |
Ní chuirtear t roimh sc, sp, st, fiú in ainmfhocal baininscneach: sa scoil, sa stór, den scoil, den stór.
Lean patrún an chórais lárnaigh ar an leathanach seo: sa bhosca, san fhéar. Bíonn foirmeacha difriúla i gcanúintí áirithe. I gcanúintí áirithe sa Mhumhain, mar shampla, úsáidtear sa mbosca agus sa bhféar. Foghlaim na samplaí seo le chéile; ná measc patrúin éagsúla gan treoir.
Den: cuid de rud nó rud a bhaint
Úsáid den nuair atá de + an de dhíth. Fanann den mar atá roimh ghuta freisin.
D'ith mé píosa den chíste.
D'ól mé cuid den uisce.
Bhain sí an pictiúr den bhalla.
Ghlan sé an salachar den fhuinneog.
Ní hionann den agus don. Tagann don ó do + an.
- Thug mé píosa den chíste don pháiste: cuid den chíste a bhí ann.
- Thug mé an císte don pháiste: fuair an páiste é.
Seiceáil ghasta
- An bhfuil i + an de dhíth ort? Roghnaigh sa nó san.
- An dtosaíonn an focal le guta nó fh + guta? Úsáid san: san oifig, san uisce, san fhéar.
- An bhfuil de + an de dhíth ort? Úsáid den: den chíste, den uisce.
- Seiceáil tús an ainmfhocail: sa mhála, ach sa teach; san fhéar, den fhéar.
Foghlaim an frása iomlán, ní an réamhfhocal amháin: sa bhosca, san oifig, den chíste.
You reached the end
You reached the endNow make it stick.
Save your progress, or start the exercises. Practice with detailed feedback after you submit, or save your progress and come back.
Was this lesson helpful?
Last updated November 5, 2026